Kostka (plecak)
"Kostka" – w gwarze wojskowej określenie tornistra będącego na wyposażeniu żołnierzy Wojska Polskiego do końca XX wieku. Nazwę zawdzięcza usztywnieniom klapy i boków, dzięki którym zawsze zachowywał kształt prostopadłościanu niezależnie od stopnia wypakowania. Dzięki demobilowi, plecak ten zyskał sporą popularność wśród harcerzy, turystów, a także młodzieży.
[edytuj] Historia
Pierwowzorem współczesnej "kostki" był tornister wz. 1925, używany przez Wojsko Polskie od połowy lat 20. XX wieku. Był to pierwszy plecak wojskowy produkcji krajowej, wzorowany na plecakach Reichswehry z I wojny światowej. Kwadratowy, drelichowy plecak farbowany był na kolor herbaciany, a na zewnętrznej stronie klapy przyszyty był charakterystyczny kwadrat z pasków, do którego mocowano menażkę. System skórzanych szelek i pasów nośnych wzorowany był na niemieckim pierwowzorze. Pasy mocowano na specjalnej metalowej szynie, wsuwanej w górną część tylnej ścianki tornistra. Cztery metalowe klamry mocowane po bokach i na górze umożliwiały przytroczenie płaszcza lub koca.
Wkrótce po wprowadzeniu tornistra na wyposażenie rozpoczęto prace nad jego ulepszeniem. Przede wszystkim chodziło o zmniejszenie masy plecaka, a także o ulepszenie materiału, z jakiego został wykonany. Prace zaowocowały wprowadzeniem tornistra wz. 1927, a ostatecznie ulepszonej wersji wz. 1933, uszytej z brezentu polskiej produkcji (lnianego płótna impregnowanego solami miedzi). Ostatnia wersja charakteryzowała się m.in. parcianymi szelkami i pasami. Choć planowano wyposażyć całą armię w plecaki ostatniego typu, podczas wojny obronnej 1939 w użyciu pozostawały wszystkie trzy typy.
Ludowe Wojsko Polskie przyjęło na wyposażenie tornistry niemal identyczne z używanymi przed II wojną światową. Modele produkowane w latach 50. XX wieku różniły się jedynie dodatkową kieszonką naszytą na wewnętrznej stronie klapy tornistra, oraz kolorem: powojenne wzory szyto z zielonego brezentu.
Po roku 1989, kiedy wprowadzono na wyposażenie SZ RP plecak wz. 89, "kostki" były sukcesywnie wycofywane z użytku bieżącego.
[edytuj] Subkultury
W latach 90. XX wieku tzw. kostka stała się jednym z najpopularniejszych plecaków wśród młodzieży szkolnej. Plecaki wojskowe typu kostka (różnych modeli) stały się także jednym z atrybutów subkultur związanych z rockiem, reggae, punkiem i heavy metalem. Wiele kostek ozdabianych jest dużą ilością naszywek z nazwami zespołów muzycznych i hasłami.
[edytuj] Bibliografia
- Henryk Wielecki, Polski mundur wojskowy 1918-1939, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1995, ISBN 83-11-08510-2.
- Przepisy ubiorcze żołnierzy Wojska Polskiego, sygn. Mund. 45/71/I, tom I, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1971.
