Portret małżonków Arnolfinich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Portret małżonków Arnolfini
Portret małżonków Arnolfini
Autor Jan van Eyck
Rok wykonania 1434
Technika wykonania olej na desce
Rozmiar 82,2 × 60 cm
Muzeum National Gallery w Londynie
Inskrypcja (fragment obrazu)
Wypukłe lustro (fragment obrazu)
Wikimedia Commons

Portret małżonków Arnolfinich – obraz namalowany przez Jana van Eycka w 1434 w technice olejnej na desce. Dzieło przechowywane jest w National Gallery w Londynie. Inskrypcja nad lustrem głosi: Johannes de eyck fuit hic / 1434 (Jan van Eyck był tutaj / 1434)[1]].

Obraz przedstawia ceremonię składania przysięgi małżeńskiej. Giovanni di Nicolao Arnolfini, kupiec włoski z Lukki, i jego żona Giovanna Cenani stoją we wnętrzu mieszkania oświetlanego światłem wpadającym przez okno z lewej strony. Kobieta wysoko unosi bogato fałdowaną suknię. Po prawej znajduje się łoże pod baldachimem, a na ścianie z tyłu charakterystyczne okrągłe i wypukłe lustro, w którym można dostrzec także świadków zaślubin (w tym samego artystę). W tym czasie małżeństwo było sakramentem, który nie wymagał obecności kapłana[2]. Niektórzy badacze twierdzą, iż obraz nie miał uwiecznić ceremonii zaślubin. Gest Arnolfiniego tłumaczą jako pozdrowienie osób, które pojawiają się w progu drzwi i które zobaczyć można w odbiciu w lustrze[3].

Owo wypukłe zwierciadło jest środkiem artystycznym, dzięki któremu przestrzeń obrazu została rozciągnięta. Lustro ukazuje nie tylko widok z innej perspektywy, ale także jest nośnikiem dodatkowych informacji — dzięki niemu dowiadujemy się o dwóch innych osobach uczestniczących w scenie. Taki chwyt był potem wielokrotnie naśladowany, m.in. cztery lata później przez Roberta Campina, który umieścił podobne lustro w Tryptyku Werla (1438, Prado, Madryt), a w nim odbicie własne i swojego pomocnika[4].

Przedmioty wyobrażone na obrazie mają znaczenie symboliczne:

  • Owoce leżące na stole i parapecie okna symbolizują czystość i niewinność, jaka istniała w raju przed grzechem pierworodnym[5].
  • Pies to symbol wierności małżeńskiej.
  • Patynki (widoczne są na pierwszym planie, a także w tle, przy ławie) stanowią odniesienie do Starego Testamentu: (...) Zdejm sandały z nóg, gdyż miejsce, na którym stoisz, jest ziemią świętą (Wj 3, 4-5). Oznacza to, że zwykłe mieszkanie zostało uświęcone przez dokonujący się w jego wnętrzu sakrament.
  • Świeca jest zapalona, mimo iż w środku pokoju jest widno, dzięki światłu padającemu z okna. To dlatego, że płomień świecy nie spełnia tutaj funkcji praktycznej, ale jest symbolem obecności Chrystusa.
  • W tle pokoju widać dwie drewniane figurki świętej Katarzyny, patronki dziewic i św. Małgorzaty, jednej z Czternastu Świętych Wspomożycieli, mającej chronić od bólów porodowych (dama jest pomiędzy tymi figurkami – tj. przechodzi od dziewictwa do stanu matki).
  • Różaniec z bursztynów – wstrzemięźliwość, czystość.
  • Miotełka – czystość.
  • Lustro – symbol czystości.
  • Czerwone łoże – symbol aktu miłości i zjednoczenia się małżonków.

Jan van Eyck uwiecznił jeszcze Giovanniego Arnolfini na portrecie około roku 1435 (Staatliche Museen, Berlin).

Odbicie widoczne w lustrze nie jest wierne scenie przedstawionej na pierwszym planie – brakuje psa, patynek oraz różańca, zaś pomarańcze które zdawały się wysypywać zza pleców kupca, wyglądają na celowo ułożone z przodu stołu[6].

Przypisy

  1. Problemy z identyfikacją obrazu
  2. Jan Białostocki, Sztuka cenniejsza niż złoto (patrz: bibliografia), s.266.
  3. National Gallery w Londynie: The Arnolfini Portrait (ang.).
  4. Jan Białostocki, Człowiek i zwierciadło w malarstwie XV i XVI wieku w: Symbole i obrazy w świecie sztuki, PWN, Warszawa 1982, ISBN 83-01-02771-1, s. 88-89.
  5. Web Gallery of Art: Portrait of Giovanni Arnolfini and his Wife. (ang.)
  6. http://pochwalony.cba.pl/?p=27

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Białostocki, Sztuka cenniejsza niż złoto, PWN, wydanie I, Warszawa 1963.