Sofroniusz Wraczański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Święty
Sofroniusz
Święty biskup
Софроний Врачанский.jpg
Data urodzenia 1739
Koteł
Data śmierci ok. 1813
Kościół/
wyznanie
Bułgarski Kościół Prawosławny
Data kanonizacji 31 grudnia 1964
przez Bułgarski Kościół Prawosławny
Wspomnienie 11/24 marca
Atrybuty żezł i szaty biskupie
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons

Sofroniusz, imię świeckie: Stojko Władysławow[1] (ur. w 1739 w Kotelu, zm. ok. 1813) – bułgarski duchowny prawosławny, biskup Wracy. Święty prawosławny. Autor zbiorów kazań, pouczeń moralnych oraz autobiografii; jeden z głównych twórców okresu bułgarskiego odrodzenia narodowego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie zamożnych handlarzy bydłem[2]. Według opracowań hagiograficznych był uczniem późniejszego świętego mnicha Paisjusza Chilendarskiego[3]. Święcenia kapłańskie przyjął w 1762[2]. W 1765, będąc proboszczem w rodzinnej miejscowości, jako pierwszy przepisał opracowaną przez Paisjusza Słowianobułgarską historię[1]. Sporządzoną kopię przechowywał w cerkwi parafialnej, udostępniając ją wszystkim chętnym[2]. Równolegle zajmował się pracą dydaktyczną. Nauczał w szkole prowadzonej przez mnichów z miejscowego klasztoru, posługując się językiem bułgarskim w miejsce wprowadzanego przez wyższą hierarchię greckiego (dominującego wśród biskupów Patriarchatu Konstantynopolitańskiego działających na ziemiach bułgarskich)[3][4]. Stojko Władysławow stawiał sobie za cel swojej działalności oświecenie narodu, przełamanie izolacji kulturalnej Bułgarów i zapoznanie się z dorobkiem kulturalnym i naukowym Europy. Cel ten realizował poprzez działalność dydaktyczną oraz pisarską[5].

W 1794 dotychczasowy proboszcz parafii w Kotelu zakupił za 55 kesij godność biskupa wraczańskiego. Przed chirotonią biskupią musiał złożyć wieczyste śluby mnisze; w czasie postrzyżyn przyjął nowe imię Sofroniusz. Następnie został wyświęcony na biskupa w jurysdykcji Patriarchatu Konstantynopolitańskiego[2]; jako hierarcha kontynuował dotychczasową działalność, występował przeciwko nadużyciom administracji tureckiej i apelował o szersze dopuszczenie Bułgarów do obejmowania katedr biskupich na ziemiach bułgarskich[3]. Dodatkowym problemem byli dla niego żołnierze Pazvantoğlu oraz kyrdżałowie, grasujący na terenie jego eparchii[2]. W rezultacie sporów z Turkami i greckimi biskupami w 1800 został przymusowo osadzony w Widyniu, gdzie przebywał dwa lata. Odsunięty od zarządzania eparchią, całkowicie skupił się na pracy pisarskiej. Do 1802 opracował dwa zborniki; pierwszy z nich zawierał cykl pouczeń duchowych i kazań, podczas gdy drugi zbierał spostrzeżenia i uwagi o charakterze moralnym, w mniejszym stopniu koncentrując się na treściach typowo religijnych. Zdaniem Dąbek-Wirgowej treść zaleceń Sofroniusza została zainspirowana głównie przez dwa źródła: bajki Ezopa oraz pracę Ambrożego Marliana Theatrum politicum, którą Sofroniusz tłumaczył na język bułgarski. W zbornikach biskup wzywał do zachowania ideałów chrześcijańskich przy równoczesnym podkreślaniu konieczności kształcenia: stawiał za przykład szkoły działające w Europie Zachodniej, krytykując wypaczenia, do których dochodziło w wielu bułgarskich monasterach (np. lenistwo zakonników)[6]. Całość opracował w języku bułgarskim, z naleciałościami cerkiewnosłowiańskimi, chcąc dotrzeć do jak największej liczby czytelników[6].

W 1803 uzyskał możliwość wyjazdu do Bukaresztu. W 1806, dzięki pomocy finansowej grupy bogatych kupców, zdołał wydrukować swój zbiór kazań zatytułowany Kiriakodromion czyli Niedzielnik[6]. Była to pierwsza drukowana książka w języku nowobułgarskim, która trafiła na ziemie bułgarskie; w związku z tym szybko zyskała ogromną popularność mimo faktu, że treściowo nie wyróżniała się spośród wielu powstających w tym okresie tomów homilii[6]. W społeczeństwie dzieło było potocznie znane jako Sofronije, od imienia zakonnego autora[6]. Duchowny nawiązał również kontakt z dyplomatami carskimi, którzy uznali go za przedstawiciela wszystkich Bułgarów; bezskutecznie podejmował rozmowy na rzecz oderwania ziem bułgarskich od Turcji i ich inkorporacji przez prawosławne Imperium Rosyjskie[2].

Około 1805 Sofroniusz napisał swoją autobiografię, zatytułowaną Żywot i cierpienia grzesznego Sofroniusza[6] (w innym przekładzie tytułu: Żywot i męka...[3], oryg. Житие и страдания грешнаго Софрония), którą częściowo oparł na schemacie średniowiecznych żywotów świętych, rezygnując jednak z patetycznego tonu i w barwny sposób prowadząc narrację. Całość napisał prostym, ludowym językiem[4].

Zmarł ok. 1813[1].

Kult[edytuj | edytuj kod]

31 grudnia 1964 został kanonizowany przez Bułgarski Kościół Prawosławny, jego wspomnienie przypada 11/24 marca[7]. Na ikonach jest ukazywany w szatach biskupich, z żezłem w lewej dłoni, z prawą uniesioną w geście błogosławieństwa[3].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 T. Dąbek-Wirgowa, Historia literatury bułgarskiej, s. 67.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 T. Wasilewski, Historia Bułgarii, s. 139.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Jarosław Charkiewicz, Św. Sofroniusz biskup Wratcy
  4. 4,0 4,1 T. Dąbek-Wirgowa, Historia..., s. 69–70.
  5. T. Dąbek–Wirgowa, Historia..., s. 69.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 T. Dąbek–Wirgowa, Historia..., s. 70.
  7. Podwójne datowanie według kalendarza juliańskiego i gregoriańskiego.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Poprzednik
Serafin
Biskup wraczański 1794 - 1803 Następca
Tymoteusz