Konwencja o prawach dziecka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Konwencja o prawach dziecka (ang. Convention on the Rights of the Child) – międzynarodowa konwencja przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 20 listopada 1989 r. Jest to dokument obowiązujący w niemal wszystkich państwach świata - liczba ratyfikacji (maj 2010) wynosi 193[1] (z wyjątkiem Somalii i USA). W konwencji o prawach dziecka zostały spisane wszystkie prawa dziecka.

Uchwalenie Konwencji jest jednym z ważniejszych osiągnięć Polski w dziedzinie ochrony praw dziecka. W roku 1978 Polska zaproponowała Komisji Praw Człowieka ONZ jej uchwalenie i przedstawiła projekt, który był później dwukrotnie modyfikowany. Na podstawie Konwencji powołano do życia organ nadzorujący jej realizację przez państwa, które ją ratyfikowały - Komitet Praw Dziecka.

Treść konwencji[edytuj | edytuj kod]

Składa się z preambuły i 54 artykułów. Katalog sformułowano kierując się następującymi zasadami:

  • dobra dziecka,
  • równości (wszystkie dzieci są równe wobec prawa bez względu na pochodzenie, płeć, narodowość, itd.),
  • poszanowania praw i odpowiedzialności obojga rodziców (państwo respektuje autonomię rodziny i ingeruje tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach według określonych procedur),
  • pomocy państwa (państwo zobowiązane jest do podejmowania wszelkich działań ustawodawczo-administracyjnych dla realizacji praw uznanych w konwencji).

Konwencja ustanawia status dziecka oparty na następujących założeniach:

  • dziecko jest samodzielnym podmiotem, ale ze względu na swoją niedojrzałość psychiczną i fizyczną wymaga szczególnej opieki i ochrony prawnej,
  • dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności i prywatności,
  • rodzina jest najlepszym środowiskiem wychowania dziecka,
  • państwo ma wspierać rodzinę, a nie wyręczać ją w jej funkcjach.

Katalog praw i wolności obejmuje prawa cywilne, socjalne, kulturalne, polityczne i z założenia w niewielkim zakresie uwzględnia prawa ekonomiczne (dziecko winno się uczyć, a nie pracować). W skład tego wchodzą:

Prawa cywilne[edytuj | edytuj kod]

Prawa socjalne[edytuj | edytuj kod]

  • prawo do odpowiedniego standardu życia,
  • prawo do ochrony zdrowia,
  • prawo do zabezpieczenia socjalnego,
  • prawo do wypoczynku i czasu wolnego.

Prawa kulturalne[edytuj | edytuj kod]

  • prawo do nauki (bezpłatnej i obowiązkowej w zakresie szkoły podstawowej),
  • prawo do korzystania z dóbr kultury,
  • prawo do informacji,
  • prawo do znajomości swoich praw.

Prawa polityczne[edytuj | edytuj kod]

  • prawo stowarzyszania się i zgromadzeń w celach pokojowych.

Protokoły dodatkowe[edytuj | edytuj kod]

25 maja 2000 roku rozszerzono możliwy zakres ochronny konwencji poprzez uchwalenie do niej dwóch protokołów dodatkowych:

  • W sprawie udziału dzieci w konfliktach zbrojnych;
  • W sprawie handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii.

19 grudnia 2011 roku rozszerzono możliwy zakres ochronny Konwencji o kolejny protokół:

  • W sprawie procedury rozpoznawania skarg.

Państwa-strony Konwencji nie mają obowiązku ratyfikowania Protokołów. Pomimo to liczba ratyfikacji obu pierwszych przekroczyła 130 (maj 2010)[2][3]. Protokół w sprawie procedury składania skarg ratyfikowało do maja 2012 ponad 20 państw[4]. Polska ratyfikowała oba pierwsze protokoły w roku 2005.

Konwencja o prawach dziecka a stanowisko Polski[edytuj | edytuj kod]

Polska ratyfikowała Konwencję 7 czerwca 1991 r., jednak z pewnymi zastrzeżeniami oraz własną interpretacją niektórych przepisów. Zgodnie z pierwszym zastrzeżeniem, a wbrew tekstowi konwencji, dziecko adoptowane nie ma prawa poznać danych swoich rodziców naturalnych. Drugie zastrzeżenie dotyczy zapisu o wieku, w którym istnieje możliwość powołania do służby wojskowej lub podobnej i uczestnictwa w działaniach wojennych, a które będzie regulowane zgodnie z przepisami obowiązującymi w Polsce (ale nie niższym niż 15 lat). Oba te zastrzeżenia zostały przez Polskę wycofane z dniem 4 marca 2013 roku[5]. Prócz powyższych, w następujących po tych zastrzeżeniach deklaracjach (będących w istocie interpretacjami) strona polska stwierdza, że prawo do swobody myśli, sumienia i wyznania oraz wyrażania własnych poglądów przez dziecko i występowania w sprawach dziecka dotyczących, w postępowaniu administracyjnym i sądowym jest obwarowane poszanowaniem władzy rodzicielskiej i musi być zgodne z polskimi zwyczajami i tradycjami dotyczącymi miejsca dziecka w rodzinie i poza rodziną. W drugiej deklaracji strona polska stwierdza, że poradnictwo dla rodziców oraz wychowanie w zakresie planowania rodziny powinno pozostawać w zgodzie z normami moralności[6].

Przypisy

  1. UN Treaty Collection - aktualny stan ratyfikacji Konwencji o Prawach Dziecka (ang.). treaties.un.org. [dostęp 2010-05-15].
  2. UN Treaty Collection - aktualny stan ratyfikacji Protokołu Dodatkowego w sprawie udziału dzieci w konfliktach zbrojnych (ang.). treaties.un.org. [dostęp 2010-05-15].
  3. UN Treaty Collection - aktualny stan ratyfikacji Protokołu Dodatkowego w sprawie handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii (ang.). treaties.un.org. [dostęp 2010-05-15].
  4. UN Treaty Collection - aktualny stan ratyfikacji Protokołu Dodatkowego w sprawie procedury składania skarg do Komitetu Praw Dziecka na naruszanie konwencji (ang.). treaties.un.org. [dostęp 2012-06-12].
  5. Oświadczenie Rządowe z dnia 27 marca 2013 r. w sprawie zmiany zakresu obowiązywania Konwencji o prawach dziecka, przyjętej dnia 20 listopada 1989 r. w Nowym Jorku (Dz. U. z 2013 r. Nr 0, poz. 677)
  6. Tekst Konwencji o prawach dziecka opublikowany w wraz z załącznikiem zawierającym zastrzeżenia i deklaracje strony polskiej (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]