Meksykańska odmiana języka hiszpańskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Dialekty meksykańskie

     północny

     północno-zachodni

     północny "półwyspowy"

     zachodni

     dialekt Baja California

     centralny

     południowy centralny

     dialekty nadmorskie

     dialekty Chiapas

     dalekt jukatanski

Lokalne nazwy czerwonego pomidora w Meksyku:
Kolor czerwony - nazwa "tomate", kolor zielony - nazwa "jitomate"

Meksykańska odmiana języka hiszpańskiego - wariant języka hiszpańskiego używany na terenie Meksyku oraz przez diasporę meksykańską w USA. Wykazuje pewne cechy wspólne również dla odmian w innych krajach Ameryki Łacińskiej, niektóre zaś ograniczone są wyłącznie do Meksyku.

Wymowa[edytuj | edytuj kod]

  • W meksykańskim hiszpańskim występują dwa fonemy nie istniejące w hiszpańszczyźnie europejskiej, a wywodzące się z języków indiańskich, zwłaszcza nahuatl: spółgłoska zwartoszczelinowa /t͡s/ (polskie "c") oraz spółgłoskę zwartoszczelinowa dziąsłowa boczna /t͡ɬ/ (jednoczesna wymowa "t" i "l"), na piśmie oddawane odpowiednio za pomocą kombinacji liter tz i tl. Dygraf tl wymawiany jest w Meksyku [a.'t͡ɬan.ti.ko] natomiast w Hiszpanii [ad.'lan.ti.ko]. Podobnie jest z wyrazem Nestle: w Meksyku [nes.'t͡ɬe] zaś w Hiszpanii [nesd.'le].
  • Seseo: podobnie jak w innych krajach latynoamerykańskich, litery s, z oraz c przed "i" i "e" wymawiane są identycznie, jako /s/.
  • Yeísmo: w ten sam sposób nie ma różnicy w wymowie y i ll; obie wymawiane jako /ʝ/.
  • X: ze względu na fakt, że litera x może oznaczać w Meksyku dźwięki [ks], [gs], [s], [x] oraz [ʃ], występuje znaczna zmienność wymowy różnych słów ją zawierających. Na przykład wyraz "xilófono" bywa wymawiany [si'lofono], [xi'lofono] lub też [ʃi'lofono]; podobnie wyraz "xenofobia" wymawia się jako [kseno'foβia], [seno'foβia] lub [xeno'foβia].

Słownictwo[edytuj | edytuj kod]

Przykłady typowych meksykanizmów:

  • ¿Mande?: "Słucham?"
    • ¿Mande? (¿Qué?), no le oi bien. "Słucham? Nie dosłyszałem"
  • ¡Aguas! Wykrzyknik zwracający uwagę na niebezpieczeństwo
    • ¡Aguas con el escalón que te puedes tropezar! "Uważaj na stopień, żebyś się nie potknął"
  • ¿Bueno?: "Halo" rozmawiając przez telefon
  • Platicar: "Rozmawiać"
  • Chavo: "Chłopak"
  • Chamaco, huerco, morro: "Dziecko"
  • Colonia: "dzielnica miasta"
  • Alberca: "basen"
  • Desarmador: "śrubokręt"
  • Naco: pejoratywnie "wieśniak"
  • Ahorita: zdrobnienie od ahora "teraz, zaraz" (ale w rzeczywistości może oznaczać "za godzinę" lub "przed chwilą")
    • -¿Cuándo pasó el accidente?- -¡Ahorita, hace como 10 minutos!- (Kiedy zdarzył się ten wypadek? Przed chwilą jakieś dziesięć minut temu)

Wpływy leksykalne języka nahuatl[edytuj | edytuj kod]

Oprócz nahuatlizmów, które zostały przyswojone także przez europejską wersję hiszpańskiego (takich jak cacao, tomate, aguacate, chicle, chocolate), w Meksyku używa się setek słów z tego języka, nieznanych poza tym krajem, oddających realia meksykańskie (flora, fauna, folklor, kulinaria itd.) i bardzo często nie mających odpowiednika w standardowej hiszpańszczyźnie.

Hiszpański meksykański Nahuatl Hiszpański standardowy Polski
guajolote guaxolotl pavo indyk
chamaco niño dziecko
molcajete mortero de piedra moździerz kamienny
tecolote tecolotl buho sowa, policjant
cuate amigo przyjaciel
atole
jícama xīcamatl kłębian kątowaty
chapulín szarańcza
jitomate tomate pomidor
tianguis tianquitztli mercado bazar
zopilote xopilotl buitre sęp
jícara calabaza tykwa

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Lope Blanch, Juan M. Investigaciones sobre dialectología mexicana. México: UNAM, 1990. ISBN 968-5825-67-X
  • Carranza Vásquez, Teresa. "Galicismos y anglicismos en el léxico del vestuario en el español de México", w Actas del VI congreso internacional de la Asociación de lingüística y filología de la América Latina: Phoenix, Arizona (wrzesień 1981), 1988. ISBN 968-36-0485-4 , pags. 575-592.
  • Haensch, Günther. "La lexicografía del español de América en el umbral del siglo XXI" en Encuentro Internacional sobre el español de América. Presencia y Destino. El español de América hacia el siglo XXI, Tomo I, Bogotá: Instituto Caro y Cuervo, 1991.
  • Leñero, Carmen. Elementos relacionantes interclausulares en el habla culta de la ciudad de México. México: UNAM, 1990. ISBN 968-36-1344-6
  • Moreno de Alba, José. Valores de las formas verbales en el español de méxico. México: UNAM, 1985. ISBN 968-837-166-1
  • Reynoso Noverón, Jeanett. "Procesos de gramaticalización por subjetivización: El uso del diminutivo en el español", Selected Proceedings of the 7th Hispanic Linguistics Symposium, ed. David Eddington, 79-86. Somerville, MA: Cascadilla Proceedings. Project. www.lingref.com, document #1088.
  • Moreno de Alba, José G. (1994) La pronunciación del español en México, México, ed.El Colegio de México|COLMEX
  • Garibay K, Ángel María (1997) En torno al español hablado en México, México, ed.UNAM ISBN 968-36-6147-5

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]