Thrasiwulos Tsakalotos

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Thrasiwulos Tsakalotos
generał
Data i miejsce urodzenia 3 kwietnia 1897
Preweza
Data i miejsce śmierci 15 września 1989
Ateny
Przebieg służby
Lata służby 1916 – 1952
Siły zbrojne Królewskie Siły Zbrojne Grecji
Stanowiska Szef sztabu korpusu, dowódca akademii wojskowej, dowódca brygady, dowódca grupy wojsk, generalny inspektor sił zbrojnych, szef sztabu generalnego
Główne wojny i bitwy I wojna światowa, wojna grecko-turecka, II wojna światowa. Wojna domowa w Grecji
Późniejsza praca Ambasador Królestwa Grecji w Jugosławii

Thrasiwulos Tsakalotos gr.:Θρασύβουλος Τσακαλώτος (ur. 3 kwietnia 1897, Preweza, ówcześnie w imperium osmańskim, obecnie jest to zachodnia Grecja – zm. 15 września 1989, Ateny, Grecja) – Generał greckiej armii walczący w I i II wojnie światowej oraz w greckiej wojnie domowej po stronie sił rojalistycznych. Wyróżnił się talentem dowódczym, w trakcie wojny grecko-włoskiej, w Albanii. Komendant akademii wojskowej na wychodźstwie, Organizator rojalistycznej czystki na wychodźstwie – ok. 8 tysięcy żołnierzy (połowę składu królewskich jednostek bojowych) uwięził w brytyjskich obozach jenieckich w Afryce, do końca wojny. Dowódca 3 Górskiej Brygady – największej rojalistycznej jednostki bojowej, walczącej z hitlerowcami tylko pod Rimini, we Włoszech, następnie używanej do walk z grecką lewicą. Popierany w tej sprawie przez Brytyjczyków[1], był zwolennikiem jak najszerszego wykorzystania w armii, policji i więziennictwie byłych greckich hitlerowców[2].

W wojnie domowej wprowadził wypalanie napalmem, dużych obszarów leśnych i zabudowanych. Tolerował u podwładnych publicznie akty barbarzyństwa. Toteż mimo zasług, jego nazwisko zwykle pomijane jest przez aktualną, grecką historiografię.

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Tsakalotos dzieciństwo spędził w Grecji. Wieku 13 lat wyjechał do Aleksandrii w Egipcie. Do Grecji wrócił i 1916 roku został absolwentem szkoły wojskowej następnie skierowany na front wojenny. Walczył na frocie macedońskim podczas I wojny światowej i w wojnie grecko-tureckiej (1919-1922). Po zakończeniu wojny kontynuował karierę wojskową.

Wojna włoska i konspiracja[edytuj | edytuj kod]

Wybuch II wojny światowej zastał go w stopniu pułkownika. Początkowo dowodzi regimentem, jednak wyróżnia się jako bardzo utalentowany dowódca i pod koniec kampanii albańskiej jest już szefem sztabu korpusu. Po kapitulacji Grecji dołączył do wiernego monarchii ruchu oporu.

Służba królowi na wychodźstwie[edytuj | edytuj kod]

Na specjalną prośbę – zapotrzebowanie królewskiego rządu na wychodźstwie, z pomocą brytyjskich sił specjalnych SOE, opuszcza Grecję w 1943, by dołączyć do greckich sił zbrojnych w Egipcie[3]. Następnie, jako komendant greckiej akademii wojskowej w Ismaili, kieruje też organizacją rojalistycznej czystki w całej greckiej armii na wychodźstwie. W wyniku represji, dwie (jedyne) greckie brygady zredukowane zostały do jednej, gdyż około 8 tysięcy aresztowanych żołnierzy, podejrzewanych o poglądy republikańskie, zamiast wkrótce wyzwalać Grecję i Włochy, osadzonych zostało w brytyjskich obozach jenieckich w Libii, Sudanie, Egipcie i w Południowej Afryce[4]. Tsakalotosowi powierzono następnie dowództwo 3 Brygady Górskiej, jako całkowicie wiernej idei monarchii i o zdecydowanie antykomunistycznym nastawieniu, powstałej w miejsce owych dwóch, rozformowanych. Formacja ta wyróżniła się następnie znakomitą postawą żołnierską, w bitwie o Rimini, we wrześniu 1944. Ponadto, z wiernych królowi żołnierzy, głównie oficerów, pozostałych poza składem 3 Górskiej Brygady, utworzono jeszcze jeden rojalistyczny oddział, nazwany Świętym Zastępem (Ieros Lochos), w 1947 roku przekształcony w górskie siły specjalne LOK[5].

Służba wojskowa tuż po wyzwoleniu Grecji spod okupacji[edytuj | edytuj kod]

Jeszcze przed powrotem do Grecji Tsakalotos należy do osób wtajemniczonych w planowanie upadku koalicyjnego rządu Grecji, dla rozprawy z lewicowo-republikańskim ruchem ELAS, z wykorzystaniem do tego celu byłych hitlerowskich oddziałów kolaboracyjnych w Grecji, greckich sił królewskich i sił brytyjskich[6]. Starcie to nastąpiło już z początkiem grudnia, w Atenach, gdy ELAS skutecznie sprowokowano do wystąpienia zbrojnego, po uprzednim wielokrotnym zmasakrowaniu tłumu cywilnych demonstrantów przez oddziały porządkowe, złożone wyłącznie z byłych kolaborantów. W szczególności, na głównym placu miasta (Syntagma), ogień otwierano dwukrotnie – raz masakrując demonstrantów, a następnie ponownie, strzelając do osób udzielających pomocy rannym[7]. Wydarzenia te znane są jako "Dekemvriana"[8], a walki, prowadzone na skalę operacyjną, połączone z bombardowaniem robotniczych dzielnic Aten i Pireusu z morza i powietrza przez flotę i lotnictwo brytyjskie[9] i z brytyjską inicjatywą strategiczną w mieście, trwały łącznie ok. 35 dni. Całością operacji dowodził Brytyjczyk, Sir Ronald MacKenzie Scobie. Rozkaz "potraktowania Aten, jak zbuntowanego miasta wroga" wydał mu 5 grudnia 1945 Sir Winston Churchill[10]. Thrasywulos Tsakalotos, w trakcie tych walk, pełnił funkcję dowódcy połączonych sił królewskich, sprowadzonych tu z Włoch, oraz liczniejszych od nich greckich oddziałów hitlerowskich w Atenach[11], co łącznie stanowiło około 19 tysięcy zbrojnych[12].

W dniu 12 grudnia 1944, w trakcie tajnych negocjacji z brytyjskim dowództwem, partyzanci ELAS wyrazili zgodę na opuszczenie miasta i przyjęcie wszystkich brytyjskich warunków, w zamian oczekując jedynie wycofania z Aten także 3 Górskiej Brygady generała Thrasiwulosa Tsakalotosa. Propozycję odrzucono[13].

Porozumienie z Warkizy[edytuj | edytuj kod]

W lutym 1945 podpisano porozumienie w Warkizie, rozwiązujące ELAS, jednak bez intencji dotrzymania jego warunków. Oddziały królewskie także miały być rozwiązane, z udziałem oficerów i żołnierzy obu stron tworzona być miała nowa, wspólna armia narodowa i policja itd... Jednak już w kilka tygodni po podpisaniu tego porozumienia rozpoczęły się masowe aresztowania i tortury niemal wszystkich, ujawniających się byłych partyzantów i także dziesiątków tysięcy innych osób, podejrzewanych o sprzyjanie im w latach okupacji hitlerowskiej[14][15]. Taktyka ta służyła przygotowaniu do właściwego – z punktu widzenia monarchii – wyniku wyborów parlamentarnych oraz referendum ustrojowego. Tsakalotos mianowany został szefem sztabu II Dywizji Piechoty, wkrótce potem mianowano go komendantem Akademii Wojskowej.

Udział i zasługi w wojnie domowej[edytuj | edytuj kod]

Po rozpoczęciu greckiej wojny domowej 1946- 1949 Tsakalotos, w roku 1945 awansowany do stopnia generała brygady, od 1946 r. pełni funkcję Komendanta (głównej) Akademii Wojskowej. Następnie, kilkakrotnie awansowany w miejsce mniej zdecydowanych oficerów i przy generalnie bardzo niskim morale armii[16], od 1948 siłami królewskiego Pierwszego Korpusu[17], rozlokowanymi między innymi na półwyspie Peloponez. W 1949 r. dowodzi już większą częścią sił królewskich, zaangażowaną w operacje przeciw komunistycznym partyzantom. Trafnymi, choć ówcześnie krytykowanymi[18], decyzjami o szybkim przemieszczeniu części oddziałów z Peloponezu na samą Północ Grecji, zapobiega zajęciu przez DSE miasta Florina, gdzie komuniści, wzmocnieni m.in. polskimi dostawami sprzętu wojennego[19] zamierzali przenieść z Albanii swój "rząd Grecji". Atak na Florinę zakończył się dotkliwymi stratami atakujących partyzantów i – co podkreśla wielu autorów – ich decydującą porażką propagandową.

Następnie, korzystając z szerokiego strumienia pomocy wojskowej USA, ścisłej morskiej i lotniczej blokady brzegów oraz dysponując 4-krotną przewagą liczebną oddziałów[20], wiosną 1949 przystępuje do likwidacji komunistycznego powstania. Najpierw kieruje likwidacją, a praktycznie także eksterminacją, peloponeskiej 3 dywizji DSE, odciętej od źródeł zaopatrzenia i dróg odwrotu. Sukcesy te zbiegają się w czasie z powrotem do służby i objęciem naczelnego dowództwa przez bardzo szanowanego w wojsku dowódcę kampanii włoskiej w górach Albanii (1940-41), generała Aleksandrosa Papagosa, uprzednio unikającego mieszania się w wojnę domową o niepewnym – jak się wydawało – wyniku[21][22].

W tej fazie wojny, na terenach toczących się walk, powszechnie są już pobory, czy też porywanie także młodocianych, przez oddziały obu stron, a sądy polowe stron wydają głównie wyroki śmierci. Skutecznie zraża to ludność cywilną do angażowania się we wspieranie kogokolwiek, a rodziny tysiącami przenoszą się za granicę. Wojsko królewskie stosuje przymusowe wysiedlenia całej, wiejskiej ludności, z dużych obszarów (łącznie wysiedlono tak ponad 800 tysięcy osób) i wypalanie opustoszałych miejscowości i otaczającej je szaty roślinnej przy pomocy napalmu – środki walki, często wskazywane królewskim siłom zbrojnym, przez amerykańskich doradców, jako szczególnie skuteczne[23]. Standardem stają się publiczne tortury, po przewiezieniu jeńców do ich miejscowości pochodzenia i okazaniu rodzinie, a następnie wystawianie zmasakrowanych zwłok, przez długi czas, pod strażą, na widok publiczny. Żołnierze Tsakalotosa fotografują się z odciętymi głowami bojowników DSE[24][25][26][27]
. W prowadzonej przez Tsakalotosa tzw. drugiej bitwie o masywy gór Vitsi i Grammos, dysponując już (zależnie od ocen) od 10 do 50-krotną przewagą siły rażenia – jeńcy rozstrzeliwani są nieraz jeszcze tego samego dnia, bez względu na często młodociany wiek – wojska królewskie ostatecznie pokonują partyzantów, co oznacza rzeczywiste zakończenie działań zbrojnych greckiej wojny domowej.

Konflikty z obozami władzy i wystąpienie z wojska[edytuj | edytuj kod]

31 maja 1951 mianowany dowódcą sztabu generalnego. Nastąpiło to wkrótce po okoliczności, gdy poprzedni szef sztabu generalnego Aleksandros Papagos popadł w konflikt z królem, ogłaszając zamiar wystąpienia z wojska – podjęcia kariery politycznej[28]. Następnie król Paweł rozkazał generałowi Tsakalotosowi aresztować marszałka Papagosa, Tsakalotos odmówił. Tsakalotos doprowadził jednak do ujawnienia działalności nielegalnej wojskowej organizacji ΙΔΕΑ, oskarżanej o plan przewrotu, popadając w konflikt z jej oficerami, popierającymi marszałka Papagosa. Wystąpił z wojska 20 listopada 1952, w stopniu generała dywizji, w dwa dni po zaprzysiężeniu rządu nowego premiera – Aleksandrosa Papagosa[29].

Aktywność obywatelska po zwolnieniu z wojska[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu działań wojennych Tsakalotos, przechodzi na wojskową emeryturę, przy czym, w latach 1957-1960 podejmuje jeszcze funkcję ambasadora Królestwa Grecji w Jugosławii.

23 marca 1984, Thrasiwulos Tsakalotos przed kamerami telewizji spotkał się i pojednał z Markosem Wafiadisem, organizatorem i do sierpnia 1948 roku dowódcą sił DSE, w trakcie wojny domowej w Grecji. I choć nie wiadomo, czy zademonstrowane uczucia stron były szczere, spotkanie to wpisuje się w zakończenie ciemnego okresu greckiej historii. Tsakalotos zmarł w 1989 w wieku 92 lat.

Przypisy

  1. Heinz Richter – Griechenland, zwischen Revolution und Kontrrevolution (1936-1946), wyd. Europaische Verlagsanstalt 1973. Wydanie gr. przez wydawnictwo Exantas, 1975 tom 2, str.264. oraz C.M.Woodhouse "Apple of Discord" str 232 – 9 kwietnia 1945 Brytyjczycy m.in. odwołali sprzeciwiającego się zatrudnianiu w wojsku hitlerowców premiera Grecji Nikolaosa Plastirasa.
  2. Tasos Kostopoulos "Autocenzurowana Pamięć – Bataliony Bezpieczeństwa..." wyd. gr.: "Η αυτολογοκριμένη μνήμη: τα τάγματα ασφαλείας και η μεταπολεμική εθνικοφροσύνη", Φιλίστωρ 2005 str.72-74. ; Mark Mazower "W Grecji Hitlera" – wyd. gr.: "Στην Ελλάδα του Χίτλερ", Πατάκης, 1993 str.383. ; C.M.Woodhouse: Apple of Discord – A Survey of Recent Greek Politics in their International Setting, 1948 – Wydanie greckie: "Jabłko Niezgody" str.256 ; Foivos N. Grigoriadis "Historia Wojny Domowej 1945-49", wyd.gr., wydawnictwo Kamarinopoulos. str.284 ; praca zbiorowa "Emeis oi Ellines".
  3. Christos Chatzijosif, Prokopis Papastratis – Historia Grecji XX w. tom Γ2. str.63
  4. Emeis oi Ellines – Historia Wojen Współczesnej Grecji" – uniwersytecka praca zbiorowa.
  5. ΛΟΚ – Λόχοι Ορεινών Καταδρομών, Lochi Orinon Katadromon – dosłownie: kompanie górskich rajdów bojowych, obecnie jest to Pierwsza Brygada Komandosów
  6. C.M.Woodhouse – The Struggle for Greece 1941-1949 wyd. 2002, London, na stronie 101, przytacza osobistą notatkę Tsakalotosa, opisującą tę okoliczność.
  7. Opis masakr w dniu 3 września 1944, na placu Syntagma
  8. patrz hasło: Wojna domowa w Grecji – Pierwszy etap walk: "Dekemvriana"
  9. "Emeis oi Ellines"
  10. Rozkaz ten przechowują archiwa Churchill College Cambridge.
  11. Chodzi o Bataliony Bezpieczeństwa , których liczebność w tych walkach oceniana jest na 12,6 tys osób, oraz o byłą, kolaboracyjną policję.
  12. C.M.Woodhouse – The Struggle for Greece 1941-1949" str 129.
  13. C.M.Woodhouse – The Struggle for Greece 1941-1949, str 131
  14. "Emeis oi Ellines – Historia Wojen Współczesnej Grecji" – uniwersytecka praca zbiorowa
  15. Więcej informacji i ścisłe dane liczbowe, na temat sytuacji bezpośrednio po Warkizie, podaje hasło Wojna domowa w Grecji.
  16. C.M.Woodhouse str 199, 205
  17. wg greckiej terminologii: Grupa Wojsk "A" – Alfa Soma Stratou
  18. wg informacji C.M. Woodhouse'a
  19. "Na Śródziemnomorskim Szlaku" – Jerzy Drzeczewski, od str.51 "Udział floty PMH w tajnej pomocy dla greckiej partyzantki", wyd.Porta Marine, Gdynia 2009, ISBN:978-83-924084-8-2.
  20. co najmniej 4-krotna przewaga liczebna – 80:20 tysięcy – miała miejsce podczas operacji peloponeskiej, by następnie jeszcze znacznie wzrosnąć ("Emeis oi Ellines")
  21. Niemal wszyscy autorzy są zgodni, że do połowy 1948 roku DSE wydawało się zmierzać ku zwycięstwu w wojnie domowej
  22. Zdaniem C.M.Woodhouse'a generał Papagos stawiał też warunki swego powrotu do służby, których rząd długo nie był skłonny zaakceptować.
  23. "Emeis oi Ellines – Historia Wojen Współczesnej Grecji"
  24. Zdjęcie pamiątkowe żołnierzy z odciętymi głowami u ich stóp wykonane po bitwie o miasto Florina (11-12 lutego 1949), przedstawia podwładnych Tsakalotosa.
  25. Odcięte głowy członków powstańczego, lokalnego sztabu, zdobytego przez żołnierzy Tsakalotosa 5 kwietnia 1949, w górach Parnonanas, na Wschód od Sparty. Zwłoki pułkownika DSE Georgiosa Atzaklisa, otoczone są głowami odciętymi od ciał jego podwładnych – zdjęcie widoczne jest po przewinięciu ok. 50% linkowanego artykułu historycznego, zamieszczonego w organie KC KPG "Rizospastis" wyd. z 4 stycznia 2009.
  26. Żołnierz, trzymający za włosy odciętą ludzką głowę – w 60-rocznicę zakończenia walk na Peloponezie, ogólnokrajowy dziennik "Eleftherotypia", wyd. internetowe z 17 maja 2009.
  27. Skrajny upadek etyczny miał miejsce już podczas drugiej wojny światowej. W tym kontekście najczęściej wskazuje się na greckie, hitlerowskie Bataliony Bezpieczeństwa, których żołnierze stanowili następnie trzon sił królewskich, w wojnie domowej. Sporadycznie wymienia się oczywiste zbrodnie partyzantów. Kierownictwo EAM odżegnywało się wtedy od współwiny, wskazując na motywy prywatne i postępowanie w afekcie. Tak było m.in. w głośnym wypadku zamordowania przez komunistów jeńca – D.Psarrosa, przywódcy EKKA, w kwietniu 1944 r. Z kolei główne partyzanckie ugrupowanie monarchistyczne EDES, przez wiele dni wystawiało na widok publiczny, na głównym placu miasta wojewódzkiego Larisa odcięte głowy założyciela i kapetana ELAS – Arisa Weluchiotisa i jego adiutanta. Ponieważ działo się to już w okresie pokoju (czerwiec 1945), musiało odbywać się z akceptacją policji i władz państwowych
  28. 2 maja 1951 marszałek Papagos ogłosił zamiar startu w wyborach. Król ogłaszając publicznie, że marszałek uprzednio dopuścił się oszustwa, zapewniając o swej apolityczności, wydał Tsakalotosowi rozkaz aresztowania Papagosa. Rozkazu nie wykonano.
  29. S.P.Zerwos, artykuł ogólnokrajowego dziennika "Το Βήμα", wyd. 11 stycznia 2008); Andreas G.Papandreou "Δημοκρατία στο Απόσπασμα" str. 129

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]