Pornografia

Fresk erotyczny w Pompejach, przedstawiający cunnilingus.

Pornografia (gr. πορνογραφια – pismo lub rysunek o nierządnicy) – przedstawienie ludzkich zachowań seksualnych i nagości w sposób rozpustny lub perwersyjny, odmienne od erotyki, którego celem jest wywołanie u odbiorcy pobudzenia seksualnego.

Termin pornografia pochodzi ze starożytnej Grecji od słów "porné" i "gráphō". Porneia była najtańszą (w dosłownym sensie), najbardziej poniżaną prostytutką, najmniej chronioną ze wszystkich kobiet, włączając w to niewolników. Jako seksualna niewolnica należała do wszystkich wolnych obywateli Grecji. Ze wszystkich prostytutek jedynie Porneia była określana w sposób wulgarny i poniżający. "Gráphō" znaczy pisać, rytować lub rysować. Pornografia nie była zatem rozumiana jako "pisanie o seksie" czy "przedstawianie aktów seksualnych" lecz była rozumiana jako "graficzne przedstawienie kobiety jako nikczemnej, podłej prostytutki".

Pornografia używa wielu mediów: słowa pisanego i mówionego, zdjęć, rzeźb, rysunków, filmów, animacji i dźwięków. Filmy pornograficzne są połączeniem ruchomych obrazów ze słowami lub z innymi dźwiękami o charakterze erotycznym, natomiast magazyny często łączą fotografie i tekst pisany. Opowiadania i krótkie historyjki także mogą przekazywać treści pornograficzne, czasami z odpowiednimi ilustracjami. Niektóre pokazy na żywo mogą być uznawane za pornograficzne.

Sytuacja prawna

Stosunek do pornografii w różnych krajach świata:

     pornografia legalna

     pornografia legalna z pewnymi ograniczeniami

     pornografia nielegalna

     dane niedostępne

Sytuacja prawna pornografii jest silnie zróżnicowana w zależności od kraju lub regionu. Zazwyczaj zabroniona jest pornografia przedstawiająca stosunki seksualne z udziałem dzieci (chociaż występują różnice w określeniu poziomu wieku, do którego uznaje się osobę za dziecko). W zależności od kraju zakaz może dotyczyć pornografii, w której dzieci występują w charakterze seksualnym lub nieseksualnym (a sceny erotyczne zostały dodane komputerowo). Inne jej formy są dozwolone lub zabronione w różnym stopniu.

W społeczeństwie przyjęło się dzielić pornografię na dwa rodzaje – "miękką", z pogranicza erotyki i seksu,oraz "twardą", do której zalicza się m.in. treści ilustrujące genitalia w stanie wzbudzenia czy akty perwersyjnych zachowań. Pierwszym krajem, w którym zalegalizowano tzw. "twardą" pornografię, była Dania w roku 1969. Przykładami innych liberalnych w tej kwestii krajów są Holandia, gdzie pisma i filmy pornograficzne można było kupić w kioskach ulicznych, czy Szwecja (chociaż tam przepisy dotyczące dostępności pornografii zostały w latach 80. znacznie zaostrzone). W wielu krajach z listy przestępstw seksualnych została usunięta zoofilia, dozwolona jest równocześnie sprzedaż pornografii z udziałem zwierząt. W takich przypadkach pojawiające się w tej materii sprawy karne są rozstrzygane z perspektywy nieprzyzwoitości oraz przepisów okrucieństwa wobec zwierząt. W sprawach tych istnieje również małe prawdopodobieństwo otrzymania kary pozbawienia wolności.

W niektórych ustawodawstwach pornografia dozwolona jest w stopniu ograniczonym. Np. prawo japońskie do niedawna zakazywało rozpowszechniania wizerunków włosów łonowych (paradoksalnie, wydepilowane genitalia można było pokazać), a we Francji, choć dozwolone, produkcje pornograficzne obłożone są wyższym podatkiem niż niepornograficzne.

Na drugim końcu skali są kraje, w których pornografia nie jest dozwolona. Należy do nich m.in. Norwegia, gdzie pornografia do niedawna była nielegalna, ale tolerowana i łatwo dostępna (7 grudnia 2005 roku sąd najwyższy wydał decyzję, z której wynika legalność pornografii drukowanej i możliwość jej dystrybucji w otwartych sieciach sprzedaży, decyzja ta jednak nie sprecyzowała statusu filmów i telewizji przedstawiającej pornografię). Podobne podejście reprezentuje prawo Singapuru, które zakazuje sprzedaży takich periodyków, jak Playboy.

W Polsce pornografia jest legalna, przestępstwem jest jednak publiczne prezentowanie treści pornograficznych w taki sposób, że może to narzucić ich odbiór osobie, która tego sobie nie życzy lub osobie poniżej piętnastego roku życia (art. 202 § 1 i 2 kk). W celu rozpowszechniania zakazane jest produkcja, utrwalanie, sprowadzanie, przechowywanie, posiadanie, rozpowszechnianie, publiczne prezentowanie treści pornograficznych z udziałem małoletniego, związanych z prezentowaniem przemocy lub posługiwaniem się zwierzęciem (art. 202 § 3 kk). Karane jest także utrwalanie treści pornograficznych z udziałem małoletniego poniżej lat 15, sprowadzanie, przechowywanie lub posiadanie takich treści (art. 202 § 4 i 4a kk).

Unia Europejska w swoich dyrektywach odnosi się jedynie do zwalczania pornografii dziecięcej i zobowiązuje kraje członkowskie do wprowadzania ustawodawstwa wspierającego zwalczanie pornografii dziecięcej.

Przemysł pornograficzny

Magazyny pornograficzne w Japonii

Najwcześniejsze znane nam rysunki pornograficzne pochodzą z paleolitu, jest też wiele przykładów z czasów starożytnego Rzymu. Dziś produkcja i dystrybucja materiałów o charakterze pornograficznym jest przynoszącą duże zyski gałęzią przemysłu. Pornografia powstaje na całym świecie (Stany Zjednoczone, Europa, Azja; w mniejszym stopniu w krajach islamu).

Pornografia nie ma jednego charakteru. Dostępny jest pełen zakres ostrości materiału (od łagodnych fotografii spotykanych w pismach takich jak Playboy, do ostrych filmów prezentujących różne rzadkie zwyczaje seksualne z udziałem wielu uczestników jednocześnie – tzw. "gangbang"), typów urody uczestników (wysokie blondynki z dużym biustem, bądź też "zwykłe dziewczyny", choć dostępne są też materiały pornograficzne z udziałem starszych, otyłych, osób o niekonwencjonalnej urodzie bądź transseksualnych aktorów), a także poziomu fabuły (zwykle minimalna – tzw. "gonzo", choć dostępne jest wiele materiałów, które łączą treści pornograficzne z innymi formami rozrywki i sztuki, np. w przygodowych grach pornograficznych udział pornograficznych scen zwykle nie przekracza kilku procent gry). W nieco mniejszym wymiarze przejawia się ona także w publicznych ogłoszeniach towarzyskich i matrymonialnych.

Wideo: VHS, DVD, HD-DVD, Blu-ray

Okładka pornograficznego filmu wideo

Przemysł pornograficzny odcisnął swoje piętno również na trendach i doborze nowoczesnych technologii, promując niektóre rozwiązania typu kasety VHS czy wsparcie technologii Blu-ray. Szacuje się, że obecnie rocznie wydaje się około 11 tysięcy tytułów na nośnikach DVD (dochody liczone są w miliardach dolarów ). Początkowo jako nośnik materiałów pornograficznych zastępujący płytę DVD wybrano HD-DVD. Jednak po ostatecznej klęsce tego standardu w roku 2008, wszystkie duże wytwórnie erotyczne zaczęły sprzedawać swoje filmy w wysokiej rozdzielczości na płytach Blu-ray.

Internet

Materiały pornograficzne dostępne są w Internecie w formie zdjęć, filmów wideo oraz "pokazów na żywo" przez kamerę wideo. Część jest dostępna bezpłatnie w celu zachęcenia do korzystania z pornografii na zasadach komercyjnych (płatny miesięczny abonament).

Kościół katolicki wobec pornografii

Według Kościoła katolickiego pornografia pomija szerszy kontekst życia – miłość, małżeństwo, rodzina, sfera obowiązków, odpowiedzialności, trudności, zahamowań i ograniczeń.

Katechizm Kościoła katolickiego mówi, iż pornografia "... stanowi wynaturzenie aktu małżeńskiego, wzajemnego intymnego daru małżonków. Narusza poważnie godność tych, którzy jej się oddają (aktorzy, sprzedawcy, publiczność), ponieważ jedni stają się dla drugich przedmiotem prymitywnej przyjemności i niedozwolonego zarobku.(...) Pornografia jest ciężką winą (...). Władze cywilne powinny zakazać jej wytwarzania i rozpowszechniania".

Kościół uważa, że pornografia jest zagrożeniem w rozwoju psychospołecznym młodzieży, również w przygotowaniu ich do zawarcia małżeństwa i założenia szczęśliwej rodziny. Sięganie po te treści ogromnie utrudnia uczenie się miłości, wierności, szacunku i odpowiedzialności w odniesieniu do samego siebie, do przyszłego współmałżonka i własnych dzieci.

Pornografia z punktu widzenia psychoanalizy

Fantazje seksualne, których odbiciem jest pornografia, powstają według psychoanalitycznego ujęcia z potrzeby przełamywania wierzeń patogenicznych związanych z oddzielaniem się psychiki dziecka od jego rodziców. Oddzielanie to jest szczególnie istotne w przypadku przyszłych mężczyzn i ich matek, bo dotyczy płci, stąd tak silnie reagują na pornografię mężczyźni. Treścią wierzeń patogenicznych mogą być fałszywe przekonania, że kobiety nie lubią seksu, nie lubią zaspokajać mężczyzn, łatwo je rozczarować lub zranić poprzez przeżywanie własnej przyjemności, etc. Wierzenia te powodują fałszywe poczucie odpowiedzialności za uczucia rodzica. Odbiór pornografii zaprzecza tym uczuciom i daje iluzję rozwiązania wewnętrznego konfliktu tych uczuć z samym popędem seksualnym. Według tego ujęcia pornografia nie prowadzi do przemocy ani patologii, a jej jedyną wadą jest odciąganie od pożycia małżeńskiego oraz od rozwiązywania wewnętrznych potrzeb wraz z żywymi ludźmi.

Wpływ pornografii na społeczeństwo

Skutki oddziaływania pornografii doczekały się wielu prób naukowego zbadania. Wyniki tych prac prezentują jednak również skrajnie różny obraz sytuacji, nawet jeżeli chodzi o wpływ na przestępczość. Część dowodzi szkodliwego wpływu pornografii (np. uzależnienie seksualne), z drugiej strony dowodzi się, że ogólna dostępność pornografii może dawać potencjalnym przestępcom seksualnym zaakceptowaną przez społeczeństwo pewną metodę zaspokojenia swojej seksualności. Badania starsze (przeprowadzone w latach 1970-84) wskazują na ujemną korelację pomiędzy pornografią a przestępczością. Przeciwnych wniosków dostarczają badania nowsze. Zwraca się uwagę nawet na spadek cen nieruchomości w USA znajdujących się w pobliżu placówek pornograficznych.

W 1970 roku, na zlecenie Komisji Stanów Zjednoczonych do spraw Nieprzyzwoitości i Pornografii (President's Commission on Obscenity and Pornography) przeprowadzono badania skutków dostępu do pornografii. Badania na zlecenie komisji prowadzili między innymi Byrne i Lamberth (1970), Davis i Braucht (1970), Mann z zespołem (1970), Kutchinsky (1973) i Donald Mosher (1970). Badania te wskazały, że kontakt z pornografią nie wpływa na popełnianie przestępstw w odczuwalnym stopniu.

Badania zespołu Goldsteina (1970) i zespołu Johnsona (1970) również przeprowadzone na zlecenie Komisji, skupiły się na związkach między dostępem do pornografii, a przestępczością nieletnich (w szczególności przestępczością na tle seksualnym) w USA. Ich wynik był następujący: nie stwierdzono korelacji pomiędzy dostępem do pornografii, a przestępczością nieletnich.

Jednocześnie badania prowadzone w ramach tego programu wśród skazanych za przestępstwa na tle seksualnym pokazały, że w okresie dojrzewania mieli mniejszy kontakt z pornografią, niż grupa kontrolna. W późniejszych pracach Kenta i Goldsteina (1978) stwierdzono, że przestępcy na tle seksualnym mieli (tak w okresie dojrzewania, jak i w życiu dorosłym) mniejszy kontakt z pornografią, niż grupa kontrolna^{[potrzebne źródło]}.

Badania z 1970 roku były krytykowane przez przedstawicieli Kościołów i radykalnych organizacji feministycznych. Ale tylko jeden naukowiec (Tannenbaum) w swoich pracach prowadzonych i publikowanych w tym czasie w USA wykazywał związek między skłonnością do agresywnych zachowań, a kontaktami z pornografią^{[potrzebne źródło]}. Z drugiej strony, analiza danych jakie Tannenbaum przytacza prowadzi do stwierdzenia, że pełne są one dwuznaczności^{[potrzebne źródło]}.

Wzorce zachowań prezentowane w niektórych filmach pornograficznych znacznie odbiegają od rzeczywistości i związane są z instrumentalnym traktowaniem ciała kobiety oraz aktami przemocy. Niektóre organizacje feministyczne twierdzą, że istniejące w filmach pornograficznych wzorce traktowania kobiet są poniżające i mają istotny wpływ na zachowania społeczne ludzi.

Psycholog A. Krawulska w pracy badawczej z 1999 roku wykazuje niektóre różnice między mężczyznami korzystającymi i nie korzystającymi z pornografii. Korzystający z pornografii charakteryzują się między innymi wyższym nasileniem potrzeby seksualnej, niższym poziomem zadowolenia seksualnego oraz większą skłonnością do przedmiotowego traktowania innych.

Badania wskazują na silny związek intensywnego używania pornografii z agresją seksualną, wśród osób często oglądających pornografię widać wyraźny wzrost braku wrażliwości na bodźce seksualne, włącznie z uznawaniem mitu akceptacji gwałtu. Inne badania zauważają, że oglądanie pornograficznych filmów zawierających przemoc (np. gwałt) sprawia, że mężczyźni stają się bardziej agresywni wobec kobiet (np. wymierzają im silniejsze kary, jeśli mają do tego sposobność), są bardziej skłonni akceptować przemoc wobec kobiet oraz, podobnie jak poprzednio, wierzyć w "mit gwałtu" (przekonanie o tym, że gwałt sprawia kobiecie przyjemność).

Ponadto stwierdzono, że osoby bardziej otwarte i tolerancyjne uznawały te materiały za bardziej podniecające, ale im większy był ich kontakt z materiałami pornograficznymi, tym mniejsze podniecenie wywoływała ona w badanych (następowało swego rodzaju znudzenie pornografią). Z badań wynika także, że im większy i częstszy dostęp do materiałów o charakterze pornograficznym, tym większa tolerancja dla pornografii i jej odbiorców.

Przestępstwa na tle seksualnym możemy podzielić na dwie zasadnicze grupy:

• przestępstwa bez użycia przemocy (np. podglądactwo, ocieractwo, obnażanie się publiczne)
• przestępstwa z użyciem przemocy (np. zgwałcenie).

Badania Kutchinsky’ego (1973) prowadzone w Kopenhadze w Danii, gdzie w latach 1967-69 zniesiono wszelkie ograniczenia związane z pornografią, prowadzą do podobnych wniosków na temat korelacji między dostępem do pornografii, a przestępczością na tle seksualnym. W Danii zanotowano znaczący spadek przestępczości na tle seksualnym po wprowadzeniu pełnej dostępności pornografii. Kutchinsky stwierdził, że w latach 1964-1984 liczba przestępstw na tle seksualnym (bez użycia przemocy) spadła o 50%. Podobnie wygląda sytuacja w Szwecji, gdzie pornografia jest zalegalizowana od 1970 roku. W okresie 1964-84 liczba przestępstw na tle seksualnym (bez użycia przemocy) spadła w Szwecji o 25%. W Niemczech pornografię zalegalizowano w 1973 roku, a liczba przestępstw na tle seksualnym (bez użycia przemocy) spadła w latach 1964-84 aż o 60%. Jednocześnie w Danii i Szwecji tylko nieznacznie (poniżej 10%) wzrosła liczba gwałtów, a w Niemczech liczba gwałtów spadła o 15%. Dla porównania liczba przestępstw przeciw nietykalności osobistej (ale nie związanych z seksem) w trzech wymienionych krajach w tym samym czasie wzrosła od 225 do 300%.

W Japonii pornografia nadal jest nielegalna, ale od 1990 roku przepisy zakazujące pornografii są martwe. Milton Dimond prowadzi tam badania nad przestępczością (ze szczególnym uwzględnieniem przestępstw przeciw nietykalności osobistej i na tle seksualnym) w latach 1972-95. W uzyskanych dotąd, niepełnych jeszcze wynikach, zwraca uwagę fakt systematycznego spadku ilości przestępstw na tle seksualnym przy jednoczesnym wzroście ilości przestępstw przeciwko życiu i nietykalności osobistej. Nie zaobserwowano zmiany tendencji spadkowych w przypadku przestępstw na tle seksualnym po wstrzymaniu egzekwowania prawa antypornograficznego^{[potrzebne źródło]}.

Zupełnie inaczej, zdaniem Kutchinsky’ego wygląda sytuacja w USA. W pracach USA, gdzie pornografia jest legalna tylko w niektórych stanach. W okresie 1964-84 liczba przestępstw na tle seksualnym wzrosła tam o 300%, a liczba przestępstw przeciw nietykalności osobistej wzrosła o 270%. Zdaniem większości badaczy oraz przedstawicieli organów ścigania tak znaczny wzrost ilości stwierdzonych przestępstw na tle seksualnym jest skutkiem prowadzonej niezwykle intensywnej akcji uświadamiającej, czego skutkiem jest znacznie większy procent zgłaszanych przypadków gwałtu^{[potrzebne źródło]}.

W latach siedemdziesiątych badania koncentrowały się na związkach między dostępnością pornografii, a przemocą w stosunku do kobiet.

Badania Malamutha i Spinnera (1980) wykazały, że rynek wykazuje coraz mniejsze zainteresowanie zdjęciami zawierającymi sceny przemocy, a ich udział w ogólnej liczbie publikowanych zdjęć systematycznie spada. Również nie zanotowano wzrostu ilości scen z użyciem przemocy w produkcjach wideo w latach 1970-83 (badania zespołu Donnersteina, 1987). Podsumowaniem badań prowadzonych przez wielu naukowców zawarte zostało w pracy Donnersteina, Linza i Penroda "The Questio of Pornography: research Findings and Policy Implication" (1987).

Autorzy wyróżniają w niej trzy rodzaje pornografii.

1. Pornografia bez scen z użyciem przemocy. Nie stwierdzono związku między dostępem do pornografii tego typu, a poziomem agresji i aspołecznymi tak w stosunku do kobiet, jak i mężczyzn. W rzeczywistości autorzy wskazują na to, że kontakt z pornografią bez scen przemocy zmniejsza poziom agresji i wpływa na rozwój prospołecznych zachowań.
2. Pornografia bez scen przemocy, ale ze scenami poniżającymi kobiety (ukazującymi promiskuityzm kobiet i ich seksualne nienasycenie nawet w obliczu pogardy i poniżenia ze strony mężczyzn). Nie stwierdzono związku między kontaktem z tego typu pornografią a przestępczością na tle seksualnym. Nie stwierdzono również, by kontakt z tego typu materiałami pornograficznymi implikował traktowanie kobiety jedynie jako przedmiotu służącego mężczyźnie do zaspakajania popędu seksualnego. Donnerstein, Linz i Penrod stwierdzają jednak, że trudno tu o ostateczną konkluzję.
3. Pornografia ze scenami przemocy. Uwaga autorów pracy skupiła się na pornografii ze scenami przemocy. Stwierdzili tu, że zarówno ich badania, jak i badania innych (np. Malamutha i Checka) wykazują, że kontakt z pornografią zawierającą sceny przemocy może u niektórych mężczyzn prowadzić do silnego, seksualnego podniecenia (zwłaszcza jeśli ofiara gwałtu przedstawiona jest tak, jakby odczuwała zadowolenie). Nieliczni z badanych stwierdzili, po obejrzeniu przedstawionych materiałów, że mogliby dokonać gwałtu, gdyby mieli pewność uniknięcia kary. Zrobiliby to nawet wówczas, gdyby widzieli, że ofiara cierpi. Część badaczy wnioskuje z tego, że kontakt z materiałami o charakterze sadystycznym może u podatnych na to mężczyzn zwiększać skłonność do dokonania przestępstwa na tle seksualnym.

Jednocześnie Donnerstein, Linz i Penrod wykazali, że zdecydowana większość mężczyzn nie jest zainteresowana pornografią, zawierającą sceny przemocy, oraz że może ona wywoływać negatywne zachowania w stosunku do kobiet i zwiększać stopień akceptacji dla gwałtu.

Malmuth i Check sugerują, że kontakt z pornografią zawierającą sceny przemocy może u mężczyzn, którzy wcześniej wykazywali predyspozycje do przemocy w stosunku do kobiet wywołać wzrost akceptacji dla przestępstw na tle seksualnym. Donnerstein, Linz i Penrod uznają, że kontakt z pornografią zawierającą sceny gwałtu i przemocy może u podatnych na to mężczyzn zwiększyć skłonność do stosowania przemocy w stosunku do kobiet. Dalsze badania z użyciem niepornograficznych i nie związanych z seksem, ale zawierających sceny przemocy materiałów wykazały, że wpływają one na poziom agresji w stosunku do kobiet zdecydowanie bardziej niż materiały związane z seksem^{[potrzebne źródło]}.

Nowsze badania również zwracają uwagę na związek pomiędzy pornografią a przestępczością. Zauważa się, że internetowi przestępcy seksualni spędzali dziennie więcej niż 11 godzin przeglądając dziecięcą pornografię. Większość skazanych za przechowywanie i dystrybucję pornografii dziecięcej w Internecie dopuściła się także pedofilii w prawdziwym życiu.

Powszechna wydaje się opinia, iż należy chronić dzieci przed dostępem do materiałów pornograficznych. Zgodnie z nią u dzieci i młodzieży pornografia może stać się niewłaściwym wzorcem zachowań seksualnych i zaburzać ich prawidłowy rozwój psychoseksualny, ponieważ przedstawia zachowania znacznie odbiegające od rzeczywistości.

Zobacz też

• erotyka
• pornografia japońska: ecchi, hentai
• pornografia ASCII

Literatura

• Pornografia. Historia, znaczenie, gatunki Lech M. Nijakowski, Wydawnictwo Iskry 2010 ISBN 9788324401383

Linki zewnętrzne

• Prof. Lech Ostasz O problemie pornografii inaczej