Pella (starożytna Macedonia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lokalizacja Pelli
Mozaiki w pozostałościach po atrium, w tle zrekonstruowane kolumny jońskie, stan z 2000
Plan (poznanej części) miasta

Pella (stgr. Πέλλα) – stolica starożytnej Macedonii, współcześnie stanowisko archeologiczne w Grecji w pobliżu miejscowości Pella, 38 km na północny zachód od Salonik.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pella była stolicą Macedonii od czasów Archelaosa I (413-399 p.n.e.), zastępując w tej roli Ajgaj. W jej murach gościli m.in. Eurypides, Agaton i Arystoteles, tutaj też urodził się Aleksander Wielki w 356 p.n.e.. Pella przeżyła gwałtowny rozwój za Filipa II Macedońskiego i jego syna, właśnie Aleksandra Wielkiego, stała się wtedy pierwszą w historii stolicą Grecji podbitej przez Filipa II. W starożytności była także znaczącym portem, położonym nad jeziorem połączonym z morzem spławną rzeką Ludias (z biegiem czasu jezioro uległo całkowitemu zamuleniu). W czasach Kassandra Pella została rozbudowana według planu hippodamejskiego. Od 168 p.n.e., po rzymskim podboju, była już tylko miastem prowincjonalnym, ale dzięki korzystnemu położeniu geograficznemu przy trakcie Via Egnatia, jednym z dwóch głównych szlaków handlowych imperium, rozwijała się aż do połowy II wieku n.e., kiedy to Rzymianie w jej pobliżu założyli nową osadę. Od tej pory Pella straciła swoje znaczenie i z czasem została opuszczona.

Według źródeł pisanych w Pelli znajdowały się m.in. wspaniała rezydencja królewska ozdobiona dziełami Zeuksisa, Apellesa i Lizypa, budowle sakralne (np. świątynia Ateny) i publiczne (ogromny teatr, gimnazjony).

Wykopaliska i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Topografia historyczna Pelli nie została jeszcze całkowicie poznana. Dzięki sondażom w l. 1914-15 i wykopaliskom greckim w l. 1957-63 zlokalizowano na wzgórzu o dwóch wierzchołkach akropol i miasto (350 ha) schodzące jej południowym zboczem ku równinie. Wykopaliska, wciąż prowadzone, pozwoliły odsłonić agorę, część ulic i fundamentów rezydencji. Przy jednej z ulic odsłonięte ruiny rozległych piętrowych domów (ok. 325-300 p.n.e.) z perystylowymi dziedzińcami i unikatowymi mozaikami posadzkowymi.

Najpiękniejsze mozaiki, zapewne inspirowane malarstwem sztalugowym, ułożone (ok. 300-275 p.n.e.) z kolorowych otoczaków wyobrażają: Polowanie na lwa (1,63 x 3,36 m), Dionizosa na panterze, Polowanie na jelenia, Uprowadzenie Heleny i Amazonomachię. Cechują się pastelową kolorystyką, subtelnym cieniowaniem, zastosowaniem zasad perspektywy i lekkością rysunku. Nowatorską cechą tych dzieł jest zastosowanie wstawek z gliny lub ołowiu dla podkreślenia detali obrazu. Oczy niektórych postaci ludzkich i zwierzęcych były wykonane prawdopodobnie z kamieni półszlachetnych. Mozaiki te są częścią ekspozycji muzeum archeologicznego na terenie wykopalisk w Pelli.

Mozaiki z Pelli[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons