Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Disambig.svg Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „PKS”. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Autobus Autosan A1012T z PKS Bielsko-Biała
Autosan A1010M „Medium” z PKS Katowice
Dworzec PKS w Sulechowie (Lubuskie)

Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej (PKS) – nazwa polskich przedsiębiorstw usługowych zajmujących się transportem publicznym.

W latach 1945–1992 rozwinięcie skrótu PKS brzmiało Państwowa Komunikacja Samochodowa.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przedsiębiorstwo utworzono w 1945 roku i do lat 90. było ono wyłącznie państwowe, o zasięgu ogólnokrajowym (poza międzynarodowymi liniami autokarowymi PKS, m.in. wycieczki do Europy zachodniej).

W kwietniu 1945 powołano w Warszawie Państwowy Urząd Samochodowy, z którego wyłonione zostały Wojewódzkie Urzędy Samochodowe. 1 lipca 1945 PUS w Warszawie zawiadomił Wojewódzkie Urzędy Samochodowe o wydzieleniu organizacji samochodowej pod nazwą Państwowa Komunikacja Samochodowa[1].

Podstawą do prawnego usamodzielnienia się przedsiębiorstwa był dekret Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 1946 o utworzeniu przedsiębiorstwa państwowego „Państwowa Komunikacja Samochodowa” (Dz. U. z 1946 r. Nr 4, poz. 31).

Pierwsze przewozy pasażerskie odbywały się za pomocą samochodów ciężarowych, adaptowanych do przewozu ludzi[2].

Do lat 80. PKS obsługiwało niemal całość autobusowego transportu podmiejskiego i dalekobieżnego oraz przewóz towarów samochodami ciężarowymi. Oprócz PKS pozamiejskim transportem osób zajmowały się trzy spółdzielnie: Krajowa Spółdzielnia Komunikacyjna w Poznaniu, Spółdzielnia Pracy Kierowców i Pracowników Samochodowych „Autonaprawa” w Zamościu i Spółdzielnia Pracy Transportowo-Spedycyjna „Transped” w Lublinie.

Od 1960 przedsiębiorstwa PKS były przyporządkowane wojewódzkim radom narodowym i działały w Zjednoczeniu Państwowej Komunikacji Samochodowej[3]. W latach 80. nastąpił pierwszy podział spółki na przedsiębiorstwa autobusowe (obsługujące ruch regionalny i w ograniczonym zakresie podmiejski i w małych miastach wewnątrzmiejski) oraz branżowe spółki zajmujące się przewozami ciężarówkami[4]. Zjednoczenie PKS uległo likwidacji 1 stycznia 1982 roku, tak jak wszystkie inne zjednoczenia[5]. W 1983 roku istniały w statusie samodzielnego przedsiębiorstwa państwowego następujące Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w (we): Białymstoku, Bydgoszczy, Gdańsku, Katowicach, Kielcach, Koszalinie, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Olsztynie, Opolu, Poznaniu, Rzeszowie, Szczecinie, Warszawie, Wrocławiu, Zielonej Górze[6], odpowiednio do dawnych 17 województw. 28 lutego 1983 14 z 17 przedsiębiorstw PKS dobrowolnie zrzeszyło się w przedsiębiorstwo państwowe Krajowa Państwowa Komunikacja Samochodowa. Do Krajowej PKS nie przystąpiły Przedsiębiorstwa PKS w: Koszalinie, Olsztynie i Warszawie[7][8].

W wyniku transformacji ustrojowej przedsiębiorstwo Krajowa PKS oraz pozostałe 3 przedsiębiorstwa PKS podzielono w 1990 roku na 176 przedsiębiorstw. Część podmiotów została zlikwidowana, przebranżowiła się, uległa konsolidacji bądź prywatyzacji. W XXI wieku część PKS-ów skomunalizowano. Na koniec września 2011 roku działało 147 firm wywodzących się z dawnego PKS: PPKS Koło (w likwidacji), 35 jednoosobowych spółek skarbu państwa, 42 firmy samorządowe, 49 spółek pracowniczych, 21 prywatnych (Mobilis, Veolia)[9].

Po 1992 część spośród przedsiębiorstw PKS należących do Skarbu Państwa używało (używa) nazwy PPKS – Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej.

1 października 1996 przekazane zostały kompetencje organu założycielskiego z Ministerstwa Transportu i Gospodarki Morskiej do wojewodów[10].

Przedsiębiorstwa PKS wykonują najczęściej przewozy lokalne zgodnie z Urzędowym Rozkładem Jazdy, na zlecenie władz gmin, powiatów i urzędów marszałkowskich. W kilkunastu mniejszych miejscowościach w kraju (oraz w Warszawie – w ramach ZTM, Gdyni – w ramach ZKM, Łodzi jako podwykonawca MPK i Lubinie w wyniku wygranych przetargów) obsługują także komunikację miejską.

Popularność skrótu PKS wykorzystali również niektórzy przedsiębiorcy prywatni, którzy tworząc nowe firmy nadali im nazwy pozwalające na stworzenie takiego skrótu. Przykładowo firma Prywatna Komunikacja Samochodowa, K. A. R. Szostek (skrót PKS Straszydle) ze wsi Straszydle w województwie podkarpackim[11].

Przedsiębiorstwa PKS[edytuj | edytuj kod]

Po podziale w 1990, przed przystąpieniem do dalszych przekształceń, działały następujące przedsiębiorstwa:

  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Bartoszycach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Bełchatowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Będzinie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Białej Podlaskiej
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Białymstoku
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Bielsku Podlaskim
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Bielsku-Białej
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Biłgoraju
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Bolesławcu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Brodnicy
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Brzegu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Brzozowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Busku-Zdroju
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Bydgoszczy
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Bytowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Chełmie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Chojnicach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Chrzanowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Ciechanowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Cieszynie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Częstochowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Człuchowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Dębicy
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Dzierzgoniu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Dzierżoniowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Elblągu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Garwolinie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Gdańsku
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Gdyni
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Gliwicach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Głogowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Głubczycach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Gnieźnie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Gorlicach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Gorzowie Wielkopolskim
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Gostyninie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Grodzisku Mazowieckim
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Grójcu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Grudziądzu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Gryficach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Hrubieszowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Iławie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Inowrocławiu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Jarosławiu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Jaśle
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Jeleniej Górze
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Jędrzejowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Kaliszu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Kamiennej Górze
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Kamieniu Pomorskim
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Katowicach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Kędzierzynie-Koźlu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Kętrzynie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Kielcach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Kluczborku
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Kłodzku
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Kole
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Kołobrzegu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Koninie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Końskich
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Koszalinie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Kozienicach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Krakowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Krasnymstawie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Kraśniku
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Krośnie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Kutnie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Kwidzynie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Legnicy
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Lesznie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Leżajsku
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Limanowej
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Lipnie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Lubaniu Śląskim
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Lubinie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Lublinie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Lublińcu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Łańcucie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Łęczycy
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Łodzi
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Łomży
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Łosicach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Łukowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Miechowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Mielcu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Międzyrzecu Podlaskim
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Mińsku Mazowieckim
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Mławie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Mrągowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Myszkowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Myślenicach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Myśliborzu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Namysłowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Nowej Sóli
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Nowym Dworze Mazowieckim
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Nowym Sączu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Nowym Targu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Nysie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Olkuszu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Olsztynie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Oławie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Opocznie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Opolu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Opolu Lubelskim
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Ostrołęce
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Ostrowcu Świętokrzyskim
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Ostródzie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Ostrowie Wielkopolskim
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Oświęcimiu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Pabianicach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Piasecznie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Pile
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Piotrkowie Trybunalskim
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Piszu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Płocku
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Poznaniu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Prudniku
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Przasnyszu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Przemyślu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Pszczynie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Puławach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Raciborzu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Radomiu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Radomsku
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Radzyniu Podlaskim
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Rybniku
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Rzeszowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Sanoku
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Sędziszowie Małopolskim
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Siedlcach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Siemiatyczach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Sieradzu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Skarżysku-Kamiennej
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Skierniewicach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Słubicach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Słupsku
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Sokołowie Podlaskim
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Stalowej Woli
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Starachowicach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Stargardzie Szczecińskim
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Starogardzie Gdańskim
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Staszowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Strzelcach Opolskich
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Suchej Beskidzkiej
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Suwałkach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Szczecinie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Szczecinku
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Szczytnie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Świdnicy
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Świdwinie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Tarnobrzegu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Tarnowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Tczewie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Tomaszowie Lubelskim
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Tomaszowie Mazowieckim
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Toruniu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Turku
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Tychach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Wadowicach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Wałbrzychu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Wałczu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Warszawie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Wejherowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Wieluniu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej we Włocławku
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej we Włodawie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Wodzisławiu Śląskim
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Wołowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej we Wrocławiu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Zakopanem
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Zambrowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Zamościu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Zawierciu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Zduńskiej Woli
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Zgorzelcu
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Zielonej Górze
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Żarach
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Żyrardowie
  • Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej w Żywcu

Istniejące PKS[edytuj | edytuj kod]

Obecnie działają następujące Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej:

PPKS:

Przekształcone PKS i PPKS[edytuj | edytuj kod]

Prywatne PKS[edytuj | edytuj kod]

  • PKS Włoszczowa
  • PKS Smykal w Ślemieniu[13]
  • PKS Straszydle

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. http://www.pks.poznan.pl/o-firmie-historia,10 Oficjalna strona PKS Poznań S.A.
  2. Roman Majewski. Autosan był przy narodzinach PKS. „Polskie Autobusy”. Nr 3(9), maj 2006. ISSN 1734-4425. [dostęp 2012-07-17]. 
  3. M.P. z 1959 r. Nr 13, poz. 43
  4. Zbigniew Taylor, Ariel Ciechański. Przekształcenia własnościowe przedsiębiorstw PKS w nowej sytuacji gospodarczej. „Przegląd Geograficzny”. 79, s. 5-44. PAN. 
  5. M.P. z 1981 r. Nr 32, poz. 286
  6. Dz. U. z 1983 r. Nr 9, poz. 47
  7. http://www.pkswalcz.pl/firma.php?id_strony=124&id_grupy=2&id_dzialu=2&lang=pl.
  8. Dz. U. z 1988 r. Nr 8, poz. 57.
  9. PKS daleko od szosy. Bolesny upadek transportowego kolosa.
  10. [1] [dostęp 2012-07-17].
  11. Serwis firmy Prywatna Komunikacja Samochodowa, K. A. R. Szostek, [dostęp: 7 maja 2012].
  12. Małopolskie Dworce Autobusowe S.A. – połączenie PKS w Krakowie z RDA w Krakowie (pol.). W: BIP MDA [on-line]. 2013-07-02. [dostęp 2014-01-05].
  13. http://www.money.pl/rejestr-firm/nip/553-00-13-131/kod-pocztowy/34-323/

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]