Język pirahã
| xapaitíiso | |
| Obszar | Brazylia (tereny nad rzeką Maici) |
| Klasyfikacja genetyczna | mura pirahã |
| ISO 639-2 | sai |
| SIL | myp |
| W Wikipedii | |
| Zobacz też: język, języki świata |
|
 |
|
Język pirahã (nazwa własna xapaitíiso) to język z rodziny mura używany przez Indian Pirahã w dżungli amazońskiej, nad rzeką Maici. Język pirahã jest jedynym żyjącym językiem z rodziny mura. Mimo częstych kontaktów z kulturą zachodnią i językiem portugalskim, większość członków plemienia pozostaje jednojęzyczna. Ludzie ci nie chcą uczyć się obcych języków (zwanych przez nich xapagáiso - "zakrzywiony") w obawie przed utratą własnej tożsamości.
Spis treści |
Cechy charakterystyczne języka [edytuj]
Język ten ma wiele niezwykłych cech, które sprawiły że stał się on obiektem zainteresowania wielu lingwistów:
- brak liczebników - występują tylko wyrazy hoi - mało i baagiso - dużo (w zależności od tonu hoi może oznaczać "jeden" lub "dwa"). Nie ma też liczby mnogiej.
- bardzo ograniczone słownictwo dotyczące pokrewieństwa - np. jeden wyraz -baíxi - oznacza zarówno matkę i ojca
- cały zestaw zaimków został prawdopodobnie zapożyczony z języka tupi
- brak zdań złożonych (w języku pirahã nie można powiedzieć on wie, jak zrobić strzałę, tylko on zna robienie strzał)
- brak innych złożonych konstrukcji, np. wielokrotnego dopełniacza (jak czubek ogona psa)
- brak kwantyfikatorów takich jak "wszyscy", "każdy", "niektórzy"
- brak podstawowych określeń na kolory, występuje jedynie słownictwo opisowe (np. "jak brudna krew")
- brak wyrażeń fatycznych, tj. wyrażeń typu cześć, proszę, dziękuję
- bardzo rozbudowane słownictwo dotyczące miejscowej fauny i flory
- skomplikowana odmiana czasownika (przez 16 kategorii) przy nieodmiennych rzeczownikach i zaimkach
Fonetyka [edytuj]
Język pirahã ma 8 spółgłosek: p t k x [ʔ] b g s h i 3 samogłoski: a i o. Jest to najmniejszy zasób fonemów na świecie - na równi z nowogwinejskim językiem rotokas. W języku pirahã istnieją jednak dwa tony, które niektórzy lingwiści również zaliczają do fonemów: wysoki (oznaczany przez samogłoski z ukośną kreską) i niski.
Spółgłoska /b/ przed /o/ wymawiana jest jako [ʙ] - bardzo rzadki dźwięk w językach świata. Jeden z alofonów spółgłoski /g/ nie jest znany w żadnym innym języku.
Standardową wymowę języka uzupełniają inne sposoby oddania jego fonetyki - podczas krzyku (w czasie hałasu, np. burzy) wiele kontrastów między głoskami jest pomijanych (wszystkie samogłoski oddawane są jako [a], zachowany jest jedynie ton), podobnie, inna forma języka służy do śpiewu czy nawet mówienia z pełnymi ustami. Język posiada też odmianę gwizdaną.
Bibliografia [edytuj]
- Daniel Everett, Cultural Constraints on Cognition and Grammar in Pirahã, 2005
- Daniel Everett, Don't Sleep, There are Snakes, 2008
