Bułgaria

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Република България
Republika Bułgarii
Flaga Bułgarii
Herb Bułgarii
Flaga Bułgarii Herb Bułgarii
Dewiza: (bułg.) Съединението прави силата
(Jedność jest siłą)
Hymn:

Miła Rodino

(Kochana Ojczyzno)
Położenie Bułgarii
Konstytucja Konstytucja Bułgarii
Język urzędowy bułgarski
Stolica Sofia
Ustrój polityczny republika parlamentarna
Typ państwa demokracja
Głowa państwa prezydent Rosen Plewnelijew
zastępca wiceprezydent
Margarita Popowa
Szef rządu pełniący obowiązki premiera Georgi Bliznaszki
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
104. na świecie
110 910 km²
0,3%
Liczba ludności (2011)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
 • narody i grupy etniczne
96. na świecie
7 327 224[1][a]
66 osób/km²
Bułgarzy: 83,9%
innych: 16,1%
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

53,0 mld[2] USD
7328[2] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

104,9 mld[2] USD
14 499[2] USD
Jednostka monetarna 1 lew = 100 stotinek (BGN)
Wstąpienie do UE 1 stycznia 2007
Religia dominująca prawosławie
Strefa czasowa UTC +2 – zima
UTC +3 – lato
Kod ISO 3166 BG
Domena internetowa .bg
Kod samochodowy BG
Kod samolotowy LZ
Kod telefoniczny +359
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Bułgaria w Wikipodróżach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikisłownik Hasło Bułgaria w Wikisłowniku

Bułgaria, Republika Bułgarii (България, Република България) – państwo położone w południowo-wschodniej Europie, na Bałkanach. Graniczy z Serbią oraz Macedonią od zachodu, Grecją i Turcją od południa, Morzem Czarnym od wschodu i Rumunią od północy.

Bułgaria jest członkiem: Organizacji Narodów Zjednoczonych (od 1955), Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego – NATO (od 2004) oraz Unii Europejskiej (od 2007).

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Ustrój polityczny Bułgarii.

Zgodnie z konstytucją z 12 lipca 1991 Bułgaria jest republiką, w której głową państwa jest prezydent wybierany, na jednej karcie razem z wiceprezydentem, w bezpośrednich wyborach, na 5-letnią kadencję. Szefem rządu jest premier, który mianowany jest przez prezydenta.

Organem władzy ustawodawczej jest jednoizbowe, 240-osobowe Zgromadzenie Narodowe (Народно събрание), wybierane na 4-letnią kadencję.

  • Kraj podzielony jest na 28 prowincji (oblast(i) – област(и)).

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Bułgarii.

Bułgaria leży w południowej Europie nad Morzem Czarnym, w północno-wschodniej części Półwyspu Bałkańskiego. Od północy graniczy z Rumunią, od zachodu z Serbią i Macedonią od południa z Grecją i Turcją. Stolicą Bułgarii jest Sofia (1,1 mln mieszkańców), inne większe miasta to Płowdiw, Warna, Burgas, Ruse, Stara Zagora, Plewen i Wraca.

  • całkowita granica lądowa: 1808 km
  • długość wybrzeża: 378 km
  • długość granic z sąsiadującymi państwami:

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Mapa topograficzna Bułgarii
Strandża, Bułgaria

Około 60% powierzchni Bułgarii zajmują tereny wyżynne i górskie, średnie wzniesienie kraju wynosi ok. 470 m n.p.m. Wzdłuż północnej granicy rozciąga się Nizina Naddunajska, zajmująca całą północną część kraju. W środkowej części Bułgarii leży jej główny masyw górski – Stara Płanina (Bałkan) wraz z pasem Kotlin Zabałkańskich (Sofijska, Kazanłycka, Sliweńska i in.). W południowo-zachodniej Bułgarii leżą masywy górskie Rodopy i Pirin (na granicy z Grecją) oraz Riła (najwyższy szczyt Bułgarii i całego Półwyspu Bałkańskiego Musała – 2925 m n.p.m.). Bułgarię południowo-wschodnią zajmuje rozległa Nizina Górnotracka, a na południe od niej, na granicy z Turcją, niskie góry Sakar i Strandża.

Największe góry w Bułgarii:

Góra Wysokość
(m n.p.m.)
Pasmo górskie
Musała 2925 m Riła
Wichren 2915 m Pirin
Botew 2376 m Stara Płanina

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat Bułgarii jest umiarkowany ciepły, kontynentalny, suchy, nad morzem podzwrotnikowy, wilgotniejszy. W górach występuje piętrowość klimatyczna. Średnia temperatura powietrza w styczniu wynosi od -6 °C (w terenach górskich), -3 °C (w centralnej części kraju) do 2 °C (na południu kraju), w lipcu odpowiednio od 18 °C, 23 °C i 25 °C. Średnia suma roczna opadów od 450 mm na północy, do 1200 mm w terenach górskich. Średnia temperatura powietrza i średnia suma opadów w stolicy kraju Sofii wynoszą: w styczniu -2 °C i 42 mm, w lipcu 22 °C i 60 mm.

Stosunki wodne[edytuj | edytuj kod]

Siedem rilskich jezior
Meandrująca Arda
Information icon.svg Osobny artykuł: Rzeki Bułgarii.

Stara Płanina dzieli Bułgarię na zlewiska Morza Czarnego i Morza Egejskiego. W zlewisku czarnomorskim najdłuższą rzeką jest Dunaj (długość 471 km w granicach Bułgarii), który jest rzeką graniczną z Rumunią, wraz z dopływami: Łom, Ogosta, Iskyr (jest najdłuższą rzeką Bułgarii płynącą w całości w jej granicach), Osym, Jantra. Ponadto największe rzeki zlewiska Morza Egejskiego to Marica z Tundżą i Ardą, Kamczija, Struma oraz Mesta. Rzeki wyzyskiwane są głównie do nawadniania i produkcji energii elektrycznej. Jeziora są nieliczne i niewielkie, największe, typu lagunowego, występują głównie wzdłuż wybrzeża. W górach Pirin i Riła znajduje się około 260 jezior pochodzenia polodowcowego. W Starej Płaninie znajduje się największy wodospad w Bułgarii i zarazem największy w całych BałkanachRajsko Pryskało.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Lasy pokrywają ok. 35% powierzchni kraju, do wysokości 700–1000 m występują głównie lasy dębowe, do 1700–1800 m – lasy bukowe i bukowo-jodłowe, w najwyższych piętrach gór do 2000–2300 m – lasy świerkowe, kosodrzewina i hale górskie. Na obszarach wyżynnych i nizinnych – zarośla krzewów zrzucających liście na zimę oraz zbiorowiska roślinności stepowej w rejonie Dobrudży.

Historia[edytuj | edytuj kod]

twierdza Wielki Presław
Wasił Lewski – jeden z głównych ideologów i organizatorów ruchu wyzwoleńczego Bułgarii

W połowie IV tysiąclecia p.n.e. rozpoczął się napływ na tereny obecnej Bułgarii plemion koczowniczych z Azji Środkowej. W V wieku p.n.e. jedno z plemion trackich utworzyło nawet organizm państwowy – Królestwo Odrysów. Tereny te zdobyli Rzymianie i w pierwszej połowie I wieku (6–9 r. n.e.) pomiędzy Dunajem a pasmem Starej Płaniny utworzyli rzymską prowincję Mezję, która w roku 86 n.e. została podzielona na Mezję Dolną i na Mezję Górną. W połowie I w. n.e. na południe od Starej Płaniny powstała rzymska prowincja Tracja. Z czasem tereny obecnej Bułgarii stały się miejscem najazdów Hunów i Gotów.

W VI wieku tereny te zaczęły zasiedlać pasterskie plemiona słowiańskie, które zostały podbite ok. roku 680 przez Protobułgarów. Bułgaria powstała w 681 roku, założona przez Asparucha. Chan Borys I Michał został ochrzczony przez duchowieństwo greckie w przeddzień Zielonych Świąt 25 maja 864 roku. Otrzymał na cześć cesarza bizantyjskiego Michała III, swojego ojca chrzestnego, imię Michał. Powstało potężne państwo ze stolicą w Plisce (od 895 w Presławiu), które trwało w okresie 681–1018. W 915 r. Symeon przyjął tytuł cara. Od 1018 tereny Bułgarii zostały ostatecznie podbite przez Bizancjum i pozostawały pod władzą Bizantyjczyków do 1185 mimo antybizantyjskich powstań ludowych.

W latach 1186–1398 istniało drugie państwo Bułgarów, po czym jego terytorium stało się częścią państwa osmańskiego.

3 marca 1878 po klęsce Turcji w wojnie z Rosją sporządzono traktat pokojowy w San Stefano, który przewidywał utworzenie Wielkiej Bułgarii będącej wciąż wasalem Turcji ale bez prawa stacjonowania w niej wojsk tureckich. W granicach wielkiego państwa bułgarskiego miały się znaleźć, oprócz samej Bułgarii, Tracja i Macedonia bez Salonik. Dlatego 3 marca – dzień zakończenia wielowiekowej tureckiej okupacji ziem bułgarskich – jest świętem narodowym tego kraju[3].

Pierwszym władcą niepodległej Bułgarii został wybrany przez zgromadzenie narodowe Aleksander I Battenberg, posługujący się tytułem księcia. Niepodległość uzyskana w 1878 (w pełni w 1908 po oficjalnym przyłączeniu Rumelii Wschodniej) zapoczątkowała ścieranie się wpływów niemieckich i rosyjskich. W 1886 roku rosyjscy oficerowie wymusili abdykację księcia Aleksandra I.[4] W 1879 roku księciem został Ferdynand I Koburg - brat króla Portugalii Ferdynanda II. W 1908 roku został on królem niezawisłego królestwa Bułgarii, a następnie ogłosił się carem. Na skutek wojen bałkańskich (1912–1913) Bułgaria utraciła znaczną część terytorium, dlatego też przystąpiła do I wojny światowej po stronie państw centralnych. Wojna zakończyła się jednak klęską, a Bułgaria straciła swoje krótkotrwałe zdobycze terytorialne (najboleśniej odczuła brak dostępu do Morza Egejskiego). W 1918 roku car został zmuszony do abdykacji na rzecz swojego syna Borysa i opuszczenia kraju.

W II wojnie światowej Bułgaria opowiedziała się (wraz z m.in. Węgrami, Rumunią i Finlandią) po stronie państw Osi. Borys III pełnił funkcję cara do swojej śmierci w 1943 roku. W trakcie II wojny światowej oficjalnie carem był kilkuletni brat Borysa, Symeon II. Faktyczna władza spoczywała w rękach Rady Regentów, w skład której wchodzili Bogdan Fiłow, książę Cyryl (brat Borysa III) oraz gen. Nikoła Michow. W trakcie II wojny światowej Bułgaria uzyskała niewielkie nabytki we wschodniej części Jugosławii oraz krótkotrwałe włączenie do Bułgarii części greckiego terytorium Tracji Zachodniej oraz części Macedonii Egejskiej, ale bez Salonik. Zajęcie w 1944 kraju przez Armię Czerwoną spowodowało obalenie monarchii i ustanowienie republiki ludowej w 1946 roku, po czym władzę objęła Bułgarska Partia Komunistyczna (generalni sekr. Georgi Dymitrow, Wyłko Czerwenkow, Todor Żiwkow).

Bułgaria była członkiem RWPG i Układu Warszawskiego. Masowe demonstracje w listopadzie i grudniu 1989 wpłynęły na utworzenie demokratycznej republiki parlamentarnej (pierwsze wolne wybory 13 października 1991).

W latach 2001-2005 premierem republiki był były car Symeon II. Był to pierwszy w historii państw Europy Wschodniej przypadek, gdy monarcha obalony przez reżim komunistyczny został premierem powstałej później republiki. Symon jest również jedynym monarchą na świecie, któremu drogą demokratyczną udało się odzyskać władzę w republice.

29 marca 2004 Bułgaria wstąpiła do NATO.

1 stycznia 2007 Bułgaria stała się członkiem Unii Europejskiej. Rząd bułgarski czyni starania, by zostać członkiem strefy Schengen[5].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Obwody Bułgarii.

Od 1999 roku Bułgaria dzieli się na 28 obwodów (bułg. област, l.mn. области).

Bulgaria Provinces Map Blank.png


Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Siły Zbrojne Bułgarii.

Bułgaria dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[6]. Uzbrojenie sił lądowych Bułgarii składało się w 2014 roku z: 80 czołgów, 2,1 tys. opancerzonych pojazdów bojowych, 206 dział samobieżnych, 350 zestawów artylerii holowanej oraz 240 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych[6]. Marynarka wojenna Bułgarii dysponowała w 2014 roku jednym okrętem obrony przybrzeża, trzema korwetami, czterema fregatami oraz 10 okrętami obrony przeciwminowej[6]. Bułgarskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 15 myśliwców, 22 samolotów transportowych, 8 samolotów szkolno-bojowych oraz 25 śmigłowców[6].

Wojska bułgarskie w 2014 roku liczyły 35 tys. żołnierzy zawodowych oraz 302,5 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) bułgarskie siły zbrojne stanowią 70. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 700 mln dolarów (USD)[6].

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Wojsko bułgarskie.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Typowa bułgarska architektura
Elektrownia jądrowa w Kozłoduju
Stoki narciarskie w Bansku
Information icon.svg Osobny artykuł: Gospodarka Bułgarii.

W okresie socjalistycznym rolnictwo i produkcja żywności były centralnie zarządzane, ale ściśle ze sobą powiązane. Reformy 1989 zniosły centralne planowanie bułgarskiej gospodarki, umożliwiając istniejącym zakładom przekształcenie się w niezależne przedsiębiorstwa z prawem do wypuszczania akcji. Głównymi uprawami są tu zboża (pszenica, kukurydza), rośliny przemysłowe (słonecznik, tytoń, bawełna) i warzywa (pomidor, ogórek, papryka). Duże znaczenie ma uprawa drzew owocowych (jabłonie, brzoskwinie, śliwy) i winorośli (wina bułgarskie). Bułgaria jest największym na świecie eksporterem olejku różanego. Rośnie znaczenie hodowli (głównie owiec, bydła i trzody chlewnej) i leśnictwa. Ważnym działem gospodarki jest rybołówstwo. Poza lokalnymi łowiskami na Morzu Czarnym i wodach śródlądowych, bułgarskie trawlery łowią na Morzu Śródziemnym i Oceanie Atlantyckim.

W kraju występują złoża miedzi i niewielkie rud żelaza. Stosunkowo małe są także zasoby surowców energetycznych: węgla kamiennego, ropy naftowej i gazu ziemnego. Elektrownie wodne wytwarzają około 1/10 krajowej energii elektrycznej, 3/5 pochodzi z elektrowni cieplnych, reszta zaś z elektrowni jądrowych zbudowanych według planów radzieckich. W latach rządów komunistycznych poczyniono znaczne inwestycje w przemyśle przetwórczym. Dużą dynamikę wykazuje produkcja stali, miedzi, cynku, ołowiu, a także maszyn i urządzeń, chemikaliów i wyrobów przemysłu spożywczego, dostarczającego większości dochodów z eksportu. Źródłem dochodów jest także turystyka, rozwinięta szczególnie na wybrzeżu Morza Czarnego.

Kraj ma dobrze rozwiniętą sieć dróg. Dużą rolę odgrywa transport morski i lotniczy. Główne porty morskie to Warna i Burgas.

Mapa lokalizacyjna Bułgarii
Bałczik
Bałczik
Burgas
Burgas
Płowdiw
Płowdiw
Sofia
Sofia
Warna
Warna
Geographylogo.svg
Porty lotnicze w Bułgarii

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Demografia Bułgarii.
Ludność Bułgarii (według spisów powszechnych)
Rok Ludność Zmiana % Rok Ludność Zmiana %
1887 3 154 375 1946 7 029 349
1892 3 310 713 1.049% 1956 7 613 709
1900 3 744 283 1965 8 227 866
1905 4 035 575 1975 8 727 771
1910 4 337 513 1985 8 948 649
1920 4 846 971 1992 8 487 317
1926 5 528 741 2001 7 928 901
1934 6 077 939 2011 7 351 234
demografia
Liczba ludności Bułgarii w latach 1961-2003 (w milionach)
Mapa etniczna Bułgarii 2001
Turcy w bułgarskich obwodach administracyjnych


Ludność[edytuj | edytuj kod]

Skład etniczny: (według spisu z 2010 roku):

Wyznania:

Information icon.svg Osobny artykuł: Religia w Bułgarii.

Źródło: Joshua Project, 2010[7]

Miasta Bułgarii[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: miasta Bułgarii.

Największe miasta Bułgarii:

miasto liczba mieszkańców w 2009[8]
Mapa Bułgarii na podstawie CIA World Factbook
1 herb Sofii Sofia 1 165 503
2 herb Płowdiwu Płowdiw 348 465
3 Warna 320 837
4 herb Burgas Burgas 193 765
5 herb Ruse Ruse 156 509
6 herb Starej Zagory Stara Zagora 140 456
7 herb Plewenu Plewen 111 426
8 herb Sliwenu Sliwen 93 781
9 herb Dobricza Dobricz 92 672
10 herb Szumen Szumen 86 824


Kultura i sztuka[edytuj | edytuj kod]

Bułgaria od okresu średniowiecza (XIII wiek, XIV wiek) znana jest ze swoich ikon. Przedstawiciele tzw. tyrnowskiej szkoły malarskiej (XIV wiek) z powodzeniem przekraczali reguły rządzące tradycyjnym, hieratycznym malarstwem ikon, dzięki czemu stworzyli oni jedną z najbardziej znaczących szkół artystycznych wschodniego chrześcijaństwa.

Bułgaria posiada również starą i bogatą tradycję śpiewu chóralnego. Jednym z najbardziej znanych, bułgarskich średniowiecznych twórców jest Joan Kukuzel, kompozytor, teoretyk muzyki i twórca tzw. nowobizantyjskiego zapisu nutowego. Znanymi bułgarskimi śpiewakami są współcześnie m.in. Boris Christow, Nikołaj Giaurow, czy Nikoła Giuzelew, należący do światowej czołówki i często występujący w najlepszych operach całej Europy.

W okresie bułgarskiego odrodzenia narodowego, u schyłku panowania tureckiego (przełom XVIII i XIX wieku), w całym kraju powstało kilka szkół artystycznych, których przedstawiciele specjalizowali się w ikonopisaniu, snycerce lub malarstwie. Pozostawili oni po sobie prawdziwe skarby sztuki, architektury i malarstwa. Najsłynniejsze z owych szkół to m.in. szkoła trewneńska (zob. Triawna), bańska (zob. Bansko) czy samokowska (zob. Samokow) – twórcy tej ostatniej szkoły (a wśród nich Zachari Zograf) zasłynęli kunsztem zdobiąc monaster rylski przepięknymi freskami.

Najbardziej znanym współczesnym artystą bułgarskim jest bez wątpienia Christo Jawaszew. Zdobył on rozgłos wielu spektakularnymi happeningami, wśród których najbardziej kontrowersyjne było „zapakowanie” w folię m.in. gmachu Reichstagu w Berlinie oraz Pont Neuf w Paryżu.

Bułgaria posiada także bogate tradycje w dziedzinie teatru lalkowego (nie tylko dla dzieci).

Bułgarskie obiekty na Liście UNESCO*[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew Bojańska w Sofii
Cerkiew Bojańska w Sofii Jeździec z Madary
Tracki grobowiec z Kazanłyku
Monastyr Rilski
Tracki grobowiec z Kazanłyku Monastyr Rilski

* – właśc. Lista światowego dziedzictwa kulturowego (K) i przyrodniczego (P)

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: literatura bułgarska.

Z czasów panowania chanów protobułgarskich (VII–IX wiek) pochodzą ryte w kamieniu napisy protobułgarskie w języku greckim. W końcu IX wieku, dzięki przyswajaniu ksiąg słownie stworzonych przez św. Cyryla i Metodego, rozwinęło się piśmiennictwo religijne w języku staro-cerkiewno-słowiańskim. Czerpiąc wzorce z Bizancjum, na przełomie IX i X wieku piśmiennictwo starobułgarskie rozkwitło w Presławiu i Ochrydzie oraz ponownie (XIV wiek) w Tyrnowie. Oprócz kazań, poezji hymnicznej, traktatów i tzw. zborników (zbiorów różnych utworów służących religijnemu pouczeniu) ważne miejsce w średniowiecznej literaturze zajęły apokryfy, hagiografie, opowieści pouczające i heroiczne. Po podboju tureckim (1394) tradycję piśmienniczą kultywowano w monasterach. W XVI wieku powstały w Sofii nowe hagiografie. W XVII i XVIII w. główną formą piśmiennictwa były damaskiny (zbiory pouczeń i kazań). Najżywiej rozwijała się ustna twórczość ludowa. W okresie odrodzenia narodowego (1762–1878) powstały zręby nowożytnej kultury bułgarskiej. Pierwszym przejawem świadomości narodowej było zainteresowanie własną historią (Paisij Chilendarski). Walka Bułgarów o uniezależnienie się kultury od Greków i autokefaliczny kościół, a po 1856 – o zrzucenie panowania Turków, znalazła odbicie w literaturze. W 1. połowie XIX wieku, w okresie tworzenia podstaw świeckiej oświaty narodowej, pojawiły się pierwsze drukowane książki i podręczniki szkolne. Zrodziła się publicystyka i wierszopisarstwo. Na dalszym rozwoju młodej literatury zaważyło coraz żywsze od połowy XIX w. zainteresowanie słowianofilstwem i rodzimą kulturą ludową. Oparte na obcych, zwłaszcza rosyjskich, wzorach artystycznych i bułgarskim folklorze powstały nowożytne gatunki poezji, prozy i dramatu, w których z żywej mowy ludowej tworzył się język literacki. Jednocześnie z realizmem wystąpiły tendencje sentymentalno-romantyczne. Najdojrzalszym świadectwem uczuciowości romantycznej stała się liryka Christo Botewa. Po odzyskaniu niezawisłości politycznej (1878) rozwinęła się dydaktyczna poezja i spokrewniona często z publicystyką proza realistyczna. Uprawiali ją zarówno zwolennicy odnowy moralnej (Aleko Konstantinow), jak narodnicy (Todor Włajkow) i socjaliści. W życiu literackim wybitną pozycję zajął obrońca tradycji, Iwan Wazow. Walcząc o europeizację sztuki narodowej w latach 90. XIX wieku przeciwstawili mu się moderniści skupieni wokół pisma Misył, którzy obrali orientację neoromantyczną (Pejo Jaworow, Penczo Sławejkow). Drugie pokolenie modernistów po 1905 zwróciło się ku symbolizmowi (Teodor Trajanow, Nikołaj Liliew). Na początku XX wieku najżywiej rozwijała się proza wiejska, której najwybitniejszym przedstawicielem był Elin Pelin. W okresie międzywojennym (1918–1944) awangardowy bunt tzw. wrześniowców, którzy w latach 20. XX wieku chcieli złączyć odnowę sztuki z rewolucją społeczną, był krótkotrwały i wyraził się głównie w ekspresjonizmie (Geo Milew). Powojenny kult prymitywu i rodzimości ustąpił tendencji do ucodzienniania literatury. W liryce nastąpiło odkrycie powszedniości (Elisaweta Bagriana, Atanas Dałczew), w małych formach prozy dojrzał realizm psychologiczny (Jordan Jowkow), w powieści dominował historyzm, zabarwiony często ideologią nacjonalistyczną. W latach 30. zwalczał ją konsolidujący się obóz pisarzy antyfaszystów, w którym osobne miejsce zajęła komunistyczna lewica (Christo Radewski). Po przewrocie komunistycznym (1944) uległa zerwaniu więź z międzywojenną tradycją i po 1950 nastąpił długotrwały okres realizmu socjalistycznego. Rozrachunki z unifikacją literatury, podjęte w latach 60., znalazły wyraz w nawrocie do psychologizmu i moralistyki (Błaga Dimitrowa, Emilian Stanew), a także w renesansie historyzmu. Najznaczniejszym efektem literatury odwilży była bujnie rozkwitająca groteska (Jordan Radiczkow). Doktryny realizmu socjalistycznego nie odrzucano otwarcie, gdyż brakowało niezależnego obiegu literatury, a nieliczni pisarze emigracyjni (Georgi Markow) byli w kraju prawie nieznani; okres rozrachunków z totalitaryzmem rozpoczął się po 1989.

Święta[edytuj | edytuj kod]

Data Święta państwowe Bułgarska nazwa
1 stycznia Nowy Rok Нова година (nowa godina)
3 marca Święto Odzyskania Niepodległości Национален празник (nacjonalen praznik)
1 maja Święto Pracy Ден на труда (den na truda)
24 maja Święto Piśmiennictwa Słowiańskiego i Kultury Ден на славянската писменност и култура (den na sławjanskata pismennost i kultura)
6 września Dzień Jedności Narodowej Ден на съединението на България (den na syedinenieto na Byłgarija)
22 września Dzień Niepodległości Ден на независимостта (den na nezawisimostta)
1 listopada Dzień Budzicieli Narodu Ден на народните будители (den na narodnite buditeli)
25 grudnia Boże Narodzenie Коледа (koleda)

Tablice rejestracyjne[edytuj | edytuj kod]

Tablica rejestracyjna z flagą bułgarską

Obowiązujące do 1 stycznia 2007 roku, po wstąpieniu do UE flaga bułgarska została zastąpiona eurobandem.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Według ostatniego spisu powszechnego Bułgaria w dniu 1-02-2011 liczyła 7 364 570 mieszkańców: Национален статистически институт: 2011 POPULATION CENSUS – MAIN RESULTS (ang.). [dostęp 13-11-2012].

Przypisy

  1. Stan na 31 grudnia 2011 roku. Национален статистически институт: Demographic Processes in 2011 (ang.). [dostęp 13-11-2012].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  3. Bałkany w XX wieku, Mieczysław Tanty, KiW, Warszawa 2003 ISBN 83-05-13311-7.
  4. Bałkany w XX wieku, Mieczysław Tanty, KiW, Warszawa 2003 ISBN 83-05-13311-7
  5. Tomasz Betka: PE: Bułgaria i Rumunia zakładnikami populizmu (pol.). UniaEuropejska.org, 2011-10-13. [dostęp 2011-11-12].
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Bulgaria (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-28].
  7. Bulgaria – Religions. Joshua Project. [dostęp 2013-10-31].
  8. Źródło: Bulgarian National Statistical Institute http://www.nsi.bg/ORPDOCS/Pop_6.1.4_Pop_DR_EN.xls.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • T. Dąbek-Wigrowa: Historia literatury bułgarskiej, Wrocław 1980.
  • T. Wasilewski: Historia Bułgarii, Ossolineum, 1988.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikiatlas Wikimedia Atlas: Bułgaria – wikiatlas z mapami w Commons