Pierre Corneille

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pierre Corneille

Corneille Pierre (ur. 6 czerwca 1606 w Rouen, zm. 1 października 1684 w Paryżu) – francuski dramaturg, ojciec klasycystycznej tragedii. Prawnik z wykształcenia, przez 20 lat pełnił urząd rzecznika królewskiego, niebawem jednak wyrzekł się kariery adwokackiej. Krótki czas należał do grupy „Pięciu Autorów”, których obowiązkiem było pisanie sztuk teatralnych na wyznaczony przez ministra (kardynała Richelieu) temat. W ostatnich latach życia usunięty w cień przez J. Racine’a (sztuka Corneille’a Tytus i Berenika przegrała w pojedynku z wystawianą w tym samym czasie tragedią Racine’a Berenika) i Moliera.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Brat Pierre’a to Thomas Corneille, który był także pisarzem francuskim. Jego siostrzeńcem Bernard Fontenelle. Prawnuczka Pierre’a, Charlotte Corday była morderczynią Jean Paula Marata, którego zasztyletowała w jego własnej wannie. Została ona oskarżona o morderstwo i zdradę swego kraju, a następnie ścięta.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Po przyjętej życzliwie komedii intrygi Melite (1630) wystąpił z tragikomedią Clitandre i komediami mniejszej wagi. Wstawiwszy następnie tragedię Médée (1635) i ulubiony przez długi czas dramat czarodziejski L’illusion comique (1636), zdobył pierwszy swój wielki sukces opartą na źródłach hiszpańskich (Guillén de Castro) tragikomedią heroiczną Cyd (1636), która dzięki romantycznej akcji, wzniosłości charakterów, apoteozie honoru i mistrzostwu języka wzbudziła zachwyt, równocześnie jednak wywołała głośny spór o Cyda, zakończony po myśli wszechwładnego Richelieu. Lata 1610–1643 są okresem arcydzieł Pierre’a Corneille, w których w sposób niezrównany ukazuje zwycięstwo obowiązku (wobec ojczyzny czy Boga) nad namiętnością, stając się wielkim poetą heroizmu (Horace, 1640, Polyeucte, 1642–1643). Sławę zyskał jako twórca komedii obyczajowych, m.in.: Łgarz (1642). Popularność zyskał dzięki tragediom: Cynna (1643), Andromeda (1650). Napisał też komedię heroikomiczną Don Sanszo z Aragonii (1650). Z utworów następnego dziesięciolecia wyróżnić należy wzorowaną na La verdad sospechosa Alarcona komedię Le menteur (1613–1614), zbliżającą się do dramatu grozy tragedię Rodogune (1644) oraz jedno z arcydzieł poety: Nicomède (1651). Po niepowodzeniu Pertharite’a (1652) porzucił na czas dłuższy twórczość dramatyczną, przerabiając Imitatio Christi Tomasza a Kempis na wiersz francuski (druk. 1656). Powróciwszy w 1659 do dramatu, napisał do 1674 r. jeszcze jedenaście utworów teatralnych, w których idąc za upodobaniami ówczesnymi, więcej miejsca zostawiał miłości. Niektóre z nich jak: La toison d’or (1660), są właściwie widowiskami. We współzawodnictwie z Jean Baptiste Racinem uległ stary C. (Tite et Berenice 1670) świetniejszemu artyście. Ostatnim jego utworem dramatycznym jest Suréna (1674). Sędziwe lata poety zatrute były troską o chleb powszedni. Dążąc do wzniosłości heroicznej, bohaterom swym często daje wielkość nadludzką, wyposażając też niejedną z postaci kobiecych w męskie raczej rysy. Podporządkowując się wprowadzonym przez teoretyków jednościom miejsca i czasu, tym samem utrwalił je mocno. Język jego jest silnie retoryczny. Twórca tragedii psychologicznej we Francji, pozostał wzorem do początków XIX wieku. Swe teoretyczne poglądy na dramat wypowiedział w przedmowach do swych utworów i w trzech pomieszczonych w wydaniu z 1660 r. rozprawach (sam sporządził pierwsze wydanie zbiorowe swych pism w 1660, ostatnie w 1682).

Corneille przyczynił się w dużym stopniu do odrodzenia teatru we Francji; nawiązał do rygorów starożytnej sztuki dramatycznej: jedności czasu, miejsca i akcji oraz konstrukcji opartej na wzajemnych powiązaniach poszczególnych scen. Odwołując się do koncepcji Arystotelesa, wyeliminował kategorię fatum, kładąc nacisk na umysł i wolną wolę człowieka w wytyczaniu własnej drogi.

Główne dzieło Cyd[edytuj | edytuj kod]

Największe uznanie przyniosła pisarzowi tragikomedia Cyd, w której autor odstąpił od zasady trzech jedności i która wywołała słynną wojnę na pamflety między zwolennikami a przeciwnikami utworu (spór rozstrzygnęła Akademia kardynała Richelieu). Corneille nawiązał tu do postaci historycznego bohatera hiszpańskiego Don Roderyka Diaza de Vivar, który w XI w., walcząc z Maurami, okrył się chwałą i zyskał przydomek Cyd (Pan).

Information icon.svg Osobny artykuł: Cyd (dramat).

Ceniony m.in. za walory językowe, płynność dialogu i rym, Cyd tłumaczony był na język polski przez J.A. Morsztyna, L. Osińskiego i S. Wyspiańskiego.

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Pierre’a Corneille’a
Wikisource-logo.svg
Zobacz w Wikiźródłach teksty autorstwa Pierre’a Corneille’a

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wielka Ilustrowana Encyklopedia Gutenberga (1934-1939)
  • Ilustrowana Encyklopedia Trzaski, Everta i Michalskiego (1924-1927)
  • Wielka Encyklopedia Powszechna PWN (1962-1969)