Dniepr

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rzeki. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Dniepr
Dniepr
Dniepr
Lokalizacja Europa
 Rosja
 Białoruś
 Ukraina
Źródło Wałdaj
220 m n.p.m.
Ujście Morze Czarne w postaci estuarium
Długość 2285 km
Powierzchnia zlewni 516300 km²
Największe dopływy prawe

lewe

Średni przepływ 1670 m³/s koło Chersonia
Rzeki Europy
Dorzecze Dniepru

Dniepr (ukr. ДніпроDnipro, ros. ДнепрDniepr, białorus. ДняпроDniapro) – rzeka w Rosji, Białorusi i Ukrainie, w przeszłości na terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego, a po unii lubelskiejRzeczypospolitej; należy do zlewiska Morza Czarnego; dł. 2285 km – jedna z kilku najdłuższych w Europie.

Wypływa z Wałdaju, płynie w kierunkach przeważnie południowych przez rozległe tereny Niziny Wschodnioeuropejskiej, uchodzi do Limanu Dnieprzańsko-Buskiego; najważniejsze miasta nad rzeką: Smoleńsk (Rosja), Mohylew (Białoruś), Kijów, Dniepropetrowsk i Zaporoże (Ukraina).

Podobnie jak Wołga został wykorzystany do utworzenia szeregu obszernych sztucznych zbiorników wodnych; znajdują się one w środkowym i dolnym biegu, na odcinku między granicą białorusko-ukraińską i Morzem Czarnym; zbiorniki te to: Kremieńczucki (2252 km²), Kachowski (2155 km²), Kijowski (922 km²), Dnieprodzierżyński (567 km²), Zaporoski (410 km²) i Kaniowski (582 km²); ich utworzenie miało zgubny wpływ na naturalną ekologię rzeki. Zaporę zaplanowano w 1905, lecz zbudowano dopiero w latach 1927-1932. Budową zapory i elektrowni, przygotowanej przez zespół prof. Iwana Aleksandrowa, kierował inż. Aleksander Winter. Konieczne było jedak sprowadzenie ze Stanów Zjedoczonych hydrogeneratorów. Do użytku "Dnieproges" (skrót od: Dnieprowsjaja Gławnaja Elektriczeskaja Stancja) oddany został w październiku 1932. Obok Magnitogorska była to sztandarowa inwestycja pierwszej radzieckiej "pięciolatki". Była to największa zapora w Europie o długości 760 m i wyskości 60 m.[1]

Na odcinku między Dniepropetrowskiem a Zaporożem, na Dnieprze znajdowało się 9 skalnych progów rzecznych, porohów Dniepru. W 1932 porohy zostały zatopione przez wody zaporoskiego zbiornika retencyjnego.

18 sierpnia 1941 na rozkaz Stalina zapora na Dnieprze została wysadzona w powietrze. "Wskutek wyrwy w zaporze w dół runęła wysoka na prawie 30 m fala (...) Niektórzy historycy szacują, że zginąć mogło od 30 do 120 tysięcy osób".[2] Byli to zarówno mieszkańcy okolicznych wiosek, jak i uciekinierzy ze Wschodu oraz Niemcy. Zniszczono też hydrogeneratory. W 1943 podjęto decyzję o odbudowie zapory, ale okoliczności wysadzenia jej w powietrze w czasie wojny długo okryte były tajemnicą.

Dniepr w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Dnieprem zachwycał się historyk grecki Herodot (ok. 445 r. p.n.e.), pisząc o nim jako o trzeciej największej rzece na świecie po Nilu i Dunaju. Porohy Dniepru opisał Henryk Sienkiewicz w powieści Ogniem i mieczem.


Przypisy

  1. Marek Henzler Dnieprowskie tsunami "Polityka" 2014 nr 33 s. 56-58.
  2. Hezler, j. wyż.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Dnieprze