Madryt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: wspólnota autonomiczna Madryt.
Madryt
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Hiszpania
Wspólnota autonomiczna  Madryt
Prowincja Madryt
Comarca Comarca agrícola del Área Metropolitana de Madrid
Gmina Madryt
Alkad Ana Botella (PP)
Powierzchnia 607 km²
Wysokość 667 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

3 198 645
5410,40 os./km²
Kod pocztowy 28001-28080
Położenie na mapie wspólnoty autonomicznej Madrytu
Mapa lokalizacyjna wspólnoty autonomicznej Madrytu
Madryt
Madryt
Położenie na mapie Hiszpanii
Mapa lokalizacyjna Hiszpanii
Madryt
Madryt
Ziemia 40°25′04″N 3°41′41″W/40,417778 -3,694722Na mapach: 40°25′04″N 3°41′41″W/40,417778 -3,694722
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Madrid w Wikisłowniku
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Hiszpania

Madryt (hiszp. Madrid) – stolica i największe miasto Hiszpanii, położony w środkowej części kraju u podnóża Sierra de Guadarrama (Wyżyna Kastylijska) nad rzeką Manzanares.

Obszar administracyjny 607 km², liczba ludności 3,28 mln (2011), stolica regionu autonomicznego (comunidad autónoma) o tej samej nazwie (powierzchnia 7993 km², ludność 6,3 mln). Jedno z największych miast Unii Europejskiej oraz trzeci co do wielkości obszar metropolitarny (po Paryżu i Londynie) w UE[1][2]. Madryt jest siedzibą rządu, parlamentu, ministerstw, agencji i innych przedstawicielstw międzynarodowych, jak i też oficjalną rezydencją króla Hiszpanii[3]. Na płaszczyźnie ekonomicznej Madryt jest czwartym najbogatszym miastem w Europie (po Londynie, Paryżu i Moskwie) oraz trzecim w ramach UE[4]. Jest głównym centrum finansowym i biznesowym Hiszpanii[5], obecnie 50,1% z ponad 5000 wiodących na świecie firm hiszpańskich generowanych jest przez spółki znajdujące się w Madrycie. Znajduje się na niej m.in.: trzecia co do wielkości giełda w Europie – Bolsa de Madrid, Latibex – giełda przeznaczona wyłącznie dla papierów wartościowych emitentów z Ameryki Łacińskiej oraz znajduje się tu kilkanaście największych korporacji na świecie jak: Banco Santander – największy bank w strefie euro, Banco Bilbao Vizcaya Argentaria, Telefónica, Repsol YPF, Iberia LAE, Endesa czy FCC, które znajdują się m.in. wśród 200 najlepszych spółek według magazynu Forbes. Madryt jest siedzibą Światowej Organizacji Turystyki, należącej do ONZ, ponadto jest siedzibą sekretariatu generalnego Organizacji Państw Iberoamerykańskich. Mieszczą się tutaj także instytucje związane z regulacją języka hiszpańskiego w świecie m.in.: Akademia Języka Hiszpańskiego, czy Królewska Akademia Hiszpańska. Miasto jest wpływowym ośrodkiem kulturalnym na świecie swoją siedzibę ma tu wiele prestiżowych instytucji jak np.: Muzeum Prado, Muzeum Narodowe Centrum Sztuki Królowej Zofii czy Muzeum Thyssen-Bornemisza, które znajdują się w gronie jednych z najczęściej odwiedzanych muzeów na świecie[6]. Według opublikowanego przez brytyjski magazyn Monocle Madryt znajduje się w dziesiątce miast na świecie pod względem najwyższej jakości życia[7].

Pochodzenie nazwy miasta[edytuj | edytuj kod]

Nuevo Escudo de Madrid.svg

Istnieje kilka teorii dotyczących pochodzenia nazwy „Madryt”. Według legendy Madryt został założony przez Ocno Bianora (syna króla Toskanii i Mantui Tyrrheniusa); został on pierwotnie nazwany „Metragirta” lub „Mantua Carpetana”, inni zaś twierdzą, że pierwotną nazwą tego miasta była „Ursaria”, ze względu na dużą liczbę niedźwiedzi, które zostały znalezione w sąsiednich lasach, które wraz z drzewkiem truskawkowym („madroño” w języku hiszpańskim) stały się herbem miasta od czasów średniowiecza[8].

Niemniej jednak, obecnie powszechnie uważa się, że obecna nazwa miasta pochodzi z II wieku p.n.e., kiedy to Imperium Rzymskie ustanowiło osadę nad brzegiem rzeki Manzanares. Termin Madryt przechodził w różnych okresach historii ewolucje związane ze swą nazwą. W VII wieku, od czasu islamskiego podboju Półwyspu Iberyjskiego zmieniono nazwę na „al-Majrīṭ” (z arabskiego المجريط – „Mayra”), co oznaczało odniesienie wody (w tym przypadku rzeki Manzanares) jako „drzewa” lub „dawcy życia”. We współczesności nazwa „Madrid” („Madryt” w jęz. polskim) wyewoluowała od słowa „Matrit” w języku mozarbic, która to nazwa jest używana w chwili obecnej[9].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historyczny Pałac Królewski w Madrycie

Stolica Hiszpanii to jedno z najstarszych miast na naszym kontynencie. Jego początki sięgają już czasów panowania Starożytnego Imperium Rzymskiego. W tamtym okresie bowiem założono pierwszą osadę nad rzeką Manzanares (II wiek p.n.e.).

Pierwsza wzmianka o mieście, powstałym wokół mauretańskiego zamku Madżrid, pochodzi z X w. Zdobyty w 939 przez króla aragońskiego Ramira II, następnie odbity przez Maurów i w 1083 ostatecznie przejęty przez króla kastylijskiego Alfonsa VI. Prawa miejskie uzyskało w 1118 roku. Osada rozwijająca się przy fortecy przyczyniła się do powstania miasta. Jednak przez pierwsze pięć wieków miasto nie miało większego znaczenia. Okres wzrostu znaczenia miasta jako ośrodka handlowego rozpoczął się w XVI wieku.

Centralne położenie w Kastylii sprzyjało wzrostowi znaczenia politycznego. Dwukrotnie w XVI wieku (1524, 1528) zwoływano do Madrytu posiedzenia kortezów, mimo że stolicą kraju było Toledo.

W 1561 po dokonaniu rozbudowy Alkazaru, król Filip II przeniósł stolicę kraju z Toledo do Madrytu. Następnie rozpoczęto (1563) budowę Eskurialu, położonego niedaleko od Madrytu zespołu pałacowego. Miasto wkrótce stało się największym ośrodkiem handlowym i gospodarczym kraju. W XVII wieku rozbudowane i unowocześnione. W latach 1851-1864 otrzymało pierwsze połączenie kolejowe z Aranjuez. Na przełomie XIX i XX Madryt przebudowano rozbierając stare fortyfikacje miejskie, unowocześniono ciągi komunikacyjne. W latach 1873-1874 Madryt był stolicą pierwszej Republiki Hiszpańskiej.

W okresie wojny domowej (1936-1939) Madryt był jednym z głównych ośrodków sił republikańskich. Obie strony toczyły o niego ciężkie walki. Wobec zagrożenia rząd republikański z czasem przeniósł się do Walencji. W dniu 28 marca 1939 zajęty przez wojska generała F. Franco.

Heraldyczny symbol miasta, wykonany z brązu przez rzeźbiarza Antonio Navarro Santafé w 1966 r.

Po II wojnie światowej nastąpił szybki wzrost i rozbudowa miasta. Obecnie wiele firm przenosi swe siedziby właśnie do Madrytu, ze względu na jego centralne położenie i dynamiczny rozwój przemysłowy i gospodarczy.

Centrum Madrytu dzieli się na: Stary Madryt oraz Madryt Burboński. O miano serca miasta konkurują ze sobą znajdujące się w starej części miasta plac Puerta del Sol oraz plac Plaza Mayor, który z kolei słynie z procesów inkwizycyjnych przeprowadzanych na nim aż do końca zniesienia inkwizycji w 1834 roku. Również w tej części miasta znajduje się Pałac Królewski, zamieszkiwany zarówno przez Habsburgów, jak i przez Burbonów.

W dniu 11 marca 2004 islamscy terroryści przeprowadzili zamach w wagonach należących do podmiejskich linii kolejowych. W eksplozjach bomb zginęło 190 osób (w tym czworo Polaków), a 2057 zostało rannych.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Madryt leży w centralnej części Półwyspu Iberyjskiego. Współrzędne geograficzne miasta to: 40° 26 'N 3°41′W, zaś jego średnia wysokość nad poziomem morza to 667 m. Jego położenie w centralnej części półwyspu sprawia iż miasto leży w strefie klimatu kontynentalnego suchego i surowego. Miasto leży kilka kilometrów od łańcucha górskiego Sierra de Guadarrama, pod względem hydrologicznym leży w basenie rzeki Tag.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimatogram obserwacji meteorologicznych w Parku Retiro
Klimatogram obserwacji meteorologicznych na lotnisku Barajas
Rzeka Manzanares przepływająca przez Madryt

Region Madrytu ma klimat kontynentalny, przejściowo śródziemnomorski. Zimy są tu chłodne, często występują temperatury poniżej 0 °C, także w porze zimowej każdego roku zdarzają się opady śniegu. Styczeń jest najzimniejszym miesiącem w Madrycie (2-10 °C). Lato charakteryzuje się występowaniem wysokich temperatur; w lipcu często może dochodzić nawet do 40 °C. Ze względu na położenie miasta na dużych wysokościach, Madryt ma dość wysokie amplitudy temperatur między nocą a dniem, noce są chłodniejsze, co prowadzi do obniżenia średniej w miesiącach letnich. Opady latem są dość rzadkie, większość opadów występuje jesienią i wiosną[10]. Maksymalna roczna średnia temperatura wynosi 19,5 °C. Średnie roczne sumy opadów wynoszą tu 435 mm.

Obserwacje temperatur w Parku Retiro

Lata 1971-2000 Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Średnia
Temperatura
maksymalna (°C)
9,7 12,0 15,7 17,5 21,4 26,9 31,2 30,7 26,0 19,0 13,4 10,1 19,4
Temperatura
minimalna (°C)
2,6 3,7 5,6 7,2 10,7 15,1 18,4 18,2 15,0 10,2 6,0 3,8 9,7
Opady (mm) 37 35 26 47 52 25 15 10 28 49 56 56 436

Obserwacje temperatur na lotnisku Madryt-Barajas

Lata 1971-2000 Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Średnia
Temperatura
maksymalna (°C)
10,6 12,9 16,3 18,0 22,3 28,2 33,0 32,4 27,6 20,6 14,7 11,0 20,6
Temperatura
minimalna (°C)
0,3 1,5 3,2 5,4 8,8 13,0 16,1 16,0 12,7 8,3 3,8 1,8 7,6
Opady (mm) 33 34 23 39 47 26 11 12 24 39 48 48 386

Hydrologia[edytuj | edytuj kod]

Główną rzeką, która przepływa przez Madryt jest rzeka Manzanares. Manzanares u stóp wsi Manzanares el Real tworzy zalew Santillana, który jest jednym z najważniejszych źródeł wody pitnej dla Madrytu. Oprócz niej w Madrycie i jego okolicach występują liczne małe rzeczki i strumyki, tak jest w przypadku strumieni La Moraleja de la Vega, lub Valdelamasa, Viñuelas, które wpadają bezpośrednio do rzeki Jarama, a ta zaś uchodzi do rzeki Guadarrama.

Podział administracyjny miasta[edytuj | edytuj kod]

Madryt administracyjnie jest podzielony na 21 okręgów, te zaś są z kolei podzielone na 128 obwodów.

Podział administracyjny Madrytu
Widok na Plaza de Moncloa i dzielnicę Moncloa-Aravaca
Widok z Parque del Cerro del Tío Pío na dzielnicę Puente de Vallecas
Centrum miasta nocą
Fuencarral-El Pardo
  • El Pardo
  • Fuentelarreina
  • Peñagrande
  • Barrio del Pilar
  • La Paz
  • Valverde
  • Mirasierra
  • El Goloso.
Hortaleza
  • Palomas
  • Valdefuentes
  • Canillas
  • Pinar del Rey
  • Apóstol Santiago
  • Piovera
Barajas
  • Alameda de Osuna
  • Aeropuerto
  • Barajas
  • Timón
  • Corralejos.
Moncloa-Aravaca
  • Casa de Campo
  • Argüelles
  • Ciudad Universitaria
  • Valdezarza
  • Valdemarín
  • El Plantío
  • Aravaca.
Tetuán
  • Bellas Vistas
  • Cuatro Caminos
  • Castillejos
  • Almenara
  • Valdeacederas
  • Estrecho
Chamartín
  • El Viso
  • Prosperidad
  • Ciudad Jardín
  • Hispanoamérica
  • Nueva España
  • Pza. Castilla.
Ciudad Lineal
  • Ventas
  • Pueblo Nuevo
  • Quintana
  • La Concepción
  • San Pascual
  • San Juan Bautista
  • Colina
  • Atalaya
  • Costillares.
San Blas
  • Simancas
  • Hellín
  • Amposta
  • Arcos
  • Rosas
  • Rejas
  • Canillejas
  • Salvador.
Chamberi
  • Gaztambide
  • Arapiles
  • Trafalgar
  • Almagro
  • Vallehermoso
  • Ríos Rosas.
Salamanca
  • Recoletos
  • Goya
  • Fuente del Berro
  • Guindalera
  • Lista
  • Castellana.
Centrum
  • Palacio
  • Embajadores
  • Cortes
  • Justicia
  • Universidad
  • Sol.
Retiro
  • Pacífico
  • Adelfas
  • Estrella
  • Ibiza
  • Jerónimos
  • Niño Jesús
Moratalaz
  • Pavones
  • Horcajo
  • Marroquina
  • Media Legua
  • Fontarrón
  • Vinateros.
Vicálvaro
  • Vicálvaro
  • Ambroz
Latina
  • Los Cármenes
  • Puerta del Ángel
  • Lucero, Aluche
  • Las Águilas
  • Campamento
  • Cuatro Vientos.
Arganzuela
  • Paseo Imperial
  • Acacias
  • Chopera
  • Legazpi
  • Delicias
  • Palos de la Frontera
  • Atocha
Puente de Vallecas
  • Entrevías
  • San Diego
  • Palomeras Bajas
  • Palomeras Sureste
  • Portazgo
  • Numancia
Villa de Vallecas
  • Vallecas
  • Santa Eugenia.
Carabanchel
  • Comillas
  • Opañel
  • San Isidro
  • Vista Alegre
  • Puerta Bonita
  • Buenavista
  • Abrantes.
Usera
  • Orcasitas
  • Orcasur
  • San Fermín
  • Almendrales
  • Moscardó
  • Zofio
  • Pradolongo
Villaverde
  • San Andrés
  • San Cristóbal
  • Butarque
  • Los Rosales
  • Los Ángeles

Obszar metropolitarny[edytuj | edytuj kod]

Panorama zachodniego Madrytu
Panorama zachodniego Madrytu

Wokół miasta, rozciąga się szereg miast, które w pewnym sensie są zależne od Madrytu. Zgodnie z projektem obszaru miejskiego Hiszpanii 2005 – AUDES5, obszar metropolitalny Madrytu skupia Madryt oraz czterdzieści okolicznych gmin, liczy 5843031 mieszkańców i zajmuje powierzchnię 4.609,7 km², co stanowi gęstość 1.021,6 mieszkańców na km²[11]. Jest to największa aglomeracja w Hiszpanii i trzecia co do wielkości w Unii Europejskiej.

Lokalne władze[edytuj | edytuj kod]

Obecna burmistrz miasta Ana Botella

Rada miejska składa się z 55 radnych (Concejales), jednym z nich jest burmistrz miasta (Alcalde), obecnie funkcję to sprawuje Ana Botella.

Burmistrz wraz z radą miasta jest najwyższym organem politycznym w sprawie reprezentacji obywateli w gminnym rządzie, gdyż odnosi się do debaty na temat polityki lokalnej i podejmowania strategicznych decyzji.

Rada miasta jest organem politycznym reprezentacji obywateli w miejskiej administracji, rada zajmuje się kwestiami podatkowymi miasta, zatwierdzeniem zmian dekretów i rozporządzeń, zatwierdzeniem budżetu miasta, usługami itp...[12]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Współcześnie Madryt liczy 3 273 729 mieszkańców. Ludność Madrytu ogólnie wzrosła od kiedy miasto stało się stolicą kraju w połowie XVI wieku i ustabilizowała się na poziomie około 3 milionów w okresie z początku lat 70. XX wieku.

Od około 1970 do połowy 1990 roku populacja miasta spadła. Zjawisko to dotyczyło również Barcelony i innych miast europejskich, w części sytuacja ta spowodowana była wzrostem kosztów utrzymania w mieście oraz rozwój i urbanizacja terenów wiejskich i podmiejskich.

Demograficzny boom i wzrost ludności w Madrycie odnotowuje się pod koniec lat 90 XX wieku i na początku XXI ze względu na międzynarodową imigrację i duży napływ ludności w związku z silnym wzrostem gospodarki hiszpańskiej. Dla przykładu, według danych spisu ludności, liczba ludności miasta wzrosła o 271.856 między 2001 i 2005 rokiem[13].

Obecnie stolica Hiszpanii, przyciąga wielu imigrantów z całego świata. 83,8% mieszkańców miasta to rodowici Hiszpanie. Najwięcej imigrantów pochodzi z krajów Ameryki Łacińskiej, Europy, Azji, Afryki zachodniej i północnej, głównie z krajów należących do Maghrebu, populację imigrantów w Madrycie szacuje się na 18% w stosunku do ogółu całkowitej liczby mieszkańców[14]. Największe grupy imigrantów stanowią: Ekwadorczycy (104 184 tys.), Marokańczycy (99 242 tys.), Rumuni (54 875 tys.), Kolumbijczycy (35 971 tys.), Peruwiańczycy (34 083 tys.), Chińczycy (22 500 tys.), Mauretańczycy (12 144 tys.). Istnieją również inne społeczności rezydujący w znacznych ilościach m.in.: Gwinejczycy, Boliwijczycy, Bułgarzy, Polacy, Filipińczycy.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Madryt nocą – widok z Parku San Isidro

Madryt pełni funkcję głównego ośrodka kulturalnego i naukowego, jest też najważniejszym ośrodkiem przemysłowym kraju. Główny ośrodek biznesu i handlu międzynarodowego. Jedno z największych centrów finansowych Europy i świata oraz największe centrum finansowe Hiszpanii. Znajduje się tu polityczne centrum całej Hiszpanii. Główny ośrodek wielkiego okręgu przemysłowego. Dobrze rozwinięty przemysł elektrotechniczny, maszynowy, włókienniczy i spożywczy, a także przemysł materiałów budowlanych i środków transportu (zakłady produkcji samochodów i taboru kolejowego). Ważną gałąź stanowi przemysł chemiczny. Dobrze rozwinięty handel i rzemiosło. Istnieją tu też zakłady papiernicze, wydawnictwa i wytwórnie filmowe. Centrum komunikacyjne – sieć drogowa i kolejowa promieniście rozchodzi się ku wybrzeżom morskim i granicom państwa. Czwarty co do wielkości port lotniczy kontynentu europejskiego – Barajas (ponad 52 mln pasażerów w 2007). Rozwinięta baza turystyczna. Madryt jest najszybciej rozwijającym się miastem w Hiszpanii, obecnie ulokowanych jest tu wiele przedsiębiorstw i koncernów na skalę światową, wiele firm przeniosło tu swoje siedziby, głównie z Barcelony. Począwszy od 1992 Madryt odnotował znaczny wzrost w sektorze usług. Obecnie Madryt odnotowuje najwyższy wzrost gospodarczy w całym kraju. Występuje tu najniższa stopa bezrobocia (1,4%)[15].

Ważny ośrodek polityczny i kulturalno-naukowy. Liczne szkoły wyższe (największy w kraju uniwersytet) oraz placówki naukowo-badawcze.

Gwałtowny rozwój[edytuj | edytuj kod]

Plaza Mayor
Paseo de la Castellana

W latach 30. ubiegłego stulecia miasto zostało zmodernizowane i znacznie odnowione, co było równoznaczne ze znacznym rozrostem i powiększeniem się jego obszaru: ulice zostały oświetlone, wybudowano też wiele nowych budynków. W drugiej połowie XIX wieku, pod nadzorem Marquesa de Salamanca, podjęto prace nad rozbudową północnej części miasta. W roku 1872 na północ od Calle de Alcala wybudowano 28 nowych ulic. Dzielnica ta do dziś nosi nazwę Salamanca i jest uważana za jedną z najładniejszych i najelegantszych części (barrios) Madrytu oraz jedną z najładniejszych na całym świecie. Na początku XX wieku miasto wciąż się rozbudowywało i powiększało. W 1910 roku wybudowano nową główną ulicę Gran Vía, która oddzielała barrio San Bernardo od Calle de Alcala i biegła dalej do położonej w samym centrum miasta Plaza de España.

W czasie hiszpańskiej wojny domowej w latach (1936-1939) Madryt, który był silnym ośrodkiem republikańskim, został poważnie zniszczony. Wojska generała Franco przez dwa i pół roku oblegały miasto i kiedy w końcu wdarły się do centrum, wojnę uznano za zakończoną. W czasie panowania frankistów, od zakończenia wojny aż do śmierci Franco w 1975 roku, Gran Vía nosiła nazwę Avenida Jose Antonio de Primo de Rivera, na cześć założyciela hiszpańskiej partii nacjonalistycznej. Po zwycięstwie sił demokratycznych i restauracji monarchii (na tronie zasiadł król Jan Karol), wszystkim przemianowanym przez frankistów ulicom przywrócono ich dawne nazwy. Koniec wojny domowej stał się dla Madrytu początkiem kolejnego okresu odnowy i rozbudowy. Było to możliwe między innymi dzięki temu, że Hiszpania nie brała aktywnego udziału w II wojnie światowej. W latach 1948-1951 gwałtownie wzrosła liczba mieszkańców tego miasta. Obecnie sam Madryt liczy 3,3 mln mieszkańców, a jego aglomeracja 6 mln i liczba ta ciągle rośnie. Po wstąpieniu Hiszpanii do UE znaczenie Madrytu na arenie światowej znacznie wzrosło.

Ekonomia[edytuj | edytuj kod]

Rok euro
1998 56.076.454
1999 60.573.828
2000 66.535.412
2001 71.595.433
2002 75.334.358
2003 79.784.603
PIB Madrid Anual.PNG

W 2003 roku Madryt miał PKB o wartości 79 785 mln euro, co stanowi 10% dochodu narodowego. Najważniejszym sektorem gospodarki jest sektor usług, który stanowi 85,09% udziału w gospodarce miasta, w tym sektorze zawierają się usługi finansowych (31,91% całkowitego PKB) oraz działalność handlowa (31,84% całkowitego PKB). Reszta PKB pochodzi z przemysłu (8,96% łącznego PKB), sektora budownictwa (5,93% łącznego PKB). Rolnictwo ma bardzo niski wpływ na PKB stanowi jedynie jedynie 0,03% łącznego PKB. PKB na 1 mieszkańca wyniósł w 2005 roku 35 372 USD. PKB w ostatnich latach rośnie na poziomie wyższym niż w pozostałej części kraju, co jest związane z tym, że miasto jest jednym z głównych czynników napędzających hiszpańską gospodarkę.

Branża przemysłowa jest obecnie coraz mniej obecna w mieście, rozprowadzając swe usługi na przedmieścia oraz tereny okolicznych gmin, związane jest to procesem odciążeniem miasta od przemysłu i przeniesie go na okoliczne gminy lub w pobliża granic miasta, tworząc tam parki przemysłowe. Tym niemniej, przemysł nadal ma ważną pozycję we wzroście PKB miasta.

Sektor usług prowadzi się działalność gospodarczą w Madrycie z 85% całkowitego PKB, zatrudnia 2/3 siły roboczej mieszkańców miasta i aglomeracji. Do głównych pracodawców w tym sektorze są: centralna administracja państwa i administracja finansowa (Madryt jest siedzibą dużej części firm działających w całej Hiszpanii, ponad połowa krajowego kapitału finansowego). Duży wpływ ma także wprowadzenie nowych technologii. pracodawcami w Madrycie są: lotniska i IFEMA (Institución Ferial de Madrid). Ponadto turystyka odgrywa ważną rolę w gospodarce miasta, Madryt jest jednym z najczęściej odwiedzanych miast w Europie za Paryżem, Londynem i Rzymem, oraz najczęściej odwiedzanym miastem w Hiszpanii. W 2008 zakończona została budowa Strefy Biznesowej Czterech Wież – dużego obszaru biznesowego. Madryt jest trzecim[16] względem PKB najbogatszym miastem w Europie.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Biblioteka Narodowa
Hotel Puerta América

Madryt otoczony jest niewielką prowincją zwaną Comunidad de Madrid. Stolica Hiszpanii dzieli się na dwie dzielnice tj.: Stary Madryt; Madryt Burboński. Madryt znany jest z bogatych muzeów zwłaszcza Prado – jednego z najważniejszych w świecie. Ponadto: Pałac Królewski (XVIII wiek), Pałac Sprawiedliwości (1758), Pałac Senatu, Pałac Kongresowy (1843), Puerta de Alcalá (1778), katedra Almudena (1993), kościół San Pedro el Real (XV wiek), katedra San Isidoro el Real (XVII wiek), klasztor Descalzas Reales (XVI wiek), park Casa de Campo o powierzchni 1447 ha z Fontanną Księcia (1725), mosty, m.in. Toledański (1720-1732), Segovia (1584).

Wiele nowoczesnych budowli wzniesiono po II wojnie światowej (Palacio de Communicaciones, Palacio Nuevos Ministerios, stadion Santiago Bernabéu, dworzec Chamartín, arterie komunikacyjne). Nowoczesne osiedla mieszkaniowe i przemysłowe na peryferiach (Getafe, Alcorcón, Alcalá de Henares).

Na północny zachód od Madrytu znajduje się mauzoleum ofiar wojny domowej – Monumento Nacional de Santa Cruz del Valle de los Caidos (Św. Krzyż w Dolinie Poległych).

Madryt ma ponad 40 parków i ogrodów. Na uwagę zasługują zwłaszcza: ogród botaniczny (założony w 1781 r.) i parki położone nad brzegami rzeki Manzanares na zachodzie i w okolicach Prado na wschodzie. Wielką atrakcją turystyczną jest też świątynia Debod, staroegipska budowla sprowadzona w czasach budowy tamy asuańskiej i pieczołowicie odtworzona w pobliżu Rosales. Rozciąga się z niej widok na całe miasto.

W Madrycie znajduje się największa w Hiszpanii arena, na której odbywają się walki byków – Las Ventas może pomieścić 23 tysiące widzów. Adepci sztuki matadorskiej toczą tu swe pierwsze walki w czasie specjalnych uroczystości inicjacyjnych. Wielką popularnością wśród mieszkańców Madrytu cieszy się też oczywiście piłka nożna, podobnie jak w całej Hiszpanii. W mieście funkcjonują dwa potężne kluby piłkarskie: Real Madryt i Atlético Madryt. Stadion Atlético, Vicente Calderón, może pomieścić 70 tysięcy widzów, a stadion Realu, Santiago Bernabéu, 80 tysięcy.

Dla turystów odwiedzających miasto Urząd Miasta Madrytu przygotował cztery karty ułatwiające turystom dostęp do wydarzeń kulturalnych i zapewniające liczne zniżki[17]: Madrid Card – umożliwiająca różnorodne zniżki w tym także na komunikację miesjką; Madrid Phone – umożliwiająca tańsze rozmowy krajowe i międzynarodowe; Madrid Card Promociones – umożliwiająca darmowe przejazdy środkami miejskiej komunikacji czy wejścia do muzeów oraz Madrid Card Congresos – skierowana jest do uczestników kongresów.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Puerta del Sol nocą

Madryt leży 600 m n.p.m. Sercem miasta jest Puerta del Sol (Brama Słońca) – owalny plac otoczony ze wszystkich stron kremowymi XVIII-wiecznymi domami. Jest to hiszpański „kilometr zero”, oznaczony płytą chodnikową naprzeciwko wieży zegarowej – punkt, od którego mierzy się wszystkie odległości i główne drogi Hiszpanii. Na środku placu znajduje się posąg brązowego niedźwiedzia, zjadającego owoce z drzewa poziomkowego (nawiązanie do herbu Madrytu), ulubione miejsce randek. W Sylwestra o północy zbierają się tu mieszkańcy, by zgodnie z tradycją zjeść 12 winogron, jedno po każdym uderzeniu zegara. U wylotu Calle del Carmen – jednej z promieniście odchodzących od placu ulic – stroi trójwymiarowy herb Madrytu.

Atrakcję stanowi również Plaza Mayor (Główny Plac), będąca pozostałością z XVII w., i choć przestała już być centrum miasta, przyciąga wielu mieszkańców. Mówi się o niej „teatr pod niebem Madrytu”. Jest przestronna, wybrukowana i zamknięta dla ruchu kołowego. Plaza Mayor jest symbolem Madrytu. Dziewięć bram otwiera się na plac wzniesiony na kolumnadach. Można tu zobaczyć m.in. freski na Casa de la Panaderia, tutaj znajduje się pomnik Filipa III na koniu. W pobliżu Plaza Mayor znajduje się wiele ciekawych miejsc, takich jak: Torre de los Lujanes, Casa de Cisneros, Casa de la Villa, Pałac Abrantes, Mercado de San Miguel, Arco de Cuchilleros, Basilica de San Miguel, zakon Jeronimos del Corpus Christi, Plaza de la Villa.

Pałac Królewski
Madrycka katedra La Almudena
Gran Vía
Fontanna z posągiem bogini płodności Kybele, na Plaza de Cibeles
Widok na Plac Kolumba
Puerta de Alcalá
Madrycka arena do walki byków Plaza de Toros de las Ventas
Pałac Kryształowy
Most Puente de Segovia nad rzeką Manzanares
Plaza de Oriente

Istotnym elementem Madrytu jest Palacio Real (Pałac Królewski) – po tym jak w Wigilię Bożego Narodzenia 1734 r. spłonął doszczętnie alkazar Habsburgów, Filip rozpoczął budowę gmachu bardziej odpowiadającego potrzebom dynastii Burbonów. Pałac wznosi się na pozostałościach starożytnego zamku obronnego Alcazar, pochodzącego z epoki Habsburgów. Pałac został zaprojektowany przez włoskich mistrzów: Sacchettiego i Sabatiniego. Wnętrza zajmują: Farmacia Real, pełna szklanych pojemników z egzotycznymi medykamentami; Museo de la Real Armería, w którym można zobaczyć miecze Cortésa i Ferdynanda Katolickiego, piękny Salon Tronowy, Salon Kolumnowy oraz wytworne apartamenty. Na zewnątrz mieszczą się wyjątkowe Ogrody Sabatiniego i Campo del Moro oraz plac Plaza de la Armeria. Ostatnim stałym mieszkańcem Palacio Real był Alfons XIII. Obecna rodzina królewska zajmuje skromniejsze lokum za miastem, a więc budowla pełni tylko funkcje reprezentacyjne. Istotną częścią Pałacu Królewskiego jest Sala Tronowa, w której znajdują się trony sporządzone specjalnie dla króla Juana Carlosa i królowej Zofii. Przed bramą stoi honorowa straż, a uroczyste zmiany warty odbywają się pomiędzy godziną 12 a 13 w pierwszą środę miesiąca. Naprzeciw Pałacu Królewskiego znajduje się Teatr Królewski wskrzeszony w 1997 roku jako teatr liryczny. W okolicach znajdują się inne ciekawe obiekty takie jak: klasztor Descalzas Reales, Plaza de Oriente, Senat, kościół San Ginem, Puerta del Sol.

Kościół San Isidro – został zaprojektowany przez Pedro Sancheza na wzór Il Gesu de Roma w Rzymie, pochodzi on za czasów króla Filipa IV. W okolicy kościoła San Isidro zwiedzić można inny ciekawy kościół San Pedro el Viejo o el Real. Warto także zobaczyć Capilla del Obispo, Muzeum San Isidro, Puerta del Toledo oraz słynny most Toledo.

La Almudena – to katedra madrycka, ukończona w roku 1992 r., na pięćsetlecie odkrycia Ameryki, zaś jej budowę rozpoczęto pod koniec XIX wieku. W nocy, dzięki wspaniałemu oświetleniu, jej białe ściany mienią się feerią barw. Pełna nazwa tej świątyni to Nuestra Senora de la Almudena. Zewnątrz budowla zdobiona jest w stylu neoklasycznym, podczas gdy wewnątrz dominuje klimat neogotycki. Krypta jest z kolei w stylu neoromańskim. Jest to pierwsza hiszpańska katedra poświęcona przez Papieża i pierwsza, którą Jan Paweł II poświęcił poza Rzymem. Znajduje się w centrum miasta.

Plaza de España (pol. Plac hiszpański) – zamknięty z dwóch stron wysoki wieżowcami jeden z głównych placów Madrytu. Pośrodku placu hiszpańskiego znajduje się wysoki biały cokół – pomnik Cervantesa, przed nim na postumencie wzniesiono wielkie posągi Don Quijote’a i Sancho Panzy wraz z ich wiernymi wierzchowcami, po bokach zaś dwie rzeźby z piaskowca przedstawiają ukochaną rycerza – Dulcyneę.

Gran Vía – jest jedną z najbardziej reprezentacyjnych arterii Madrytu. Ciągną się wzdłuż niej wysokie budynki o ciekawej architekturze – niektóre zwieńczone wieżami. Całości dopełniają sklepy, restauracje, kina, hotele.

Plaza de Cibeles – nazwa tego placu pochodzi od uchodzącej za wizytówkę miasta Fuente de Cibeles, fontanny z posągiem frygijskiej bogini płodności Kybele. Znajduje się tu również Palacio de Comunicaciones, czyli gmach poczty głównej, zbudowany w latach 1904-1917 z zachowanym bizantyjskim stylem oraz neobarokowy Palacio de Linares, mieszczący instytucje związane z Ameryką Łacińską.

Plaza Cánovas del Castillo – plac ten rozpoczyna aleję zwaną Paseo del Prado; jego środek zajmuje Fuente de Neptuno – Fontanna Neptuna. W pobliżu znajdują się: Muzeum Prado, Muzeum Thyssen-Bornemisza prezentujące dzieła malarstwa zachodnioeuropejskiego z XV–XX w. i klasycystyczny Congreso de los Diputados, czyli Kortezy, niższa izba parlamentu hiszpańskiego.

Plaza de Colón (pol. Plac Kolumba) – wraz z przylegającym do niego parkiem Jardines de Descubrimiento – stanowi cały węzeł komunikacyjny miasta. Pod placem ma swoją siedzibę Centrum Kulturalne Madrytu, nad nim zaś wznosi się potężna neogotycka kolumna z posągiem odkrywcy Ameryki, otoczona fontanną. Przy placu mieści się także gmach Biblioteki Narodowej i Muzeum Archeologicznego.

Calle de Serrano – to ciąg ulic najelegantszych sklepów w Madrycie; zamyka dzielnicę Salamanca.

Puerta de Alcalá – niegdyś wschodnia brama miasta – dziś wznosi się na ruchliwej Plaza de Independencia. Potężną budowlę z granitu stworzył architekt Karola III, Sabatini; wieńczą ją rzeźby z białego marmuru, otaczają zaś ukwiecone trawniki. Jest jednym z największych symboli Madrytu. Składa się ona z pięciu przejść, trzy z nich z pełnym łukiem a dwa z płaskim łukiem. W najwyższej, centralnej części jest płyta kamienna upamiętniająca rok budowy oraz króla Karola III, uwieńczona tarczą z herbem przedstawiającym broń trzymaną przez Sławę i geniusza. Dawniej każde przejście było okratowanie, które zamykano co dzień o zmierzchu.

Templo de Debod – (Świątynia Debod) to egipska świątynia boga Amona, podarowana Hiszpanom za pomoc przy budowie tamy asuańskiej; mieści się na terenie Parque del Oeste, na skarpie nad rzeką Manzanares. Ma różne sale, wśród których najważniejsza jest Kaplica zdobiona reliefami, która zachowana jest w oryginalnym stanie i jest to najstarsza część świątyni, gdzie zobaczyć można sceny rytuałów.

El Rastro – najsłynniejszy madrycki targ, czynny tylko w niedzielę, zajmuje tereny przy ulicy Ribera de Curtidores, co w języku polskich oznacza Nadbrzeże Garbarzy. Rozciągają się tutaj także na wąskie przecznice, które na swój sposób symbolizują rodzaj towarów, np. meble.

Plaza de Toros de las Ventas – to madrycka arena do walki byków. Zbudowana w latach 1929-1931; jej czerwony mur zdobią łuki i ceramiczne płytki, przed nią zaś ustawiono dwa pomniki sławnych matadorów. Prócz walk odbywają się tu również koncerty rockowe, a także zawody z cyklu Red Bull X Fighters. Mieści ona niemal 25 tys. widzów i jest to największa arena w całej Hiszpanii oraz jedna z najważniejszych na świecie. Wybudowana została w stylu neomudejar z odkrytej cegły, podstawą jej udekorowania są płytki ceramiczne. Z motywów ornamentalnych wyróżnić należy herby z wszystkich prowincji hiszpańskich. Sezon rozpoczyna się tutaj w marcu a kończy w październiku, zaś walki mają miejsce w niedziele i święta. Przy czym szczególne są uroczystości Świętego Izydora, patrona Madrytu, które trwają od połowy maja do połowy czerwca, kiedy to korridy odbywają się co dzień. Od roku 1951 pod zarządem areny znajduje się Museo Taurino, gdzie wystawiana jest pełna kolekcja przedmiotów związanych z walkami byków i historią areny.

Plaza de Oriente – znajduje się on na wschód od Pałacu Królewskiego w Madrycie. Plaza de Oriente oddzielona jest od pałacu ulicą Bailén, choć obecnie, po przeprojektowaniu plac, łącznie z fasadą wschodnią pałacu, stanowi pewną całość.

Biblioteka Narodowa (Biblioteca Nacional) – założona została przez Filipa V w roku 1712 pod nazwą Biblioteka Królewska. Biblioteka Narodowa powstała w celu szerzenia wiedzy wśród podwładnych i zebrania bibliotek prywatnych. Budowa Gmachu Biblioteki Narodowej, rozpoczęła się w 1866 roku. Fasada na dolnym piętrze jest w stylu doryckim, zaś na górnym piętrze w stylu jońskim. Obecnie jest to jedna z najbogatszych bibliotek pod względem zbiorów bibliograficznych, w zbiorach ok. 6 milionów książek. Zbiory biblioteki podzielone są na zbiory nowe (od roku 1831), księgi dawne (do roku 1830), rękopisy i dokumenty, czasopisma i gazety, ryciny, rysunki i fotografie, mapy i plany, partytury i nagrania dźwiękowe.

Palacio de Cristal – (Pałac Kryształowy) – składa się ze szklanych murów podtrzymywanych jońskimi kolumnami z żelaza. Na zewnątrz wyróżnia się fasada w stylu greckim skierowana w stronę jeziora. Jest to jeden z najbardziej wyróżniających się budynków w ogrodach Parque del Retiro, od lat są w nim wystawiane czasowe ekspozycje współczesnej sztuki.

Metrópolis – to budynek o eleganckiej architekturze i wyjątkowych proporcjach, zwieńczony kopułą z czarnego łupku, z wplatanymi złotymi zdobieniami, ukoronowaną statuą Wiktorii ze skrzydłami. Na drugim piętrze wybudowana została rotunda z podwójnymi kolumnami korynckimi. Podtrzymują one trzecie piętro udekorowane statuami reprezentującymi handel, rolnictwo, górnictwo i przemysł.

Casón del Buen Retiro (Pałac Dobrego Wypoczynku) – zbudowany w XVII wieku do użytku i dla odpoczynku króla Filipa IV. Od tamtego czasu był on kilkakrotnie remontowany, wciąż jednak zachowuje elementy dawnego budynku, takie jak sufit, malowany w XVII wieku przez Lucasa Jordána. Obiekt został przekazany Muzeum Prado i mieści zbiór malarstwa z XIX wieku.

La Casa de Postas (Królewski Gmach Pocztowy) – nowy gmach pocztowy zbudowany w okresie pomiędzy 1795 i 1800 rokiem o klasycznych cechach, oparty został nie planie nieregularnego pięciokąta zorganizowanego wokół centralnego patia i miał tylko dwa piętra. Ten neoklasyczny budynek mieści dziś oddziały Samorządu Regionu Madrytu.

La Real Casa de Aduanas – (Królewskie Biuro Celne) prace budowlane nad tym obiektem zakończyły się w 1769 r. Zewnętrzną część stanowiła wówczas fasada o dobrych proporcjach uwieńczona balustradą zbudowaną z cokołu kamiennego oraz szereg różnych okien i frontonów rozmieszczonych symetrycznie. Obecnie jest to siedziba Ministerstwa Finansów.

Muralla de Madrid – są to pozostałości arabskiego muru obronnego z IX i X wieku, oraz innego chrześcijańskiego z XII i XIII wieku. Wewnątrz arabskiego muru znajdowała się twierdza warowna, meczet i dom emira.

Palacio del Congreso – budowla o klasycznych cechach, stworzona na planie prostokąta, na którym rozmieszczone zostały jego sale. Zewnętrzną część wyróżnia fasada główna z korynckim portykiem z sześcioma kolumnami. Lwy znajdujące się po obu stronach schodów wybudowane zostały z dział z brązu przejętych od wroga po pierwszej wojnie z Marokiem w latach 1859-1860.

Palacio del Senado – pałac ten zbudowany został przez Francisca de More z zamiarem pomieszczenia w nim Salonu Kortezów, na miejscu dawnej szkoły Colegio de la Encarnación. Od pierwszych lat XIX wieku i z uwagi na bliskość od pałacu, a dawna uczelnia agustiańska stała się jednym z najbardziej znaczących politycznie budynków w mieście. Ma on bibliotekę neogotycką z roku 1883.

Puente de Segovia – najstarszy istniejący obecnie w Madrycie most. Jego budowa przypisywana jest architektowi Juanowi de Herrera, który wykonał go w okresie od 1582 do 1584 roku. Składa się on z dziewięciu pełnych łuków z bramą na czele, która wybudowana została w celu nadania wielkości wjazdowi na dwór.

Sociedad General de Autores – budynek, uznany jest za najlepszy przykład madryckiego modernizmu. Wybudowany jako dom-pałac bankiera Longorii, obecnie jest siedzibą Sociedad Generalde Autores (Ogólnego Stowarzyszenia Autorów), ma fasadę zdobioną motywami roślinnymi o wijących się kształtach.

El Faro de La Moncloa – to niespełna stumetrowa wieża z okrągłym, krytym tarasem widokowym na skraju miasteczka uniwersyteckiego. Widać z niej cały Madryt i góry Guadarrama. W pobliżu mieszczą się budynki rządowe.

Madryt to miasto żyjące głównie nocą. Lokale otwarte są aż do świtu. Największe skupisko barów jest w centrum miasta. Najbardziej uczęszczany jest rejon ulic Huertas i Plaza de Santa Ana oraz okolice Alonso Martinez oraz Plaza de Santa Barbara. Dzielnica Moncloa i Arguelles skupiają głównie studentów i młodszą klientelę. Madryckie bary proponują różnorodną ofertę muzyczną. Dużą atrakcją jest wizyta w klubach zapraszających śpiewających kompozytorów tzw. cantautores.

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Muzeum Prado
Muzeum Sztuki Zdobniczej
  • Muzeum Prado – działa od 1918 r. Jego siedzibą jest budynek zaprojektowany przez Juana de Villanueva, wybudowany w 1785 r. Zbiory muzeum tworzy dawna kolekcja królów Hiszpanii, w której znajdują się dzieła takich twórców jak: Francisco Goya, Diego Velázquez, Bartolomé Esteban Murillo, czy Francisco de Zurbarán. Warto zwrócić uwagę na Las Meninas (Panny dworskie, 1656 r.), dzieło Velazqueza przedstawiające infantkę Małgorzatę wśród jej dwórek i autoportret samego artysty. Niedaleko znajduje się dodatkowy budynek muzealnego kompleksu Prado, Casón del Buen Retiro, gdzie znajdują się skarby sztuki hiszpańskiej z XIX wieku.
  • Królewska Akademia Sztuk Pięknych Św. Ferdynanda – jest tu zbiór malarstwa, rzeźby hiszpańskiej i zagranicznej z okresu XVI–XX wieku (szczególny nacisk położony jest na dzieła hiszpańskiego Złotego Wieku); eksponaty ilustrujące działalność Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych; sala poświęcona Pablowi Picasso.
  • Narodowe Muzeum Archeologiczne w Madrycie – znaleziska z terenów Hiszpanii, a także Egiptu, Grecji i terenów cywilizacji Etrusków (paleolit – wiek XVIII). Dzieła kultury Iberów, między innymi znana Dama z Elche. Sztuka rzymska, wizygocka, islamu; kopia jaskini Altamira z Kantabrii, ozdobionej malowidłami naskalnymi z paleolitu.
  • Museo Nacional de Artes Decorativas – jest to muzeum Sztuki Zdobniczej, przedstawiające życie codzienne Hiszpanii od czasów fenickich do XX wieku – bądź to w formie zrekonstruowanych pomieszczeń, bądź też ekspozycji tematycznych, znajduje się tu kompletna kuchnia z XVIII wieku, wyłożona od sufitu do podłogi ceramiką wymalowaną w scenki rodzajowe oraz zegar wskazujący czas nocny, który nie wybijał godzin.
  • Muzeum Thyssen-Bornemisza – kolekcja zbiorów w tym muzeum obejmuje siedem wieków działalności artystycznej, począwszy od prymitywnej sztuki włoskiej aż do pop-artu.
  • Museo del Ejército (Muzeum Wojska) – jednym z głównych eksponatów jest La Tizona, miecz należący do legendarnego (ale i historycznego zarazem) wojownika Cyda. Znajduje się tu również Sala de Ninos, mieszcząca kolekcję 20 tysięcy ołowianych żołnierzyków.
  • Museo Nacional de Ferrocarril (pol. Muzeum Kolejnictwa) – znajduje się tutaj m.in. jeden z pierwszych ekspresowych elektrowozów, czy drewniana salonka z pełnym wyposażeniem.
  • Museo Naval – muzeum morskie, w którym zgromadzone są zbiory związane z hiszpańskimi wyprawami morskimi i historią marynarki hiszpańskiej[18].
  • Museo Cerralbo – dom-muzeum sztuki mieszczący prywatną kolekcję sztuki i eksponatów archeologicznych markiza de Cerralbo.

Parki[edytuj | edytuj kod]

Widok na część Parku Buen Retiro
  • Park Retiro – jest to 120 hektarów drzew, krzewów i trawników w samym centrum miasta – na miejscu piętnastowiecznych dóbr zakonników z pobliskiego kościoła hieronimitów. Mieści się tu półkolista kolumnada z pomnikiem Alfonsa XII, stojąca nad prostokątnym stawem. Po drugiej stronie parku zbudowano dwa pawilony, ceglany Palacio de Velázquez i szklany Palacio de Cristal – nad sadzawką zamieszkaną przez wodne ptaki.
  • Real Jardín BotanicoKrólewski Ogród Botaniczny przy Muzeum Prado; można tu znaleźć między innymi rośliny z Ameryki Południowej, warto odwiedzić szklarnię podzieloną na strefy klimatyczne, od pustynnej po tropikalną.
  • Campo del Moro – (pol. Pole Maura) – w początkach XII wieku obozowały tu wojska arabskie. W roku 1890 ów łagodnie opadający od Pałacu Królewskiego ku rzece teren zamieniono w park w stylu angielskim; stał się wtedy placem zabaw dzieci królewskich. Obecnie mieści się w nim muzeum powozów i lektyk.
  • Casa de Campo – nie jest to park, lecz duży o powierzchni 1740 ha teren rekreacyjny, porośnięty drzewami i spłowiałą od słońca trawą. Na terenie znajduje się Parque de Atracciones de Madrid, czyli wesołe miasteczko, ogród zoologiczny, liczne fontanny, kilkudziesięciometrowy gejzer. Ciekawym miejscem transportu jest tutaj kolejka linowa (hiszp. teleférico).

Architektura i rzeźba[edytuj | edytuj kod]

Brama Św. Vincenta
Nachylone ku sobie budynki Puerta de Europa (Brama Europy). Jedne z ciekawszych rozwiązań architektonicznych

Niektóre ulice Madrytu są prawdziwymi muzeami rzeźby w plenerze. Działa tutaj Escultura al aire libre de la Castellana – Publiczne Muzeum Sztuki, które w swych zbiorach ma abstrakcyjne prace, wykonane głównie przez hiszpańskiego artystę Eduardo Chillida.

Począwszy od XVIII wieku, przestrzeń Salón del Prado zdobią monumenty z klasycznych źródeł ikonograficznych, takich jak: Fontanna Alcachofa, las Cuatro Fuentes, Fontanna Neptuna, Fontanna Apolla i pomnik bogini Kybele. Na Plaza de Oriente znajduje się szereg królów Hiszpanii od Wizygotów i różnych średniowiecznych królestw chrześcijańskich. Szczególnie ważnym elementem architektonicznym miasta są majestatyczne pałace i imponujące rezydencje, są one pozostałością po panowaniu w kraju dwóch potężnych rodów Habsburgów i Burbonów. W Madrycie istnieje także wiele wąskich uliczek, które otoczone są malowniczymi dzielnicami. Na uwagę zasługuje przede wszystkim Salamanca – dzielnica w północnej części miasta. Uznawana za jedną z najpiękniejszych i najbardziej eleganckich części stolicy Hiszpanii, zaś przez niektórych za najładniejszą na świecie. Miasto doskonale łączy ze sobą architekturę historyczną pochodzącą sprzed wieków wraz z elementami nowoczesnej architektury, której przykładem jest Puerta de Europa – są to dwie, bliźniacze wieże 115 metrowej wysokości, które są nachylone ku sobie pod kątem 15 stopni. Paseo de Castellana to z kolei zbiorowisko różnych pomników o różnorodnej kompozycji architektonicznej znajduje się tu m.in.: pomnik Kolumba, Emilio Castelara – rzeźbiarza i projektanta ulic i budynków w Madrycie, Pomnik Konstytucji z 1978 r. wzniesiony z płaskiej kostki z marmuru, czy też pomnik José Calvo Sotelo. Po całym mieście rozproszone są, zwłaszcza w centrum wiele rzeźb takich jak: lwy z Cortes, rzeźby Miguela de Cervantesa na placu hiszpańskim. Klatka schodowa biblioteki Narodowej obfituje w szereg posągów z hiszpańskich pisarzy.

Galerie[edytuj | edytuj kod]

Madryt jest uważany za jeden z najważniejszych miejsc Europy odnośnie muzeów sztuki. Najbardziej znanym jest Triángulo del Arte, położone wzdłuż placu Paseo del Prado, obejmujący trzy muzea. Najbardziej znanym z nich jest Muzeum Prado, znajdują się tu dzieła jednych z najwybitniejszych malarzy m.in.: Diego VelázquezaLas Meninas (Panny dworskie) czy Francisco GoyaLa maja vestida i La maja desnuda. Pozostałe dwa muzea znajdują się w: Museo Thyssen-Bornemisza – jest to druga pod względem wartości kolekcja prywatna sztuki na świecie, znajdują sie tu obrazy wszystkich ważnych twórców reprezentujacych wszystkie najważniejsze kierunki artystyczne, od malarstwa średniowiecznego po surrealizm i awangardę; oraz Centrum Sztuki Królowej Zofii. Jest to czołowa kolekcja współczesnej sztuki hiszpańskiej, a także miejsce, gdzie wisi słynny obraz Pablo PicassaGuernica.

Opery[edytuj | edytuj kod]

Teatr Królewski
  • Hiszpańska Opera Narodowa (hiszp. Orquesta Nacional de España) – jest to najważniejsza w mieście orkiestra grająca muzykę poważna, ma swoja siedzibę w Auditorio Nacional de Música.
  • Hiszpańska Orkiestra Symfoniczna Radia i Telewizji (hiszp. Orquesta Sinfónica de Radio Televisión Española)
  • Teatr Królewski (hiszp. Teatro Real)
  • Teatro de la Zarzuela – poświęcony głównie zarzueli oraz operetce
  • Pozostałe zespoły i orkiestry rezydujące w Madrycie to: Orquesta Sinfonica de Madrid, Orquesta Sinfonica de la Comunidad de Madrid, Orquesta de Camara Reina Sofia.

Wieżowce[edytuj | edytuj kod]

Praktycznie początkowo Madryt nie miał wieżowców. Pierwszy wieżowiec powstał w XX wieku za sprawą budowy Gran Via. W 1953, w mieście stanął pierwszy wieżowiec. W 1970 r. rozpoczęła się budowa kompleksu finansowej dzielnica w centrum Madrytu AZCA, w której wybudowane wysokie drapacze chmur, takie jak: Torre Picasso i wieża telekomunikacyjna República Argentina, powszechnie nie uznawana za wieżowiec. W 2006 r. na Paseo de la Castellana rozpoczęła się budowa kompleksu biznesowego pod nazwą Cuatro Torres Business Area, gdzie w 2008 zostały oddane do użytku cztery najwyższe wieżowce w Hiszpanii. przekraczające wysokość 250 m.

Spis najwyższych budynków w Madrycie:

Torre Banco de Vizcaya
Lp. Budowla Wysokość Liczba kondygnacji Rok ukończenia budowy
1 Torre Caja Madrid 250 m 45 2009
2 Torre de Cristal 249 m 45 2008
3 Torre Sacyr Vallehermoso 236 m 52 2008
4 Torrespaña[19] 231 m 4 1982
5 Torre Espacio 223 m 53 2007
6 Torre Picasso 157 m 43 1988
7 Torre Madrid 142 m 34 1957
8 Centro Internacional de Convenciones de Madrid 125 m 10 2011
9 Torre Europa 121 m 35 1985
10 Edificio España 117 m 25 1953
11 Puerta Europa I 114 m 26 1996
12 Puerta Europa II 114 m 26 1996
13 Faro de Moncloa[20] 110 n 2 1992
14 Torre del Banco de Bilbao 107 m 31 1981
15 Torres de Colón 102 m 23 1976
16 Edificio del Ministerio de Comercio 100 m 25 1979

Kuchnia[edytuj | edytuj kod]

Cocido Madrileño, czyli tradycyjny madrycki gulasz

Współczesna kuchnia łączy tradycyjne potrawy z wytrawnymi narodowymi daniami. Typową madrycką potrawą są callos (flaki) oraz cocido madrileño – gulasz z grochem, jarzynami, mięsami oraz peklowiną. Podawane jest również besugo al horno, bacalao, chuletones oraz kastylijska zupa z czosnkiem.

Najlepszym sposobem na poznanie madryckich specjałów kulinarnych jest przechadzanie się od baru do baru i degustowanie kulinarnych specjalności – co, przy okazji, jest starym madryckim zwyczajem. Oczywiście, jedzeniu zwykle towarzyszy hiszpańskie (aczkolwiek niekoniecznie) wino oraz piwo.

Dużą kulinarną atrakcją Madrytu są wyroby cukiernicze. Ich wyrób związany jest z obchodzonymi świętami w ciągu roku. Turrón i marcepany to słodkości podawane w czasie świąt Bożego Narodzenia. Z kolei Torrijas i huesos de barquillos spożywa się w czasie Wielkiego Tygodnia Wielkanocnego. Narodowe Święto San Isidro obfituje w barquillos i rosquillos. Zimą mamy okazję do spróbowania bunuelos de viento. Natomiast o każdej porze roku śniadania obfitują w słodkie churros oraz porras.

Prócz kuchni tradycyjnej, bardzo lubiane i serwowane w wielu restauracjach, są dania z różnych zakątków świata – począwszy od kuchni arabskiej a skończywszy na kuchni iberoamerykańskiej.

Handel i usługi[edytuj | edytuj kod]

Centrum handlowe Xanadu

Madryt jest nowoczesnym centrum handlowym. Mieszczą się tu liczne wyspecjalizowane domy towarowe i handlowe. Jest obecnie jednym z najnowocześniejszych miast Europy i świata. Oprócz nowoczesności Madryt łączy w sobie także elementy historycznego Madrytu, w którym do dziś dnia, przetrwały liczne małe, stare sklepiki. Jest tu wiele warsztatów rzemieślniczych, zakładów kapeluszniczych oraz sklepów z artykułami sakralnymi. W każdą niedziele dodatkowo odbywa się targowisko Rastro. Madryt jest znany w świecie z handlu sztuką i antykami (centrum handlowe Puerta de Toledo). Znajdują się tutaj liczne galerie, głównie w dzielnicy Salamanca oraz w okolicy Centro Reina Sofia. Na Mercado Puerta de Toledo wystawiane są na sprzedaż liczne antyki, zaś w Parku Retro organizowane są Targi Książki. Kolejnym rodzajem sklepów są sklepy Conde Hermanos, które specjalizują się w sprzedażny instrumentów muzycznych. Wiele sklepów i centrów handlowych znajduje się na Gran Via, jak np. domy towarowe takie jak El Corte Inglés. Hale targowe – mercados del barrio – to miejsca gdzie handluje się żywnością. Największe hipermarkety znajdują się przy stacji metra Barrio de Pilar – Madrid 2 oraz Núnez de Balboa – ABC, przy Paseo de la Castellana, wiele dużych hipermarketów i i innych sklepów znajduje się także na obrzeżach miasta oraz na intensywnie zurbanizowanych.

Information icon.svg Zobacz też: AZCA.

Rozrywka[edytuj | edytuj kod]

Widok o zmierzchu na aleję Gran Vía

Spośród licznych fiest odbywajacych się w Madrycie przez cały rok największe znaczenie mają obchody święta patrona miasta: Fiesta de San Isidro. Trwają one przez cały tydzień w drugiej połowie maja. Całe miasto tętni wówczas zabawą, odbywa sie mnóstwo koncertów, a co wieczór w Jardines Vistillas gra orkiestra. Zabawa tradycyjnie rozpoczyna się od madryckiego tańca chotis. Fiesta rozpoczyna w Madrycie sezon korridy. Z klubów muzycznych znajdujących się w mieście, szczególną popularnością cieszą się te, w których można posłuchać muzyki flamenco i obejrzeć pokaz tańca. Najbardziej znanym jest Café de Chinita. Wraz z imigrantami z dawnych kolonii hiszpańskich przybyła do Hiszpanii i do Madrytu moda na muzykę latynoamerykańską, największym klubem w mieście z tą muzyką jest Salsipuedes, w którym to właśnie codziennie odbywają się tańce do muzyki granej przez orkiestrę.

Nocne życie[edytuj | edytuj kod]

Plaza de Santa Ana nocą

Życie nocne w Madrycie jest szczególnie bogate. Do wyboru są tu: discobares, discotecas i bares de copas. Discotecas, czyli dyskoteki są zwykle nieco większe, głośniejsze i dłużej czynne od pozostałych. Do większych i bardziej znanych w centrum należy Boccacio. Bares de copas zapewniają bardziej kameralne wnętrze i często możliwość posłuchania muzyki na żywo. Nocne życie Madrytu ma szczególny charakter, często trwa całą noc do rana, częste są tutaj korki uliczne w nocy i nad ranem, kiedy uczestnicy imprez jadą do domu albo wybierają się do kolejnej dyskoteki.

Głównymi obszarami nocnego życia w Madrycie są:

  • Barrio de Huertas: Plaza de Santa Ana, Calle de la Cruz, Calle del Principe
  • Barrio Latina: Calle Cava Caja, Calle de los Cuchilleros, Plaza Mayor, Plaza Tirso de Molina
  • Barrio de Chueca: Plaza de Chueca
  • Barrio de Malasana: Plaza del Dos de Mayo
  • Barrio de Lavapies: Plaza de Lavapies
  • Barrio Salamanca: Calle Jorge Juan, Calle Recoletos
  • Barrio Arguelles: Calle Alberto Aguilera, Calle de Sagasta, Calle de Luchana.

Lokalne święta[edytuj | edytuj kod]

  • 15 maja – święto św. Izydora patrona Madrytu
  • 13 czerwca – wspomnienie św. Antoniego w Kościele San Antonio de la Florida
  • 16 lipca – święto Matki Boskiej z Góry Karmel (Nuestra Señora del Carmen), patronki okręgów Puente de Vallecas i Chamberí
  • 7 sierpnia – święto Kajetana z Thieny
  • 10 sierpnia – święto św. Wawrzyńca z Rzymu
  • 15 sierpnia – święto Virgen de la Paloma patronki Madrytu oraz dzielnic Centrum i Centro y Arganzuela
  • 12 października – święto Virgen del Pilar patronki dzielnicy Salamnca
  • 9 listopada – jedno z najważniejszych świąt Madrytu, święto Virgen de la Almudena patronki Madrytu

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Jeden z budynków Uniwersytetu Carlosa III

Edukacja w Madrycie zależna jest od Zarządu Edukacji Wspólnoty Madrytu, który nakłada na siebie obowiązki kształcenia na poziomie regionalnym. Około 167 tys. dzieci uczęszcza do przedszkoli, 320,8 tys. uczy się w szkole podstawowej, około 4,5 tys. uczęszcza do szkół specjalnych, oraz około 50 tys.do szkół kształcenia zawodowego Kształcenia Zawodowego[21]. Całkowitą liczbę studentów szkolnictwa wyższego szacuje się na ponad milion, z których około 600 tys.studentów studiuje w szkołach publicznych, zaś w prywatnych ok. 410 tys..

Uniwersytety[edytuj | edytuj kod]

Escuela Técnica Superior de Ingenieros de Minas

Madryt jest największym ośrodkiem naukowym Hiszpanii. Znajduje się tu wiele publicznych i prywatnych szkół wyższych. Niektóre z nich są jednymi z najstarszych na świecie. W mieście działa kilka uczelni o randze uniwersytetów, najważniejsze z nich to:

Uczelnie skupione są w położonym na peryferiach Madrytu, zbudowanym w latach 20. XX wieku miasteczku uniwersyteckim Ciudad Universitaria. Na północy miasta z kolei swoją siedzibę ma Autonomiczny Uniwersytet Madrycki. Na hiszpańskich uniwersytetach można się uczyć rano (od godz. 8 rano do 14) lub po południu (od 4 do 21). Studenci zwykle mają prawo wyboru godziny, na którą chcą przychodzić.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Widok z zewnątrz na Stadion Santiago Bernabeu
Arena Madrycka
Klub Sport Liga Miejsce rozgrywki
Real Madryt Piłka nożna Primera División Santiago Bernabéu
Atlético Madrid Piłka nożna Primera División Vicente Calderón
Rayo Vallecano Piłka nożna Primera División Teresa Rivero
Real Madryt Koszykówka ACB league Caja Magica
MMT Estudiantes Koszykówka ACB league Madrid Arena

Madryt jest siedzibą piłkarskiego królewskiego klubu Real Madryt, który swe rozgrywki prowadzi na Estadio Santiago Bernabéu. Jego kibice są określani mianem vikingos (wikingowie) lub zwyczajnie merengues (bezy). Jego rodzinnym rywalem jest Atletico Madryt, który również pochodzi z Madrytu, jego kibice są nazywane los sufridores (cierpiący). Wraz z Barceloną, Glasgow i Lizboną, Madryt jest jednym z czterech miast w Europie, który ma dwa 5-gwiazdkowe stadiony UEFA: Real MadrytSantiago Bernabéu i Atletico MadrytVicente Calderon. Niektórzy z najlepszych hiszpańskich piłkarzy, związani z Madrytem często nazywani są Madrileños, w tym: Emilio Butragueño, Raúl, Iker Casillas, Jose Reina czy Fernando Torres.

Miasto ma także dwa zespoły prowadzące rozgrywki w koszykówce w lidze ACB oraz tor wyścigowy Permanente Circuito del Jarama, na którym odbywa się Grand Prix Hiszpanii Formuły 1. Narciarstwo jest to możliwe w pobliżu gór Sierra de Guadarrama, gdzie znajdują się narciarskie stoki takie jak: Valdesqui i Navacerrada. Obecnie Madryt jest jednym z trzech kandydatów o organizację XXXII Olimpiady w 2020 roku[22].

Co roku organizowany jest tutaj turniej tenisowy Mutua Madrid Open na obiekcie Caja Mágica.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Transport w Madrycie.

Położenie miasta w samym środku Hiszpanii sprawia, że siłą rzeczy jest największym i głównym węzłem komunikacyjnym tego państwa. Komunikacja odbywa się za pomocą różnych środków, takich jak: metro, pociągi podmiejskie, autobusy miejskie, tramwaje, kolejka linowa – Teleférico, taksówki, także miasto jest siedzibą międzynarodowego portu lotniczego Barajas.

Autostrady[edytuj | edytuj kod]

Autostrada w Madrycie
Numer Nazwa Trasa przebiegu
A1 Autovía del Norte Madryt – Aranda de DueroBurgosMiranda de EbroVitoriaSan SebastiánIrún- granica francuska
A-2 Autovía del Nordeste Madryt – SaragossaLleidaBarcelonaGironagranica francuska
A-3 Autovía del Este Madryt – Walencja
A-4 Autovía del Sur Madryt – KordowaSewillaKadyks
A-5 Autovía del Suroeste Madryt – MéridaBadajozLizbona
A-6 Autovía del Noroeste Madryt – Medina del CampoBenaventePonferradaLugoLa Coruña
A-42 Autovía de Toledo Madryt – Toledo

Metro[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: metro w Madrycie.

Metro w Madrycie jest trzecią w Europie oraz jedną z największych tego typu budowli na świecie. Madryt ma dwanaście linii metra, krótką linię wahadłową i trzy linie tramwajowe powiązane z metrem. Metro w Madrycie jest jednym z najbardziej rozbudowanych i najszybciej rozwijających się sieci metra na świecie, ma wiele dogodnych stacji przesiadkowych i połączeń z dworcami autobusowymi, kolejowymi oraz z lotniskiem Barajas.

Tramwaje[edytuj | edytuj kod]

Tramwaj na ulicach Madrytu
Information icon.svg Osobny artykuł: Tramwaje w Madrycie.

Tramwaje w Madrycie to stosunkowo młody system komunikacyjny w mieście. Obecnie funkcjonują trzy linie tramwajowe – jedna w północnym Madrycie i dwie w zachodniej części. W planach jest także budowa dwóch kolejnych linii tramwajowych. Wszystkie tramwaje są niskopodłogowe, tabor do obsługi linii dostarczyła firma Alstom. Tramwaje nazywają się Metro Ligero a linia Madrid MetroLigero1.svg ma pewne fragmenty podziemne.

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Dworzec kolejowy Madrid Atocha

Madryt ma kilkanaście dworców kolejowych, największe z nich to:

Połączenia kolejowe realizują różnorodni przewoźnicy kolejowi w Hiszpanii m.in.: RENFE, AVE, FEVE, FGV, Ferrocarril. Madryt ma także system kolei podmiejskiej.

Information icon.svg Zobacz też: Cercanías Madrid.

Autobusy[edytuj | edytuj kod]

W Madrycie jest ponad 200 linii autobusowych miejskich (zwykłych), obsługiwanych przez tysiące autobusów, kursujących z kilkuminutową częstotliwością po wydzielonych „BUS-pasach”; zapewniają one połączenia ze wszystkimi dzielnicami i przedmieściami miasta, ich liczba z roku na rok rośnie ze względu na zwiększanie się populacji miejskiej oraz budowę nowych osiedli mieszkaniowych. Prócz autobusów miejskich, w mieście funkcjonują także autobusy nocne, uniwersyteckie, turystyczne (zazwyczaj piętrowe) i specjalne. Autobusy obsługują całą madrycką aglomerację.

Teleférico[edytuj | edytuj kod]

Jest to kolejka linowa kursująca nad miastem, począwszy od Paseo Pintor Rosales do Casa de Campo.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Nocny widok na lotnisko Barajas
Information icon.svg Osobny artykuł: Port lotniczy Madryt-Barajas.

Port lotniczy Madryt-Barajas położony jest w północno-wschodniej części miasta, 12 kilometrów od centrum. Jest to główne lotnisko w Hiszpanii, jedno z największych w Europie i na świecie[23]. Lotnisko ma połączenie z centrum miasta za pomocą 8 linii metra, jak i wielu autobusów. Miasto ma również drugie mniejsze lotnisko Madryt-Cuatro Vientos, najstarsze lotnisko w kraju, założone w 1911 roku, położone ok. 8 km od centrum miasta, od 1970 r. świadczące usługi cywilno-wojskowe[24].

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Madryt jest aktywnie zaangażowany w wspieranie inicjatyw między miastami partnerskimi w Unii Europejskiej, a także między miastami na innych kontynentach, w tym z Afryki, Azji i Ameryki[25].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Madrycie
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Madryt w Wikisłowniku

Przypisy

  1. World Urban Areas: Population & Density (ang.).
  2. Naciones Unidas – Departamento de Asuntos Económicos y Sociales.
  3. Palacio Real (hiszp.).
  4. Expansión.com Madryt i Barcelona w gronie najbogatszych miast (hiszp.).
  5. MADRID el nuevo motor económico de España.
  6. Totat Art Museum Numbers (ang.).
  7. Madrid, en el «top ten» de ciudades con mayor calidad de vida, según Monocle.
  8. El Madrid Medieval- Średniowieczny Madryt, obejmuje czasy pre-historyczne, rzymskie, średniowieczne; dostęp w jęz. hiszp.
  9. El origen del nombre (dostęp w jęz. hiszp.).
  10. Prognoza i charakterystyka pogody dla Hiszpanii z serwisu wunderground.com.
  11. Dane projektu AUDES5 obszarów metropolitarnych Hiszpanii.
  12. El Pleno del Ayuntamiento (hiszp.).
  13. Demograficzny rozwój Madrytu; Strona INE (Narodowy Instytut Statystyczny).
  14. Populacja obcokrajowców zamieszkująca Madryt, opracowana na podstawie Dirección General de Estadística wspólnoty autonomicznej Madryt.
  15. Ekonomia Madrytu 2007. Empresa Municipal Promoción de Madrid. [dostęp 2008-08-15].
  16. Statystyka najbogatszych miast świata według Citymayors.com.
  17. Zwiedzanie Madrytu z kartą.
  18. Madryt. Warszawa: National Geographic Society, 2006, s. 140-141. ISBN 83-60006-22-9.
  19. Nie jest to budynek, lecz jest to antena radio-telewizyjna, więc czasami nie jest traktowana jako wieżowiec i jest wyłączana z listy wieżowców.
  20. Jest to wieża transmisyjna nie budynek na Plaza de Moncloa.
  21. Más de un millón de escolares en la Comunidad de Madrid (hiszp.).
  22. JJ.La Ejecutiva del COE aprobaría la candidatura de Madrid 2020 (hiszp.). lavanguardia.com. [dostęp 2011-07-11].
  23. 10 największych lotnisk świata pod względem ruchu lotniczego dostęp 29 VII 2008.
  24. Prezentacja i opis lotniska Madryt-Cuatro Vientos (hiszp.).
  25. Mapa miast partnerskich Madrytu (hiszp.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]