Przyimek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Przyimek (łac. praepositio) – nieodmienna część mowy, która łączy się z wyrazem i nadaje mu inny sens, np. rzeczownik stół tworzy z przyimkami wiele zestawień: na stole, o stole, za stołem, obok stołu, po stole, pod stołem, zza stołu, koło stołu, przy stole, ponad stołem, od stołu, ku stołowi. Przyimki to niesamodzielne części mowy, które w zdaniu muszą łączyć się z innymi wyrazami. Zasadniczo przyimki z następującymi po nich wyrazami piszemy oddzielnie, np. do domu, po drodze itp. Niektóre przyimki jednosylabowe mogą przyjmować końcówkę -e, co nie ma wpływu na rozdzielną pisownię tych przyimków z tymi wyrazami : beze mnie, przeze mnie, ode mnie, nade wszystko, przede wszystkim. Pisownię łączną stosujemy, jeżeli po przyimku następują cząstki: -bok, -dług, -koło, -czas, -miast, -śród i -wnątrz.

Przyimek w połączeniu z rzeczownikiem, przymiotnikiem, liczebnikiem tworzy wyrażenie przyimkowe, np. z nudów, ze strachu, sklep z butami, zeszyt w kratkę, z piętnaście, ze sto, z milion.

Przyimki dzieli się na:

  1. przyimki proste – np. z, do, na, bez, za, pod, u, w, nad, o, od, po...
  2. przyimki złożone, są złożone z przyimków prostych (np. z + nad = znad, po + przez = poprzez)

Przyimki złożone pisze się łącznie np. sprzed (z + przed), zza (z + za = zza)

W wielu językach (np. język japoński, koreański, węgierski, języki tureckie, indyjskie, drawidyjskie itp.) przyimki stawiane są po rzeczowniku. Wówczas określa się je mianem postpozycji (rzadziej poimków).

Przykłady japońskie:

  • basu he - do autobusu
  • basu kara - z autobusu
  • basu de - autobusem
  • basu (no naka) ni - w autobusie

Przykłady węgierskie:

  • busz alatt - pod autobusem
  • busz fölött - nad autobusem
  • busz előtt - przed autobusem
  • busz mögött - za autobusem