Liczebnik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Liczebnikczęść mowy określająca liczbę, ilość, liczebność, wielokrotność lub kolejność. Niektóre liczebniki (np. główne, porządkowe) odmieniają się przez przypadki i rodzaje.

Łączy się z rzeczownikiem, określając go. Podlega deklinacji. Wyjątek stanowi liczebnik pół, natomiast liczebnik półtora nie podlega deklinacji, ale odmienia się przez rodzaj gramatyczny.

W języku polskim istnieją następujące rodzaje liczebników:

  • główne – jeden, dwa, trzy, cztery, pięć, sześć, siedem, osiem, dziewięć, dziesięć, sto, tysiąc, milion
  • porządkowe – pierwszy, setny, tysięczny
  • ułamkowe – ćwierć, pół, półtora, jedna druga, trzy czwarte, cztery piąte
  • zbiorowe – dwoje, troje, czworo, pięcioro, sześcioro, siedmioro, ośmioro, dziewięcioro, dziesięcioro
  • mnożne – podwójny, potrójny, poczwórny
  • nieokreślone – niewiele, kilka, kilkadziesiąt, kilkaset, wiele, trochę, dużo, mało
  • wielorakie – dwojaki, trojaki
  • wielokrotne – trzykroć, dwakroć
  • wielowyrazowe – dwadzieścia dwa, sto dziewięćdziesiąt dwa

Liczebniki zbiorowe łączą się z rzeczownikami:

  • mającymi tylko liczbę mnogą (pluralia tantum) (np. troje skrzypiec),
  • oznaczającymi osoby różnej płci (np. dwoje ludzi),
  • nazywającymi osoby niedorosłe (np. czworo dzieci, troje kurcząt, pięcioro szczeniaków)
  • "oko" i "ucho" w znaczeniu narządów ludzkich (np. dwoje uszu)

Liczebniki – jedni, dwaj, dwóch, obaj, obydwaj, obydwóch (obydwu), trzej, trzech, czterej, czterech – łączą się z rzeczownikami męskoosobowymi: dwaj panowie poszli, dwóch panów poszło; pozostałe liczebniki łączą się z rzeczownikami niemęskoosobowymi: dwa konie, dwie linie itp.

W językach świata[edytuj | edytuj kod]

Liczebniki występują w większości języków świata. Za wyjątek uchodzi język pirahã z dżungli amazońskiej. W języku tym występują tylko wyrazy hoi – mało i baagiso – dużo. Nie występuje też liczba mnoga rzeczowników i zaimków[1].

W językach indoeuropejskich, semickich, ałtajskich i chińsko-tybetańskich system liczebnika jest oparty na układzie dziesiętnym. Rozpowszechnienie tej bazy wynika z faktu, że ludzie mają dziesięć palców u rąk.

Wiele plemion w Afryce i Oceanii używa systemu opartego na liczebnikach o bazie 5. W niektórych językach Nowej Gwinei system jest oparty o bazę 4 lub 8[2]. Prekolumbijska cywilizacja Majów używała systemu dwudziestkowego, a Sumerowiesześćdziesiątkowego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]