Programowanie neurolingwistyczne

Programowanie neurolingwistyczne (ang. neuro-linguistic programming, NLP) – wiedza na temat subiektywnego doświadczania, modelu skutecznej komunikacji oraz instrumentu zmiany osobistej. Zbiór technik komunikacji nastawionych na tworzenie i modyfikowanie wzorców postrzegania i myślenia u ludzi. Nazwa została wymyślona przez Johna Grindera i Richarda Bandlera, aby podkreślić postulowane powiązanie między procesami neurologicznymi ('neuro'), językiem ('lingwistyczne') i wzorcami zachowań, którymi ludzie się kierują ('programowanie').

NLP było pierwotnie promowane przez Bandlera i Grindera w latach 70 jako niezwykle efektywna i szybka forma psychoterapii oraz 'sztuka doskonalenia'. W środowiskach naukowych NLP nie uzyskało do dzisiaj poparcia i jest przedmiotem ostrej krytyki (zob. poniżej: Argumenty przeciwników NLP). Najczęściej NLP pojawia się w szkoleniach z metod służących rozwojowi samomotywacji, zdolności negocjacyjnych, umiejętności uwodzenia, czy prowadzenia kampanii wyborczych.

Historia

NLP zostało zapoczątkowane przez Richarda Bandlera, który spisując nagrane sesje terapii Gestalt prowadzonej przez Fritza Perlsa odkrył, że akceptacja sugestii Perlsa zależała od obecności w jego wypowiedziach konkretnych słów i fraz. Bandler zainteresował tym odkryciem lingwistę Johna Grindera, wspólnie z którym stworzyli model mający opisywać tę zależność. Przetestowali ten model następnie na sesjach terapeutycznych Virginii Satir.

Swoje prace opisali w książce The Structure of Magic w 1975 roku. Główna teza tej książki mówiła, że jest możliwe przeanalizowanie i sformalizowanie metodologii Satir i Perlsa. Ich praca zwróciła uwagę brytyjskiego antropologa Gregory'ego Batesona, który napisał wstęp do książki i zainicjował ich współpracę z Miltonem Ericksonem, amerykańskim psychiatrą znanym z niekonwencjonalnego podejścia do terapii.

Grinder i Bandler wkrótce potem zrezygnowali z pracy akademickiej na rzecz pisania książek popularnych i prowadzenia warsztatów. Ich książka Frogs into Princes sprzedała się w ponad 270 000 egzemplarzy.

W kolejnych latach NLP zdobywało coraz większą popularność i stało się obiektem badań naukowych. W ich wyniku zakwestionowano założenia i skuteczność metod NLP. Od tego czasu NLP jest uznawane za nienaukowe przez środowiska akademickie i medyczne. Sprawą dyskusyjną pozostaje czy NLP to paranauka czy pseudonauka.

Bandler i Grinder zakończyli współpracę w latach '80 i przez kolejne lata niezależnie rozwijali NLP z innymi autorami. W 1996 roku Bandler złożył pozew przeciwko Grinderowi, domagając się uznania wyłączności jego praw autorskich do NLP. Proces zakończył się w 2001 roku porozumieniem, zgodnie z którym Bandler i Grinder są uznawani za współtwórców NLP.

Z upływem czasu NLP było rozwijane przez wielu praktyków niezależnie i powstało wiele ośrodków certyfikujących znajomość technik NLP. W niektórych krajach istnieją kursy oficjalnie akredytowane przez państwo. Większość NLP opiera się jednak na prywatnych, niezależnych praktykach, a ich standardy i jakość mogą się znacznie różnić.

Metody NLP

Niektóre metody NLP:

• Modelowanie, czyli badanie zachowań, przekonań i wartości osoby w powiązaniu do danej jej cechy lub działania, którego właściwości chcielibyśmy przejąć.
• Kotwiczenie - stwarzanie odruchowych emocjonalnych powiązań przyczynowo-skutkowych z bodźcem. Bodźcem może być dotyk, obraz, dźwięk itp.
• Metafory pozwalające spojrzeć na rzeczywistość z innego punktu widzenia.
• Trans, czyli łagodna forma zjawiska znanego jako hipnoza.
• Linia czasu – linia, na której umysł człowieka organizuje w przestrzeni przeszłość oraz przyszłość. Z Linii Czasu korzysta wiele technik, takich jak zmiana historii osobistej, wzmacnianie zasobów, projektowanie przyszłości, future-pacing i inne, które dzięki zmienianiu subiektywnego odczucia czasu, pozwalają dotrzeć do swoich osobistych zasobów (doświadczeń i stanów emocjonalnych) oraz przenieść je w przyszłość.
• Swish pattern – metoda tworzenia skojarzeń pomiędzy sytuacją odbieraną negatywnie, a sytuacją, w której ma się poczucie komfortu za pomocą szybkiego przeskakiwania w myślach pomiędzy wyobrażeniami tych dwóch sytuacji.
• Techniki leczenia fobii opierające się na tzw. podwójnej dysocjacji.
• Przeramowanie (ang. reframing) – taka zmiana kontekstu wypowiedzi, która nie zmieniając jej logicznej treści, zmienia wypływające z niej wnioski.

Krytyka NLP

NLP zarzuca się m.in.:

• Brak dowodów potwierdzających skuteczność. Choć NLP, teoretycznie stawia sobie skuteczność za podstawowy cel i wyznacznik swojej "metody", to nie jest ona poparta wynikami żadnych poważnych badań;
• Manipulacja. NLP z zasady próbuje zmienić przekonania człowieka o jego przeszłości i otaczającym świecie. Może to zostać wykorzystane w celach terapeutycznych, może też służyć manipulacji psychologicznej. Model Miltona na przykład jest wszechobecny w języku reklamowym. Elementy NLP wykorzystują też korporacje, firmy i firmy reklamowe.
• Koniunkturalizm i komercjalizacja. Certyfikaty "trenerów" NLP (nazywanych tzw. Licencjonowanymi Terapeutami-Praktykami Sztuki NeuroLingwistycznego Programowania) wydawane są tylko po ukończeniu płatnego kursu. "Trenerem" NLP może zostać każdy, bez konieczności zdawania jakichkolwiek egzaminów, bez żadnych kwalifikacji, czy też kompetencji, o ile oczywiście zapłaci za kurs. Certyfikaty tego rodzaju przyznawane są na okres dwóch lat od chwili ukończenia kursu, co świetnie nakręca biznes, polegający na "masowej produkcji NLP-owców" oraz "potrzebie wznawiania uprawnień".

Zobacz też

• neuropsychologia

Bibliografia

1. Bandler Richard, La Valle J. (1996) .Alchemia manipulacji. Onepress, Gliwice 2006.
2. Bandler Richard, Owen Fitzpatrick. (2005) .Rozmowy - Wolność jest wszystkim a miłość to cała reszta. NLP POLSKA, Warszawa 2007.
3. Bandler Richard, Umysł. Jak z niego wreszcie korzystać, Gliwie 2006.
4. O'Connor, J., Seymour J. (1998). NLP. Wprowadzenie do programowania neurolingwistycznego. Poznań: Zysk i S-ka.
5. O'Connor J., Prior R. (1995) /Polskie wydanie 2002/ NLP i skuteczne sprzedawanie.
6. O'Connor J., Seymour J. (1994) /Polskie wydanie 1998/ NLP Szkolenie menedżerów i trenerów.
7. Walker Wolfgang (2001): Przygoda z komunikacją. Bateson, Perls, Satir, Erickson. Początki NLP. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2001.
8. Robert Dilts, John Grinder, Richard Bandler, Judith DeLozier: "NLP. Studium subiektywnych doświadczen". Onepress, Gliwice 2006.
9. Mateusz Grzesiak: "TyMyśl - inaczej zrobią to za Ciebie...". Onepress, Gliwice 2006
10. Andrzej Batko: SZTUKA PERSWAZJI, czyli język wpływu i manipulacji. Onepress, Gliwice 2007.
11. Andrew Bradbury: "NLP. Wpływ na siebie i innych". Onepress, Gliwice 2004
12. Dave Lakhani: "Perswazja. Sztuka zdobywania tego, czego pragniesz". Onepress, Gliwice 2006