Pułtusk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pułtusk
(od lewej do dołu) Wieża ratuszowa, Ratusz, Cmentarz Radziecki w Kleszewie (od prawej do dołu) Zamek – Dom Polonii, Bazylika, Wnętrze Bazyliki, Kaplica Świętej Marii Magdaleny
(od lewej do dołu) Wieża ratuszowa, Ratusz, Cmentarz Radziecki w Kleszewie

(od prawej do dołu) Zamek – Dom Polonii, Bazylika, Wnętrze Bazyliki, Kaplica Świętej Marii Magdaleny

Herb Flaga
Herb Pułtuska Flaga Pułtuska
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat pułtuski
Gmina Pułtusk
gmina miejsko-wiejska
Data założenia IX-X wiek
Prawa miejskie 1257
Burmistrz Wojciech Dębski
Powierzchnia 23[1] km²
Wysokość 80 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

19 150[2] Green Arrow Up.svg
833 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 23
Kod pocztowy 06-100, 06-102
Tablice rejestracyjne WPU
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Pułtusk
Pułtusk
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pułtusk
Pułtusk
Ziemia 52°42′N 21°05′E/52,700000 21,083333Na mapach: 52°42′N 21°05′E/52,700000 21,083333
TERC
(TERYT)
1141924044
Urząd miejski
Rynek 41
06-100 Pułtusk
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
BIP
Ratusz w Pułtusku
Wnętrze kolegiaty
Kościół jezuitów śś. Piotra i Pawła (bez zburzonych wież)
kaplica Marii Magdaleny
baszta przy szpitalu
baszta przy kościele jezuitów
Kościół św. Krzyża

Pułtuskmiasto w województwie mazowieckim, w powiecie pułtuskim (siedziba starostwa), siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Pułtusk. Położone w północnej części Mazowsza, na skraju Puszczy Białej nad Narwią, w mezoregionie Dolina Dolnej Narwi.

Do 1954 roku siedziba wiejskiej gminy Kleszewo. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa ciechanowskiego.

Według danych GUS na 31 marca 2011 roku Pułtusk liczył 19 150 mieszkańców[2].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

W miejscu dzisiejszego zamku w pierwszej połowie XIII wieku zbudowany został gród obronny, który zastąpił istniejącą tu nieobronną osadę. Gród z trzema ulicami był zabudowany kilkuset chatami, które chronił wał drewniano-ziemny. Dwukrotnie ulegał zniszczeniu na przełomie XIII/XIV wieku i w 1368 roku w wyniku najazdu Kiejstuta[3]. Jednakże według przekazów na wzgórzu, które obecnie nosi nazwę Św. Krzyża, stała niegdyś pogańska świątynia.

Prawa miejskie nadawano osadzie dwa razy: I lokacja została dokonana w 1257 przez Siemowita I, II lokacja (na prawie chełmińskim) w 1339 przez biskupa płockiego Klemensa Pierzchałę, potwierdzone w latach 1380 i 1405. Pułtusk był trzecim, po Warszawie i Płocku, miastem na Mazowszu z murowanymi fortyfikacjami.

W okresie XIII-XVIII wieku Pułtusk był własnością biskupów płockich, którzy rezydowali na pułtuskim zamku.

Rozwój Pułtuska miał miejsce w XIV-XVI wieku, co było związane głównie z handlem zbożem, potem miasto podupadło w wyniku pożarów, powodzi i zniszczeń w wojnach szwedzkich.

W poł. XV wieku w mieście wybudowano kolegiatę, w XVI w.: trzy kościoły, szpital, łaźnię miejską, apteki i przytułki dla ubogich. W 1566 r. jezuici powołali słynące w całej I Rzeczypospolitej kolegium. Od poł. XVI w. przy jezuickiej szkole działał pierwszy w Polsce teatr publiczny. W sierpniu 1568 roku przedstawienie w Pułtusku oklaskiwał poeta Jan Kochanowski. Jeszcze wcześniej, bo w 1530 roku Pułtusku powstała pierwsza na Mazowszu drukarnia. Szkołę jezuicką kształtowali sławni nauczyciele m.in. ks. Piotr Skarga, Andrzej Bobola i Jakub Wujek, a także Wojciech Slaski, jak i uczniowie m.in. kanclerz wielki koronny Jerzy Ossoliński, biskup warmiński Andrzej Batory, poeta Maciej Kazimierz Sarbiewski. W 1590 roku na pułtuskim zamku gościł król Zygmunt III Waza.

Podczas wielkiej wojny północnej król Szwecji Karol XII stoczył w roku 1703 pod Pułtuskiem kawaleryjską bitwę, w której rozbił dwukrotnie silniejszy korpus saski.

W 1806 roku rozegrała się tutaj niezwykle krwawa bitwa pod Pułtuskiem pomiędzy wojskami cesarza Napoleona a Rosjanami, co zostało upamiętnione na Łuku Triumfalnym w Paryżu. Napoleon Bonaparte przebywał w Pułtusku dwukrotnie w 1806 r. i 1812 r.

30 stycznia 1868 roku ludność miasta i okolic była świadkiem niecodziennego zjawiska przyrodniczego – upadku meteorytu, zwanego później "pułtuskim". Jego największe okazy, o masie ok. 8–9 kg znajdują się w londyńskim British Museum i Muzeum Ziemi PAN w Warszawie. Siedem lat później mieszkańców Pułtuska dotknęła wielka klęska pożaru, który strawił większość zabudowy miejskiej. Spłonęły cenne pułtuskie księgozbiory. Pożar opisał w prasie warszawskiej Henryk Sienkiewicz, który przybył na miejsce tragedii. To wydarzenie posłużyło pisarzowi do opisu pożaru Rzymu w powieści Quo vadis.

W latach II Rzeczypospolitej Pułtusk był miastem garnizonowym. Stacjonował tu 13 Pułk Piechoty. W czasie II wojny światowej Pułtusk został zniszczony w ok. 85%.

W latach 1946–1951 w okolicach Pułtuska w ramach podziemia niepodległościowego działał oddział Jana Kmiołka "Wira". 30 listopada 1946 rozbił on więzienie Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Pułtusku[4].

W 1985 miasto zostało odznaczone Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Miasto jest siedzibą Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora (dawniej Wyższa Szkoła Humanistyczna im. A. Gieysztora) utworzonej w 1994 r.

Miasto szczyci się najdłuższym w Europie (380 m) brukowanym rynkiem.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • gotycka Bazylika kolegiacka Zwiastowania NMP z XV wieku, z renesansową przebudową z XVI wieku (kolebkowe sklepienie wykonane w latach 1554-1561). W 1975 roku papież Paweł VI nadał kolegiacie tytuł bazyliki mniejszej. W pobliżu kolegiaty plebania z XVI w., przebudowana w XIX oraz dawne seminarium duchowne z XVIII w., obecnie liceum.
  • zamek biskupi usytuowany na brzegu Narwi z XIV-XVI wieku, obecnie Dom Polonii. Właścicielem Domu Polonii jest Stowarzyszenie "Wspólnota Polska". W murach zamku przebywali m.in.: król Zygmunt Waza, król szwedzki Karol XII, carowie rosyjscy Aleksander I i Aleksander II.
  • Kaplica pw. Świętej Marii Magdaleny przy rynku. Pierwotnie odgrywała rolę kościoła parafialnego do czasu zbudowania kolegiaty. W 1944 r. została całkowicie zniszczona, zrekonstruowana w latach 1946-1951
  • Ratusz z wieżą ratuszową z XVI w (gotycko-renesansowa).
  • Kościół pojezuicki pw. śś. Piotra i Pawła, barokowy z 1718 roku (w miejscu wcześniejszego z 1570), odbudowany po pożarze z 1875 roku i po 1945 bez odbudowy wież. W ołtarzu główny obraz Wojciecha Gersona.
  • Kościół św. Krzyża z XVI w., późnogotycki z elementami barokowo-klasycznymi. Wokół świątyni rozciąga się najstarszy pułtuski cmentarz katolicki, z grobowcami z XIX w.
  • Kościół św. Józefa z XVII w., poreformacki. Do budynku przylegają budynki dawnego klasztoru Bernardynów, w których w okresie zaborów znajdowało się więzienie.
  • Pozostałości murów miejskich, wznoszonych w latach 1508-1533 z inicjatywy biskupa Erazma Ciołka. Rozebrane w większości w XIX wieku. Zachowała się cylindryczna baszta przy kościele św. Piotra i św. Pawła.
  • Szpital ufundowany w 1536 r., powiększony w końcu XVI w., przebudowywany w latach 1785-1786 i 1876.
  • Klasycystyczne domy przy Rynku z pocz. XIX w.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Szkoły podstawowe i gimnazja:

Szkoły ponadgimnazjalne:

Szkoły wyższe:

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

droga krajowa nr 61 WarszawaJabłonnaSerock – Pułtusk – OstrołękaŁomżaGrajewoAugustów

  • Przebiagają także drogi wojewódzkie:

droga wojewódzka nr 618 Wyszków – Pułtusk – Gołymin-Ośrodek

droga wojewódzka nr 571 (łaczy Naruszewo z Pułtuskiem) NaruszewoCzerwińskNasielskWinnica – Pułtusk

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Kolej łącząca Pułtusk z Nasielskiem istniała od 1950 r. do 2002 r. W 2002 roku Nasielską Kolej Dojazdową (in. Nasielska Kolejka Wąskotorowa) zamknięto z powodu niskich przychodów. Kolej służyła mieszkańcom Pułtuska do dojechania do normalnotorowej stacji kolejowej Nasielsk, skąd można było dojechać do Warszawy. Służyła także do dostarczania węgla do ciepłowni w Pułtusku.

Transport miejski[edytuj | edytuj kod]

Za organizację transportu miejskiego w Pułtusku odpowiedzialny jest PKS Ciechanów.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W 2013 przy. ul. Warszawskiej oddano do użytku prywatne, śmigłowcowe lądowisko Pułtusk-Agra.

Media[edytuj | edytuj kod]

Prasa[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta, jak i całego powiatu pułtuskiego wydawanych jest 5 gazet lokalnych, tygodników:

Radio[edytuj | edytuj kod]

  • Akademickie Radio Atena – obecnie jego działanie jest zawieszone.

Telewizja Internetowa[edytuj | edytuj kod]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

30 stycznia 1868 w okolicy miasta spadł duży deszcz meteorytowy. Okazy z tego spadku znane są w nauce pod nazwą meteoryt Pułtusk i należą do najliczniejszych polskich meteorytów. Kawałki tego meteorytu można znaleźć w okolicach Ponikwi – wsi leżącej niedaleko Pułtuska.

Pułtusk w literaturze i filmie[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie[6]:

Honorowi obywatele miasta[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2008 (stan na 01.01.2008)
  2. 2,0 2,1 Główny Urząd Statystyczny – Baza Demografia – Ludność, GUS.
  3. Andrzej Buko "Archeologia Polski wczesnośredniowiecznej", wyd. Trio, Warszawa 2005, s.240
  4. Tadeusz Swat, „...Przed Bogiem i historią”. Księga ofiar komunistycznego reżimu w Polsce lat 1944-1956. Mazowsze. Warszawa 2003, s. 80.
  5. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 11 lutego 2013.
  6. Strona Miasta Pułtusk – Miasta Partnerskie

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]