Komunistyczna Partia Holandii

Communistische Partij Nederland
Skrót	CPN
Lider	David Wijnkoop (1909-1925) Lou de Visser (1925-1945) Paul de Groot (1945-1967) Marcus Bakker (1967-1982) Ina Brouwer (1982-1991)
Data założenia	1909
Data rozwiązania	1991
Deklarowana ideologia polityczna	komunizm, leninizm,
Deklarowane poglądy gospodarcze	socjalizm, gospodarka centralnie planowana
Członkostwo międzynarodowe	Komintern (do 1943), Kominform

Komunistyczna Partia Holandii (nl. Communistische Partij Nederland) – holenderska partia polityczna o profilu komunistycznym, istniejąca w latach 1909-1991.

Rozłam w SDAP

W 1907 roku Ceton i David Wijnkoop założyli De Tribune, magazyn, w którym krytykowali kierownictwo Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej (SDAP). Byli zwolennikami ortodoksyjnego marksizmu i spodziewali się wybuchu rewolucji proletariackiej, kierownictwo SDAP natomiast było zorientowane bardziej reformistycznie i parlamentarnie. Na zjeździe partii w Deventer w 1908 kierownictwo SDAP zażądało zaprzestania publikowania Tribune pod groźbą wydalenia z partii. Żądanie spotkało się jednak z odmową, Cetona i Wijnkoopa oraz ich zwolenników, w tym poetę Herman Gorter, wydalono z partii. W 1909 rozłamowcy założyli nową partie o nazwie Partia Socjaldemokratyczna (SDP). Do 1910 SDAP skupiało się na atakowaniu nowej formacji. Rewolucja rosyjska w 1917 doprowadziła w większości partii socjalistycznych w Europie, do rozłamu na frakcję reformistyczną i rewolucyjną. Mimo tego, że SDP wystartowała w wyborach w 1917, nie udało się jej uzyskać żadnego mandatu. W wyborach w 1918 partia zdobyła dwa mandaty w parlamencie, Wijnkoop przejął kierownictwo w partii. W tym samym roku SDP dołączyła do Kominternu.

Historia ugrupowania

Partia zmieniła nazwę na Holenderska Partia Komunistyczna (CPH). W 1920 Gorter i Pannekoek czołowi komuniści opuścili partię, opowiadając się za komunizmem rad. W wyborach w 1922 CPH zachowała dwa mandaty. Jednym z kandydatów partii z tego roku był Indonezyjczyk Tan Malaka, pierwszy w historii kraju kandydat z kolonii.

Ze względu na wiele schizm i wyrzuceń z ugrupowania, partia do II wojny światowej straciła wielu członków i nie cieszyła się dużym poparciem. W 1929 CPH startowało w wyborach z dwóch różnych list udział a więc uzyskała dwa miejsca w parlamencie. Pod naciskiem Kominternu udało się uzyskać kompromis i zgodę w partii. W 1935 zmieniono nazwę na Komunistyczna Partia Holandii. Podczas wyborów parlamentarnych w 1933 partia zdobyła cztery miejsca w sejmie. W 1937 zostały one jednak stracone.

Po niemieckiej inwazji na kraj partia została zdelegalizowana przez władze okupacyjne. Działania były więc kontynuowane po krótkim czasie. Już w dniu kapitulacji, 15 maja 1940, na posiedzeniu zarządu partii postanowiono zbudować nielegalną organizacje. Nielegalna CPN została poddana represjom. Setki ludzi powiązanych z partią aresztowanych, z czego co najmniej 130 zostało zamordowanych. Szacuje się, że w czasie wojny zginęło zginęło ponad 2000 komunistycznych bojowników ruchu oporu.

Działalność partii komunistycznej podczas wojny doprowadziła do szczytu popularności partii. W wyborach samorządowych na początku 1946 roku partia zdobyła 16% głosów w całym kraju. W gminie Amsterdam, CPN cieszyła się największym poparciem z 32% głosów i 15 mandatami. Pierwsze powojenne wybory parlamentarne w tym roku dały partii 10,6% głosów. Gazeta redagowana przez komunistów "Prawda" była jedną z najbardziej poczytnych gazet w Holandii. Pod wpływem zimnej wojny, partia straciła wielu zwolenników, w 1959 uzyskała jedynie 2,4%. Partia była bardzo niepopularna w czasie powstania węgierskiego w 1956, kiedy to ugrupowanie poparło radziecką inwazję.

W 1991 partia weszła w skład nowo powstałego ugrupowania Zielona Lewica, część działaczy niechętna wobec fuzji utworzyła partie pod nazwą Nowa Partia Komunistyczna Holandii.

Bibliografia

• Ger Verrips: Dwars, duivels en dromend. De geschiedenis van de CPN 1938-1991. Amsterdam: Balans, 1995