Język pirahã

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
xapaitíiso
Obszar Brazylia
(tereny nad rzeką Maici)
Klasyfikacja genetyczna mura
  pirahã
ISO 639-2 sai
SIL myp
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka pirahã
Słownik {{{z języka}}}-polski, polsko-pirahã online

Język pirahã (nazwa własna xapaitíiso) to język z rodziny mura używany przez Indian Pirahã w dżungli amazońskiej, nad rzeką Maici. Język pirahã jest jedynym żyjącym językiem z rodziny mura. Mimo częstych kontaktów z kulturą zachodnią i językiem portugalskim, większość członków plemienia pozostaje jednojęzyczna. Ludzie ci nie chcą uczyć się obcych języków (zwanych przez nich xapagáiso – "zakrzywiony") w obawie przed utratą własnej tożsamości.

Cechy charakterystyczne języka[edytuj | edytuj kod]

Język ten ma wiele niezwykłych cech, które sprawiły że stał się on obiektem zainteresowania wielu lingwistów:

  • brak liczebników – występują tylko wyrazy hoi – mało i baagiso – dużo (w zależności od tonu hoi może oznaczać "jeden" lub "dwa"). Nie ma też liczby mnogiej.
  • bardzo ograniczone słownictwo dotyczące pokrewieństwa – np. jeden wyraz -baíxi – oznacza zarówno matkę i ojca
  • cały zestaw zaimków został prawdopodobnie zapożyczony z języka tupi
  • brak zdań złożonych (w języku pirahã nie można powiedzieć on wie, jak zrobić strzałę, tylko on zna robienie strzał)
  • brak innych złożonych konstrukcji, np. wielokrotnego dopełniacza (jak czubek ogona psa)
  • brak kwantyfikatorów takich jak "wszyscy", "każdy", "niektórzy"
  • brak podstawowych określeń na kolory, występuje jedynie słownictwo opisowe (np. "jak brudna krew")
  • brak wyrażeń fatycznych, tj. wyrażeń typu cześć, proszę, dziękuję
  • bardzo rozbudowane słownictwo dotyczące miejscowej fauny i flory
  • skomplikowana odmiana czasownika (przez 16 kategorii) przy nieodmiennych rzeczownikach i zaimkach

Fonetyka[edytuj | edytuj kod]

Język pirahã ma 8 spółgłosek: p t k x [ʔ] b g s h i 3 samogłoski: a i o. Jest to najmniejszy zasób fonemów na świecie – na równi z nowogwinejskim językiem rotokas. W języku pirahã istnieją jednak dwa tony, które niektórzy lingwiści również zaliczają do fonemów: wysoki (oznaczany przez samogłoski z ukośną kreską) i niski.

Spółgłoska /b/ przed /o/ wymawiana jest jako [ʙ] – bardzo rzadki dźwięk w językach świata. Jeden z alofonów spółgłoski /g/ nie jest znany w żadnym innym języku.

Standardową wymowę języka uzupełniają inne sposoby oddania jego fonetyki – podczas krzyku (w czasie hałasu, np. burzy) wiele kontrastów między głoskami jest pomijanych (wszystkie samogłoski oddawane są jako [a], zachowany jest jedynie ton), podobnie, inna forma języka służy do śpiewu czy nawet mówienia z pełnymi ustami. Język posiada też odmianę gwizdaną.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Daniel Everett, Cultural Constraints on Cognition and Grammar in Pirahã, 2005
  • Daniel Everett, Don't Sleep, There are Snakes, 2008

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]