Mabinogion

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Mabinogion (ang. The Mabinogion) to nazwa zbioru średniowiecznych walijskich sag, nadana przez ich pierwszą tłumaczkę na język angielski, lady Charlotte Guest. Pierwszą część Mabinogionu stanowią Cztery gałęzie Mabinogi (wal. Pedair Cainc y Mabinogi), wobec których stosuje się często nazwę Mabinogi. Zawierają one wiele elementów celtyckiej tradycji mitologicznej. W skład drugiej części wchodzą dwie walijskie legendy arturiańskie Cilhwch i Olwena oraz Sen Rhonabwy’ego, dwa pseudo-historyczne opowiadania Sen Macsena Wlediga i Historia Lluda i Llefelysa oraz opowieść Taliesin , w obecnych wydaniach często pomijana, jako nie pochodząca z tych samych manuskryptów co pozostałe opowieści. Część trzecia to trzy tzw. romanse arturiańskie Pani Źródła, Peredur syn Efrawga oraz Geraint i Enida, w których wyraźne są wpływy literatury obcej.


Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Tytuł Mabinogion nadała zbiorowi sag jego pierwsza tłumaczka na język angielski, lady Charlotte Guest, która, natknąwszy się w jednej z opowieści na słowo mabynogyon, założyła, iż stanowi ono formę liczby mnogiej od walijskiego mabinogi. O pochodzenie i znaczenie samego słowa mabinogi badacze spierają się do dziś. Niektórzy łączą je przede wszystkim z walijskim mab czyli “młodzieniec, chłopiec; syn”, więc mabinogi oznaczałoby „młodzieńczą opowieść” – opis młodzieńczych czynów bogów i ich potomków. Inni, jak prof. Eric P. Hamp i P. Mac Cana, wywodzą je od imienia celtyckiego bóstwa Mabona (Maponosa, Maponusa), utożsamianego przez Gallorzymian z Apollonem i pojawiającego się w niektórych utworach ze zbioru; mabinogi oznaczałoby więc „opowieść o Mabonie”.

Nazwa mabinogi pierwotnie odnosiła się głównie do pierwszych czterech opowieści, tzw. „Czterech gałęzi Mabinogi” (patrz niżej), najstarszych i związanych z najdawniejszą tradycją.

Datowanie[edytuj | edytuj kod]

Charlotte Guest przetłumaczyła w 1849 na język angielski pierwszych jedenaście opowieści zawartych w dwu średniowiecznych walijskich manuskryptach, tzw. Białej Księdze z Rhydderch (wal. Llyfr Gwyn Rhydderch) powstałej ok. 1350 i Czerwonej Księdze z Hergest (wal. Llyfr Coch Hergest) z ok. 1382-1410. Fragmenty tych opowieści zachowały się również we wcześniejszych XIII-wiecznych manuskryptach. Badacze są zgodni, że opowieści są znacznie starsze niż rękopisy, w których się zachowały, lecz spierają się o ile starsze. Opierając się na przesłankach językowych oraz historycznych, Ifor Williams datował ich powstanie na okres przed rokiem 1100, podczas gdy Saunders Lewis argumentuje za datowaniem między rokiem 1170 a 1190. Według Charlesa-Edwardsa język opowieści najlepiej odpowiada okresowi między rokiem 1000 a 1100. Sprawa datowania pozostaje więc nadal kwestią sporną. Niemniej jednak, Mabinogion stanowi obecnie najbogatsze źródło wiedzy o wierzeniach wyspiarskich Celtów, obok sag irlandzkich.

Opowieści zawarte w zbiorze Mabinogion[edytuj | edytuj kod]

Podane poniżej tytuły opowieści zgodne są ze współczesną walijską pisownią.

„Cztery gałęzie” Mabinogi[edytuj | edytuj kod]

  • Pwyll, Pendefig Dyfed - Pwyll, książę Dyfed
  • Branwen ferch Llŷr - Branwen, córka Llŷra
  • Manawydan fab Llŷr - Manawydan, syn Llŷra
  • Math fab Mathonwy - Math, syn Mathonwy’ego

Legendy walijskie[edytuj | edytuj kod]

  • Breuddwyd Macsen Wledig - Sen Macsena Wlediga
  • Cyfranc Lludd a Llefelys - Historia Lluda i Llefelysa
  • Culhwch ac Olwen - Culhwch i Olwena
  • Breuddwyd Rhonabwy - Sen Rhonabwy’ego
  • Hanes Taliesin - Taliesin

Romanse arturiańskie[edytuj | edytuj kod]

  • Iarlles y Ffynnon / Owain - Pani Źródła albo Owain
  • Peredur fab Efrawg - Peredur, syn Efrawga
  • Geraint ac Enid - Geraint i Enida

Polskie tłumaczenia[edytuj | edytuj kod]

całość[edytuj | edytuj kod]

wybór[edytuj | edytuj kod]

adaptacja[edytuj | edytuj kod]

  • "Małżeństwo Pwylla z Rhiannon", "Narodziny Pryderi", "Historia Branwen", "Trudne lata księstwa Dyfed" [w:] Baśnie i legendy Wysp Brytyjskich., „Nasza Księgarnia”, Warszawa 1985.(adaptacja "Czterech gałęzi")

Angielskie tłumaczenia[edytuj | edytuj kod]

  • Ford, Patrick K. The Mabinogi and Other Medieval Welsh Tales. Berkeley: University of California Press, 1977. ISBN 0-520-03414-7 (nie zawiera trzech romansów arturiańskich)
  • Gantz, Jeffrey. Trans. The Mabinogion. London and New York: Penguin Books, 1976. ISBN 0-14-044322-3. (bez "Taliesina")
  • Guest, Lady Charlotte. The Mabinogion. Dover Publications, 1997. ISBN 0-486-29541-9
  • Jones, Gwyn and Jones, Thomas. The Mabinogion. Everyman's Library, 1949; poprawione w 1989, 1991. (nie zawiera "Taliesina")

Walijskie teksty i wydania[edytuj | edytuj kod]

  • Branwen Uerch Lyr. Ed. Derick S. Thomson. Medieval and Modern Welsh Series Vol. II. Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1976. ISBN 1-85500-059-8
  • Culhwch and Olwen: An Edition and Study of the Oldest Arthurian Tale. Rachel, Bromwich and D. Simon Evans. Eds. and trans. Aberystwyth: University of Wales, 1988; drugie wydanie, 1992.
  • Cyfranc Lludd a Llefelys. Ed. Brynley F. Roberts. Medieval and Modern Welsh Series Vol. VII. Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1975.
  • Llyfr Gwyn Rhydderch. Ed. J. Gwenogvryn Evans. Cardiff: University of Wales Press, 1973.
  • Mabinogion (O Lyfr Coch Hergest). Ed. J. M. Edwards. Gwrecsam: Hughes a'i Fab, 1901.
  • Pedair Cainc y Mabinogi. Ed. T. H. Parry-Williams. Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1966.
  • Pedeir Kainc y Mabinogi. Ed. J. Gwenogvryn Evans. Oxford: W. Stanford & Co, 1905.
  • Pedeir Keinc y Mabinogi. Ed. Ifor Williams. Cardiff: University of Wales Press, 1951. ISBN 0-7083-1407-4
  • Pwyll Pendeuic Dyuet. Ed. R. L. Thomson. Medieval and Modern Welsh Series Vol. I. Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1986. ISBN 1-85500-051-2

Analizy i interpretacje[edytuj | edytuj kod]

  • Charles-Edwards, T.M. "The Date of the Four Branches of the Mabinogi" Transactions of the Honourable Society of Cymmrodorion (1970): 263-298.
  • Ford, Patrick K. "Prolegomena to a Reading of the Mabinogi: 'Pwyll' and 'Manawydan.'" Studia Celtica, 16/17 (1981-82): 110-25.
  • Ford, Patrick K. "Branwen: A Study of the Celtic Affinities," Studia Celtica 22/23 (1987/1988): 29-35.
  • Hamp, Eric P. "Mabinogi." Transactions of the Honourable Society of Cymmrodorion (1974-1975): 243-249.
  • Sullivan, C. W. III (editor). The Mabinogi, A Books of Essays. New York: Garland Publishing, Inc., 1996. ISBN 0-8153-1482-5

Uwagi

  1. 1,0 1,1 1,2 Tłumaczenia Sarwy i Simonienko zostały dokonane z przekładu angielskiego, a nie z oryginału walijskiego. Z tego względu pisownia imion w tytułach rożni się niekiedy od tej podanej w sekcji 3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]