Maximilian Bern

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Maximilian Bern
Imiona i nazwisko Maximilian Bernstein
Data i miejsce urodzenia 11 listopada 1849
w Chersoniu nad Dnieprem
Data i miejsce śmierci 10 września 1923
Berlin
Narodowość Niemiec
Dziedzina sztuki proza, poezja

Maximilian Bern (pierwotnie Bernstein, ur. 11 listopada 1849 w Chersoniu nad Dnieprem, zm. 10 września 1923 w Berlinie) – niemiecki pisarz i redaktor.

Syn lekarza i radcy dworu, który umarł gdy miał 12 lat. W r. 1862 przeprowadził się z matką i rodzeństwem do Wiednia. W latach 1869-1872 studiował filozofię i literaturoznawstwo[1]. Strata pieniędzy zmusiła go do zaniechania studiów w uniwersytecie[2] i objęcia w r. 1873 posady nauczyciela w firmie cyrkowej. Od 1875 był niezależnym autorem w Berlinie i Hamburgu, czasowo w Lipsku, Dreźnie, Frankfurcie i Monachium, w latach 1885-1887 w Paryżu, a od roku 1888 ponownie w Berlinie. W latach 1887-1897 Bern był mężem pisarki i aktorki Olgi Wohlbrück.[1]

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Bern był autorem wierszy, opowiadań, nowel i sztuk teatralnych, a prócz własnych opublikował od 1878 także liczne, bo ponad 28, antologie[1]. Pisał też jako: Max Bernstein, Maxim Bernstein oraz Max Bern.[3]

  • Wczesne wiersze znamy z tłumaczeń Władysława Tarnowskiego zamieszczonych w tomiku „Nowe Poezye Ernesta Buławy” z r. 1872: Wikiźródła „Dwie dusze” na Wikiźródłach, Wikiźródła „Trzech muzykantów” na Wikiźródłach, Wikiźródła „Kwiat tajemniczy” na Wikiźródłach, Wikiźródła „Młodzian Jeziora” zamieszczony na Wikiźródłach, Wikiźródła „Zwiędły liść” na Wikiźródłach[4]
  • Gestrüpp: novellistische Skizzen: auf schwankem Grunde: aus dem Tagebuche eines Verbummelten. (1874[5] lub 1876[2])[6][7]
  • Deutsche Lyrik seit Goethe’s Tode. Ausgewählt., antologia <Niemiecka liryka od śmierci Goethego. Wybór.> (1878[8] lub 1877[9][10])[11]
  • Anthologie für die Kinderstube: eine Auswahl der besten Ammenscherze, Spielverse, Puppengedichte, Räthsel, Fabeln, Neckmärchen, Kindergebete altherkömmlichen Reime, sowie der neuesten Kinderlieder, antologia <Antologia do pokoju dziecinnego. Wybór najlepszych żartów piastunki, bajek itp.> (1879[1][2] lub 1880[12])
  • Sich selbst im wege: ein stimmungsbild, <Sobie samemu w drogach. Obraz nastrojowy.> (1877[2] lub 1883)[5]
  • Meine geschiedene Frau: einaktige Plauderei (1878[2] lub 1890[5])
  • Für junge Herzen Dichtungen der Neuzeit (1879)[5]
  • Zwei Diebe: Lustspiel (1879)[5]
  • Liliput. Belletrist. Miniatur-Bibl. (1879-80[1] lub 1879[2])
  • Ein stummer Musikant: die Geschichte einer Künstlerliebe, <Niemy muzyk: historia miłości artysty> (1879[2] lub 1880.)[5][13]
  • Illustrirter Hausschatz für die Jugend. Eine Ausw. d. besten Fabeln, Lieder, Sprüche ... <Ilustrowany skarb domowy dla młodzieży. Wybór najlepszych bajek, pieśni, sentencji ...>, antologia (1880)[1][5][2]
  • Aus der Gesellschaft. Ein Almanach, antologia (1882-1883[1] lub 1881-1882.[14])
  • Am eigenen Herd. Ein dt. Hausbuch, antologia <Przy własnym ognisku. Księga domowa> (1887[1] lub 1886.[15]),
  • Gedenkbuch für Frauen und Mädchen: mit Denksprüchen für alle Tage des Jahres, <Album dla pań i dziewcząt: z dewizami na wszystkie dni roku> (między 1880 a 1899)[5]
  • Ein Kuss: Plauderei in einem Aufzug; Ritter Blaubart: Lustspiel in einem Aufzug, <Pocałunek: Pogawędka w windzie; Rycerz Sinobrodego: Komedia w windzie> (między 1890 a 1910)[5]
  • Heimatklänge: ein nach Schlagwörtern alphabetisch geordnete poetisches Hausbuch, <Dźwięki ojczyste: po przebojowych tekstach, alfabetycznie uporządkowana poetyczna księga domowa> (1892)[5]
  • Für kleine Leute: eine mannigfaltige, sorgsame, aus alten und ganz neuen Quellen geschöpfte Auswahl der besten Gedichte für kindliche Leser, <Dla małych ludzi: różnorodny, staranny, ze starych i całkiem nowych źródeł czerpany wybór najlepszych wierszy dla dziecięcych czytelników> (1886)[5]
  • Deklamatorium. Eine Mustersammlung ernster und heiterer Vortragsdichtungen aus der Weltliteratur <Deklamatorium. Zbiór poważnych i wesołych relacji poet...>, antologia (1887)[1][2], lub ok. 1907[5])
  • Lustige Stunden. Eine reichhalt. Samml. heiterer Märchen, Geschichten ... , <Wesołe godziny. Bogaty zbiór wesołych bajek, historii ...", antologia (1887)[1][2]Lustige Stunden Eine Mustersammlung von heiteren Märchen und Schnurren aus der Weltliteratur, von Volksrätseln u. Scherzaufgaben; Für die Jugend (1914[5]
  • Himmelan! Eine Blutenlese christlicher Lyrik, antologia <Ku niebu! Chrestomatia chrześcijańska liryka.>, (1889)[1][5][2],
  • Christliches Gedenkbuch, antologia <Chrześcijańskie pamiętniki>, (1893)[1][2],
  • Evangelisches Deklamatorium. Eine Mustersamml. christl. Vortragsdichtungen, <Ewangelickie Deklamatorium. Zbiór chrześcijańskich relacji poet…>, antologia (1895)[1][2], lub 1909[5]
  • Neue Klänge: Eine Sammlung lyrischer Gedichte., antologia <Nowe dźwięki. Zbiór wierszy lirycznych.> (1897[1] lub ok. 1900.[16]),
  • Für junge Herzen: Dichtungen der Neuzeit, <Dla młodych serc poezje czasów nowożytnych> Maximilian Bern i Fidus (1897)[5]
  • Aus einem Leben; Gedichte, Fremdländische Sinnsprüche, Romanfragmente., <Z życia; Wiersze, Cudzoziemskie przypowieści, fragmenty powieściowe.> (1900)[5]
  • Geleitworte fürs Leben: Zurufe geistl. u. weltl. Dichter; Zu christl. Erbauung u. sittl. Veredelg, <Przedmowy dla życia: Wołanie duchowne i świeckie poetów; O chrześcijańskie pokrzepienie i moralne uszlachetnienie.> (1900)[5][17]
  • Ahoi! Dt. Meereslyrik: für alle Freunde deutscher Seefahrt und der deutschen Flotte, antologia <Ahoi! Liryka morska: dla wszystkich przyjaciół niemieckiej żeglugi i niemieckiej floty>, antologia (1899)[1][5],
  • Dichtergrüsse. Eine Ausw. dt. Poesien..., antologia <Pozdrowienia poety. Wybór poezji ...>, (1902)[1],
  • Die zehnte Muse. Dichtungen..., <Dziesiąta muza. Poezje.>, (1902)[18].
  • Es sagen die Leute: fremdländische Sinnsprüche Nationalsprichwörtern nachgebildet, <To ludzie mowią: odtworzenie cudzoziemskich sentencje przysłów narodowych.> (1905)[5]
  • Herzenstöne: lyrische Anthologie; mit besonderer Berücksichtigung der neuesten Dichter, <Tony serca: antologia liryczna; z szczególnym względem najnowszych poetów.> (1905)[5]
  • Neue deutsche Lyrik, <Nowa niemiecka liryka> (1911)[5]
  • Deutschland, Deutschland über alles: ein vaterländisches Hausbuch für jung und alt zur Verherrlichung deutscher Heldenkraft und Herzensgüte, deutscher Kultur und Wesensart, <Niemcy, Niemcy ponad wszystko: ojczysta księga domowa dla młodych i starych…> (1916)[5]
  • Die zehn Gedichte: Dichtungen vom Brettl u. fürs Brettl: aus vergangenen Jahrhunderten u. aus unsere Tagen (1918)[5]
  • Gott und Welt: ein Hausbuch fürs christliche deutsche Volk. Gedichte wie Vortragsdichtungen (1922)[19]
  • Mit einer Anleitung zum Vortrage Maximilian Bern i Richard Zoozmann (1926)[20]
  • Neue Folge Maximilian Bern i Richard Zoozmann (1927)[21]

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 Marianne Jacob, Die Anfänge bibliographischer Darstellung der deutschen Literatur des 19. Jahrhunderts. Untersuchungen zur Vorgeschichte des “Deutschen Schriftsteller-Lexikons 1830–1880, Berlin, 2003, s. 55.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 Jewish Encyclopedia.
  3. Karta autora w Niemieckiej Bibliotece Narodowej.
  4. „Nowe Poezye Ernesta Buławy”, Biblioteka Narodowa w Warszawie, sygn. I. 46.651. lub I. 46.051.
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 5,16 5,17 5,18 5,19 5,20 5,21 5,22 5,23 Worldcat.
  6. Jak podaje Jewish Encyclopedia jego pierwsza powieść, „Auf Schwankem Grunde”, odniosła znaczny sukces, chociaż w niej, jak większości jego pism, Bern skłania się ku ponurej rozpaczy charakterystycznej dla większości słowiańskich pisarzy.”.
  7. Worldcat wymienia też wydanie pod tytułem: Auf Schwankem Grunde: aus dem Tagebuche eines Verbummelten. z roku 1932, tj. pośmiertne.
  8. I wydanie – Reclam, Lipsk, 1878; następne: 1879, 1880, 1881, ok. 1885, 1885, ok. 1886 – nowe wydanie, wydania poprawione 1887, ok. 1887, po 1887, ok. 1890, 1895, 1902, nowe istotnie poprawione wydanie pod tytułem „Deutsche Lyrik seit Goethe’s Tode bis auf unsere Tage.” <Niemiecka liryka od śmierci Goethego do dziś dnia.> 1909; 1922. Na podstawie: Marianne Jacob „Die Anfänge bibliographischer Darstellung der deutschen Literatur des 19. Jahrhunderts. Untersuchungen zur Vorgeschichte des “Deutschen Schriftsteller-Lexikons 1830 – 1880” Praca doktorska w Institut für Bibliothekswissenschaft der Philosophischen Fakultät I der Humboldt-Universität zu Berlin, Berlin, 2003, s. 16.
  9. 1877 podaje: Jewish Encyclopedia.
  10. Worldcat podaje jako najwcześniejsze dostępne wydanie z r. 1886.
  11. Deutsche Lyrik z r. 1911 w Bibliotece Narodowej w Warszawie, sygn. I 209.636; Deutsche Lyrik seit Goethes Tode bis auf unsere Tage z r. 1909 w Bibliotece Narodowej w Warszawie, sygn. I 81.526.
  12. 1880 podaje jako najwcześniejsze dostępne wydanie. Worldcat.
  13. Wśród Publikacji Maximiliana Berna w Katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej wymienione wydanie dopiero z roku 1921.
  14. O rok wcześniejszy zakres datowania, tj. 1881-82 podaje: Jewish Encyclopedia.
  15. 1886 podaje Jewish Encyclopedia.
  16. Najwcześniejsze dostępne wydanie z ok. 1900 r. podaje Worldcat.
  17. Publikacje Maximiliana Berna w Katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej.
  18. Marianne Jacob Die Anfänge..., s. 55-56.
  19. Publikacje Maximiliana Berna w Katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej.
  20. Worldcat Wydanie pośmiertne.
  21. Worldcat. Wydanie pośmiertne.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]