Meksykańska odmiana języka hiszpańskiego
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
północny
północno-zachodni
północny "półwyspowy"
zachodni
dialekt Baja California
centralny
południowy centralny
dialekty nadmorskie
dialekty Chiapas
dalekt jukatanski
Kolor czerwony - nazwa "tomate", kolor zielony - nazwa "jitomate"
Meksykańska odmiana języka hiszpańskiego - wariant języka hiszpańskiego używany na terenie Meksyku oraz przez diasporę meksykańską w USA. Wykazuje pewne cechy wspólne również dla odmian w innych krajach Ameryki Łacińskiej, niektóre zaś ograniczone są wyłącznie do Meksyku.
Spis treści |
Wymowa [edytuj]
- W meksykańskim hiszpańskim występują dwa fonemy nie istniejące w hiszpańszczyźnie europejskiej, a wywodzące się z języków indiańskich, zwłaszcza nahuatl: spółgłoska zwartoszczelinowa /t͡s/ (polskie "c") oraz spółgłoskę zwartoszczelinowa dziąsłowa boczna /t͡ɬ/ (jednoczesna wymowa "t" i "l"), na piśmie oddawane odpowiednio za pomocą kombinacji liter tz i tl. Dygraf tl wymawiany jest w Meksyku [a.'t͡ɬan.ti.ko] natomiast w Hiszpanii [ad.'lan.ti.ko]. Podobnie jest z wyrazem Nestle: w Meksyku [nes.'t͡ɬe] zaś w Hiszpanii [nesd.'le].
- Seseo: podobnie jak w innych krajach latynoamerykańskich, litery s, z oraz c przed "i" i "e" wymawiane są identycznie, jako /s/.
- Yeismo: w ten sam sposób nie ma różnicy w wymowie y i ll; obie wymawiane jako /ʝ/.
- X: ze względu na fakt, że litera x może oznaczać w Meksyku dźwięki [ks], [gs], [s], [x] oraz [ʃ], występuje znaczna zmienność wymowy różnych słów ją zawierających. Na przykład wyraz "xilófono" bywa wymawiany [si'lofono], [xi'lofono] lub też [ʃi'lofono]; podobnie wyraz "xenofobia" wymawia się jako [kseno'foβia], [seno'foβia] lub [xeno'foβia].
Słownictwo [edytuj]
Przykłady typowych meksykanizmów:
- ¿Mande?: "Słucham?"
- ¿Mande? (¿Qué?), no le oi bien. "Słucham? Nie dosłyszałem"
- ¡Aguas! Wykrzyknik zwracający uwagę na niebezpieczeństwo
- ¡Aguas con el escalón que te puedes tropezar! "Uważaj na stopień, żebyś się nie potknął"
- ¿Bueno?: "Halo" rozmawiając przez telefon
- Platicar: "Rozmawiać"
- Chavo: "Chłopak"
- Chamaco, huerco, morro: "Dziecko"
- Colonia: "dzielnica miasta"
- Alberca: "basen"
- Desarmador: "śrubokręt"
- Naco: pejoratywnie "wieśniak"
- Ahorita: zdrobnienie od ahora "teraz, zaraz" (ale w rzeczywistości może oznaczać "za godzinę" lub "przed chwilą")
- -¿Cuándo pasó el accidente?- -¡Ahorita, hace como 10 minutos!- (Kiedy zdarzył się ten wypadek? Przed chwilą jakieś dziesięć minut temu)
Wpływy leksykalne języka nahuatl [edytuj]
Oprócz nahuatlizmów, które zostały przyswojone także przez europejską wersję hiszpańskiego (takich jak cacao, tomate, aguacate, chicle, chocolate), w Meksyku używa się setek słów z tego języka, nieznanych poza tym krajem, oddających realia meksykańskie (flora, fauna, folklor, kulinaria itd.) i bardzo często nie mających odpowiednika w standardowej hiszpańszczyźnie.
| Hiszpański meksykański | Nahuatl | Hiszpański standardowy | Polski |
|---|---|---|---|
| guajolote | guaxolotl | pavo | indyk |
| chamaco | niño | dziecko | |
| molcajete | mortero de piedra | moździerz kamienny | |
| tecolote | tecolotl | buho | sowa, policjant |
| cuate | amigo | przyjaciel | |
| atole | |||
| jícama | xīcamatl | kłębian kątowaty | |
| chapulín | szarańcza | ||
| jitomate | tomate | pomidor | |
| tianguis | tianquitztli | mercado | bazar |
| zopilote | xopilotl | buitre | sęp |
| jícara | calabaza | tykwa |
Bibliografia [edytuj]
- Lope Blanch, Juan M. Investigaciones sobre dialectología mexicana. México: UNAM, 1990. ISBN 968-5825-67-X
- Carranza Vásquez, Teresa. "Galicismos y anglicismos en el léxico del vestuario en el español de México", w Actas del VI congreso internacional de la Asociación de lingüística y filología de la América Latina: Phoenix, Arizona (wrzesień 1981), 1988. ISBN 968-36-0485-4 , pags. 575-592.
- Haensch, Günther. "La lexicografía del español de América en el umbral del siglo XXI" en Encuentro Internacional sobre el español de América. Presencia y Destino. El español de América hacia el siglo XXI, Tomo I, Bogotá: Instituto Caro y Cuervo, 1991.
- Leñero, Carmen. Elementos relacionantes interclausulares en el habla culta de la ciudad de México. México: UNAM, 1990. ISBN 968-36-1344-6
- Moreno de Alba, José. Valores de las formas verbales en el español de méxico. México: UNAM, 1985. ISBN 968-837-166-1
- Reynoso Noverón, Jeanett. "Procesos de gramaticalización por subjetivización: El uso del diminutivo en el español", Selected Proceedings of the 7th Hispanic Linguistics Symposium, ed. David Eddington, 79-86. Somerville, MA: Cascadilla Proceedings. Project. www.lingref.com, document #1088.
- Moreno de Alba, José G. (1994) La pronunciación del español en México, México, ed.El Colegio de México|COLMEX
- Garibay K, Ángel María (1997) En torno al español hablado en México, México, ed.UNAM ISBN 968-36-6147-5
