Liczebnik
Liczebnik – część mowy określająca liczbę, ilość, liczebność, wielokrotność lub kolejność. Niektóre liczebniki (np. główne, porządkowe) odmieniają się przez przypadki i rodzaje.
Łączy się z rzeczownikiem, określając go. Podlega deklinacji. Wyjątek stanowi liczebnik pół, natomiast liczebnik półtora nie podlega deklinacji, ale odmienia się przez rodzaj gramatyczny.
W języku polskim istnieją następujące rodzaje liczebników:
- główne - jeden, dwa, trzy, cztery, pięć, sześć, siedem, osiem, dziewięć, dziesięć, sto, tysiąc, milion
- porządkowe - pierwszy, setny, tysięczny
- ułamkowe - ćwierć, pół, półtora, jedna druga, trzy czwarte, cztery piąte
- zbiorowe - dwoje, troje, czworo, pięcioro, sześcioro, siedmioro, ośmioro, dziewięcioro, dziesięcioro
- mnożne - podwójny, potrójny, poczwórny
- nieokreślone - niewiele, kilka, kilkadziesiąt, kilkaset, wiele, trochę, dużo, mało
- wielorakie - dwojaki, trojaki
- wielokrotne - trzykroć, dwakroć
- wielowyrazowe - dwadzieścia dwa, sto dziewięćdziesiąt dwa
Liczebniki zbiorowe łączą się z rzeczownikami:
- mającymi tylko liczbę mnogą (pluralia tantum) (np. troje skrzypiec),
- oznaczającymi osoby różnej płci (np. dwoje ludzi),
- nazywającymi osoby niedorosłe (np. czworo dzieci, troje kurcząt, pięcioro szczeniaków)
- "oko" i "ucho" w znaczeniu narządów ludzkich (np. dwoje uszu)
Liczebniki – jedni, dwaj, dwóch, obaj, obydwaj, obydwóch (obydwu), trzej, trzech, czterej, czterech – łączą się z rzeczownikami męskoosobowymi: dwaj panowie poszli, dwóch panów poszło; pozostałe liczebniki łączą się z rzeczownikami niemęskoosobowymi: dwa konie, dwie linie itp.
Spis treści |
W językach świata[edytuj]
Liczebniki występują w większości języków świata. Za wyjątek uchodzi język pirahã z dżungli amazońskiej. W języku tym występują tylko wyrazy hoi - mało i baagiso - dużo. Nie występuje też liczba mnoga rzeczowników i zaimków[1].
W językach indoeuropejskich, semickich, ałtajskich i chińsko-tybetańskich system liczebnika jest oparty na układzie dziesiętnym. Rozpowszechnienie tej bazy wynika z faktu, że ludzie mają dziesięć palców u rąk.
Wiele plemion w Afryce i Oceanii używa systemu opartego na liczebnikach o bazie 5. W niektórych językach Nowej Gwinei system jest oparty o bazę 4 lub 8[2]. Prekolumbijska cywilizacja Majów używała systemu dwudziestkowego, a Sumerowie - sześćdziesiątkowego.
