Fobia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rodzaju lęku. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Zaburzenia lękowe w postaci fobii
ICD-10 F40
F40.0 Agorafobia
F40.1 Fobie społeczne
F40.2 Specyficzne (izolowane) postacie fobii
F40.8 Inne zaburzenia lękowe w postaci fobii
F40.9 Fobie, bliżej nieokreślone
Zaburzenie lękowe w postaci fobii w dzieciństwie
ICD-10 F93.1
Fobia
DSM-IV rożne
300.22 Agorafobia bez zaburzeń lęku panicznego
300.23 Fobia społeczna
300.29 Fobia specyficzna

Fobia (nowołac. phobia z stgr. φόβος phóbos „strach, lęk”) – zaburzenie nerwicowe, którego objawem osiowym jest uporczywy lęk przed określonymi sytuacjami, zjawiskami lub przedmiotami, związany z unikaniem przyczyn go wywołujących i utrudniający funkcjonowanie w społeczeństwie. Fobie wywoływane są przez pewne sytuacje lub obiekty zewnętrzne wobec osoby przeżywającej lęk, które w praktyce nie są niebezpieczne. Występowanie zaburzeń fobicznych (fobie proste i specyficzne) ocenia się na 11,3% w ciągu całego życia[1].
Zasadniczy obraz fobii to przesadne reakcje zaniepokojenia i trwogi, pomimo świadomości o irracjonalności własnego lęku oraz zapewnień, że obiekt strachu nie stanowi realnego zagrożenia.

DSM-IV (klasyfikacja zaburzeń psychicznych) dzieli fobie na specyficzne i sytuacyjne. Fobie specyficzne to lęki przed zwierzętami, obiektami, sytuacjami społecznymi (np. zamknięte pomieszczenia, windy), zranieniem i krwią, chorobami czy śmiercią. Fobie sytuacyjne związane są z lękiem przed wykonaniem jakiejś zawstydzającej czynności na oczach innych ludzi i nieumiejętnością jej kontrolowania (zatrzymania), na przykład potrzeba fizjologiczna oddania moczu czy kału. Czasem poczucie strachu wywołuje już sama myśl o braku kontroli nad własnym zachowaniem. ICD-10 wyróżnia wśród zaburzeń lękowych w postaci fobii (F40) agorafobię, socjofobię, specyficzne (izolowane) postacie fobii, inne zaburzenia lękowe w postaci fobii oraz fobie bliżej nie określone.

Podobnie jak w przypadku innych zaburzeń lękowych, fobia zazwyczaj wiąże się z objawami psychosomatycznymi, na przykład z przyśpieszeniem akcji serca, suchością w ustach, szczękościskiem, nadmiernym poceniem się, zawrotami głowy oraz poczuciem utraty kontroli nad swoim zachowaniem lub subiektywnym poczuciem choroby psychicznej. Zdarza się, że lęk fobiczny współistnieje z epizodami depresji i może wywołać stan przedzawałowy, zatrzymanie akcji serca, drętwienie kończyn, znaczny spadek lub wzrost ciśnienia, bezdech, duszności, zaburzenia postrzegania i mowy, ucisk na klatkę piersiową, głowę, nos lub brzuch i inne; może prowadzić do omdleń oraz arytmii serca.

Fobie są całkowicie uleczalne w procesie psychoterapeutycznym, którego długość zależna jest od poziomu i czasu trwania danej fobii. Redukcja objawów może również odbywać się metodą farmakologiczną, jednak najlepsze rezultaty uzyskuje się, łącząc obie formy leczenia. W zależności od pacjenta i przyczyn jego lęków, jedna forma leczenia może być skuteczniejsza od drugiej.

Postacie fobii[edytuj | edytuj kod]

Źródło[2]

Nazwa Lęk jest wywoływany przez:
aerofobia[3] powietrze
agorafobia przebywanie samemu w miejscach publicznych
ailurofobia koty
akrofobia przebywanie na dużej wysokości
apeirofobia nieskończoność
androfobia mężczyźni
antropofobia inni ludzie
arachnofobia pająki
brontofobia[4] burza
demofobia tłum
emetofobia[5] wymioty
erytrofobia lęk przed zaczerwienieniem się lub czerwonymi przedmiotami
hafefobia dotknięcie przez inne osoby
heksakosjoiheksekontaheksafobia[6] liczbę 666
kaligynefobia piękne kobiety, ideał kobiecości
kynofobia psy
hemofobia widok krwi
klaustrofobia zamknięte i ciasne przestrzenie
mizofobia nieczystość, zanieczyszczenie
nyktofobia noc, ciemność
odontofobia zęby, leczenie zębów u dentysty
ofidiofobia węże
paraskewidekatriafobia[7] piątek trzynastego
pediofobia lalki
pedofobia dzieci
tafefobia śmierć (lęk przed pogrzebaniem żywcem)
tanatofobia śmierć (lęk przed nieskończonością)
tokofobia[8] ciąża i poród
triskaidekafobia liczba 13
zoofobia zwierzęta

Ponieważ w ujęciu psychoanalitycznym obiekt fobii jest tylko pewnym symbolem, teoretyczna liczba fobii jest nieograniczona.

Przyczyny[edytuj | edytuj kod]

Fobia może być nabyta poprzez warunkowanie klasyczne – gdy dana osoba kojarzy obiekt wywołujący lęk z niebezpieczeństwem. Na przykład jako dziecko mogła być straszona pająkami, zamknięta w szafie, gdzie był pająk lub widziała paniczne reakcje swoich rodziców na pająka. Takie wyjaśnienie oferują teorie behawiorystyczne.

Teorie wywodzące się z konwencji psychoanalitycznej, akcentujące znaczenie nieświadomości w ludzkim życiu, postulują istnienie kilku mechanizmów powstawania reakcji fobicznych, jak przeniesienie agresji czy regresja. W wyniku przeniesienia obiekt lęku postrzegany jest zagrażający, dochodzi do projekcji (przypisywania) własnych wypartych emocji obiektowi lęku. Zagrożenie wywoływać mogą własne niechciane i nieakceptowane emocje, jak agresja lub projekcja własnych skłonności z poprzednich faz rozwoju psychoseksualnego.

W psychologii ewolucyjnej akcentuje się przystosowawczą rolę fobii. Np. lęk przed pająkami, innymi jadowitymi owadami czy gadami był przystosowawczy z punktu widzenia przetrwania organizmów, toteż postawa taka jest związana z naszym repertuarem genowym i jest bardzo łatwo uaktywniana w codziennym życiu.

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Jednym ze sposobów opanowywania fobii jest systematyczna desensytyzacja (odwrażliwianie). Terapia taka polega na zastępowaniu reakcji niepożądanej inną neutralną (np. relaksem).

Stosuje się także wygaszanie reakcji poprzez tzw. zanurzanie, czyli doprowadzanie do kontaktu pacjenta z bodźcem lękowym, zamiast jego unikania – ogrody zoologiczne prowadzą kursy edukacyjne, dotyczące ofidiofobii, na których zainteresowani mogą dowiedzieć się prawdy o wężach, ich zwyczajach i w jaki sposób należy się z nimi obchodzić.

Niekiedy stosowana jest także terapia implozywna.

Psychoanalitycy postulują uświadomienie pacjentowi symbolicznych treści, skrywających się pod postacią fobii. Na przykład lęk kobiety przed pająkiem może być przeniesieniem lęku przed agresywnym mężczyzną.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Adam Bilikiewicz, Stanisław Pużyński, Jacek Wciórka, Janusz Rybakowski: Psychiatria.. T. 2. Wrocław: Urban & Parner, 2003. ISBN 83-87944-72-6.
  • ICD-10. V rozdział. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne.. Warszawa: Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne „Vesalius”, 2000. ISBN 83-85688-25-0.
  • H.I. Kaplan, B.J. Sadock, V.A. Sadock: Psychaitria Kliniczna. Wrocław: Urban&Partner, 2004. ISBN 83-89581-95-7.

Przypisy

  1. Dawid Semple, Roger Smyth, Jonathan Burns, Rajan Darjee, Andrew McIntosh: Oksfordzki podręcznik psychiatrii. Lublin: Czelej, 2007. ISBN 978-93-60608-12-8.
  2. Arthur Reber, Emily Reber: Słownik psychologii. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2005.
  3. Mała encyklopedia medycyny, Tom I. Wyd. IV. Warszawa: PWN, 1988, s. 16. ISBN 83-01-08835-4.
  4. Brontofobia. biomedical.pl. [dostęp 2012-07-16].
  5. Nicolette Heaton-Harris, "Living With Emetophobia: Coping With an Extreme Fear of Vomiting" (2007) ISBN 1-84310-536-5
  6. American Psychiatric Association. (1994). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (4th Ed.). Washington, DC. [za:] http://phobias.about.com/od/phobiaslist/a/fear666.htm
  7. [za:] http://encyclopedia.thefreedictionary.com/Paraskevidekatriaphobia
  8. Sears, J.T., and Williams, W.L. (1997). Overcoming Heterosexism and Homophobia. New York: Columbia University Press

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.