Rym

Rym – powtórzenie jednakowych lub podobnych układów brzmieniowych w zakończeniach wyrazów zajmujących ustaloną pozycję w obrębie wersu (w poezji) lub zdania.

Rym pełni funkcję wierszotwórczą, instrumentacyjną i semantyczną (znaczeniową). W poezji współczesnej rymy mają mniejsze znaczenie niż w tradycyjnej, w wielu zaś jej przejawach zupełnie nie występują.

Rodzaje rymów

Podział ze względu na przestrzeń akcentującą:

• męskie (oksytoniczne) – oparte na akcencie oksytonicznym, właściwe wierszowi sylabotonicznemu, jak "zew – krew"
• żeńskie (paroksytoniczne) – posługujące się akcentem paroksytonicznym, nieodłączne od wiersza sylabicznego, np. "woda – uroda"
• daktyliczne (proparoksytoniczne) – w języku polskim rzadkie, związane z akcentem proparoksytonicznym: "zakochać się – rozszlochać się", "metafizyka – ryzyka"

• bogate – charakteryzują się nagromadzeniem współbrzmień spółgłoskowych, np. „piąstkom – cząstkom”,
• ubogie – nie posiadają wielu współbrzmień, np. „te – swe, mi – śni”,
• głębokie (pogłębione) – obszar współdźwięczności wychodzi poza granice ustalone przez miejsce akcentowanej samogłoski; są równocześnie rymami bogatymi, np. „łabędzie – tak będzie”,

• dokładne (pełne, ścisłe) – utrzymują pełną identyczność głoskową na obszarze współdźwięczności,
• niedokładne (przybliżone) – nie operują identycznością głosek w obrębie obszarów rymowych, np. „domy – mody”,

• składane – ich przestrzeń rozciąga się poza granice pojedynczego wyrazu, np. „do dna – chłodna”,
• łamane – tworzą ekscentryczny efekt intonacyjno–semantyczny, są stylistycznie sfunkcjonalizowane (patrz: "Gdy się człowiek robi starszy" Tadeusza Boya-Żeleńskiego),

• przygodne – pojawiają się sporadycznie, np. „tyleż tędy co wszędy”,

• gramatyczne – utworzone z wyrazów, których współbrzmienie wynika z identyczności końcówek gramatycznych, np. „spotkałem – uściskałem”,
• niegramatyczne – utworzone z wyrazów należących do różnych kategorii gramatycznych, np. „świat cały – bez chwały”,

• banalne (oklepane, częstochowskie) – utworzone z wyrazów często zestawianych ze sobą w pozycjach rymowych, tworzą ciąg wyeksploatowanych skojarzeń, np. „dal – żal”,"ojczyzna – blizna", "kochać – szlochać",
• rzadkie (wyszukane, trudne) – przeciwieństwo rymów banalnych, charakteryzują się niezwykłością doboru wyrazów,
• egzotyczne – wprowadzają słowa obce, np. „trytonów – pantalonów”,

• homonimiczne – powtarzanie tych samych wyrazów, np. „stokroć – stokroć”,
• kalamburowe – ujawniają dwuznaczność wyrazów i więzi znaczeniowe, np. „bogiń – albo giń”,

• asonans – rym oparty na identyczności samogłoskowej, np. „plama – trawa”,
• konsonans – rym oparty na identyczności spółgłoskowej, np. „gong – gang”.

Rodzaje układów rymów

Podział ze względu na miejsce rymów w wierszu:

• końcowe – w zakończeniu wersu
• początkowe (inicjalne)

• wewnętrzne – obejmujące wyrazy wewnątrz jednego wersu
• zewnętrzne – obejmujące wyrazy zewnętrzne jednego wersu

• parzyste (sąsiadujące) – dwa kolejne wersy mają tzw. układ AABB
• krzyżowe (przeplatane): np. w pierwszym i w trzecim wersie – układ ABAB
• okalające – układ ABBA
• monorymy – układ AAAA

Zobacz też

• Rymowanka

Bibliografia

• Aleksandra Okopień-Sławińska, Rym, w: Michał Głowiński, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Słownik terminów literackich, ISBN 83-04-04417-X, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1998, s. 487-492 (bibl.).
• Michał Głowiński, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Zarys teorii literatury, ISBN 83-02-02519-4, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1986, s. 211-229.