Aleksandria

Aleksandria الإسكندرية
Herb Aleksandrii Flaga Aleksandrii
Państwo	Egipt
Muhafaza	Aleksandria
Gubernator	Adel Labib
Powierzchnia	2679 km²
Wysokość	0 m n.p.m.
Populacja (2006) • liczba ludności • gęstość	4 110 015 1534,2 os./km²
Położenie na mapie Egiptu Aleksandria
31°12′N 29°55′E
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Nowy gmach Biblioteki Aleksandryjskiej

Aleksandria (stgr. Ἀλεξάνδρεια Aleksandreia, łac. Alexandria, arab. الإسكندرية Al-Iskandrijja) – drugie co do wielkości miasto w Egipcie (z liczbą 4,11 mln mieszkańców w 2006) i aglomeracja z liczbą 4,48 mln mieszkańców w 2008, co stawia ją na szóstym miejscu wśród wszystkich aglomeracji Afryki. Leży nad brzegiem Morza Śródziemnego, jest największym portem tego kraju, siedzibą władz muhafazatu aleksandryjskiego, ważnym ośrodkiem przemysłowym, handlowym i naukowym oraz kulturalną stolicą Egiptu.

Historia

Zgodnie z tradycją i opisami historyków starożytnych miasto założył Aleksander Macedoński 7 kwietnia 332 roku p.n.e. według projektu Dejnocharesa, architekta znanego z przebudowy Efezu. Według opublikowanego w „New Scientist” artykułu autorstwa Alaina Verona i współpracowników z Uniwersytetu Paula Cezanne’a w Aix-en-Provence, miasto (pod nazwą Rhakotis) istniało w tym miejscu już od 2686 roku p.n.e., a Aleksander doprowadził jedynie do rozbudowy miasta i nazwał je swoim imieniem, co nie umniejsza zasług władcy Macedonii dla rozwoju tego miasta jako ośrodka handlu i kultury promieniującego na cały obszar basenu Morza Śródziemnego.

W starożytności i w średniowieczu ośrodek życia kulturalnego i wielki port Morza Śródziemnego. Za rządów Ptolemeuszów był stolicą Egiptu. Za czasów rzymskich Aleksandria była stolicą prowincji, którą cesarz August zarezerwował wyłącznie dla siebie. Pod koniec starożytności jeden z czterech największych ośrodków chrześcijaństwa w basenie Morza Śródziemnego (pozostałe to Antiochia Syryjska, Konstantynopol i Rzym).

Aleksandria była stolicą Egiptu przez blisko tysiąc lat, tj. do 641 naszej ery, kiedy to kraj został podbity przez muzułmanów. W późniejszych wiekach, po przeniesieniu stolicy do Kairu, stopniowo traciła na znaczeniu, by ponownie odzyskać swą pozycję w czasach nowożytnych.

W Aleksandrii powstała grecka Septuaginta, pierwsze tłumaczenie Starego Testamentu dokonane przez Żydów aleksandryjskich. O Aleksandrii i jej mieszkańcach można znaleźć wzmianki w Biblii. Aleksandryjczycy, czyli Żydzi z Aleksandrii, znajdowali się wśród tych, którzy toczyli spór ze świętym Szczepanem przed jego rozprawą. Aleksandria była rodzinnym miastem Apollosa. Z miasta pochodziły również dwa statki, którymi święty Paweł podróżował jako więzień do Rzymu. (Dz 6:9; 18:24; 27:6; 28:11).

Aleksandria dzisiaj

Podział administracyjny

Aleksandria nocą

Współczesna Aleksandria dzieli się na 6 okręgów administracyjnych:

• Montaza: 1 190 287 mieszkańców
• Sharak (Wschodnia Aleksandria): 985 786 mieszkańców
• Wassat (Aleksandria Centralna): 520 450 mieszkańców
• Amriya: 845 845 mieszkańców
• Agamy (Zachodnia Aleksandria): 386 374 mieszkańców
• Gumrok: 145 558 mieszkańców

W skład aglomeracji miejskiej Aleksandrii wchodzą również dwa miasta:

• Borg al-Arab: 186,9 tys. mieszkańców
• New Borg al-Arab: 7,6 tys. mieszkańców

Dzielnice miasta

Fragment miasta od strony Nowej Biblioteki Aleksandryjskiej

• Agami
• Aleksandria – Port Wschodni
• Aleksandria – Port Zachodni
• Amreya
• Anfoushi
• Assafra
• Attarine
• Azarita (Mazarita, oryginalnie Lazarette)
• Bab Sidra
• Bahari
• Bachus
• Bulkeley (Bokla)
• Burg el-Arab
• Cleopatra
• Dekheila
• Śródmieście
• Fleming
• Gabbari (Qabbari)
• Gianaclis
• Glym (skrót od Glymenopoulos)
• Gumrok
• Hadara
• Ibrahimeya
• Kabbary (Qabbary)
• King Mariout
• Kafr Abdu
• Karmous (Karmouz)
• Kom el-Dik (Kom el-Dekka)
• Labban
• Laurent
• Maamoura Beach
• Maamoura
• Mafrouza
• Mandara
• Manshiyya
• Mex
• Miami
• Montaza
• Muharram Bey
• Mustafa Kamel
• Ramleh (el-Raml)
• Ras el-Tin
• Rushdy
• Saba Pasha
• San Stefano
• Shatby
• Schutz
• Sidi Bishr
• Sidi Gaber
• Smouha
• Sporting
• Stanley
• Syouf
• Tharwat
• Victoria
• Wardeyan
• Zizinia

Place

• Orabiego, w śródmieściu
• Mansheya, w dzielnicy Mansheya
• Saad Zaghlul, w śródmieściu
• Tahrir (poprzednio Muhammada Alego, oryginalnie Place des Consuls), w śródmieściu
• Ahmeda Zewailego, w pobliżu Wabour El Mayah

Mosty

• Stanleya
• Beja Muharrama

Pałace

• Montaza
• Ras el-Tin
• Pałac prezydencki w dzielnicy Maamoura

Szkoły, uczelnie instytuty naukowe

• Sacred Heart Girls' School (SHS) – w dzielnicy Roushdy
• Abbas Helmy High School
• Alexandria Institute of Technology (AIT)
• Alexandria Language School (ALS)
• Alexandria University
• Arab Academy for Science and Technology and Maritime Transport
• High Institute For Computers & Information Systems – HICIS Abo Qir
• Al-Madina al-Monawara High School
• Al-Ramml High School
• British School of Alexandria
• Collège de la Mère de Dieu
• Collège Saint Marc
• Deutsche Schule der Borromärinnen (DSB)
• Don Bosco
• Ecole Champollion
• Ecole Gérard
• Ecole Saint Gabriel
• Ecole Saint-Vincent de Paul
• Ecole Sainte Catherine
• Egyptian American School
• Egypt Modern School
• El Nasr Boys' School
• El Nasr Girls' College
• Gamal Abdel Naser High School
• Institution Sainte Jeanne-Antide
• Janaklees National School (JNS)
• Lycée La Liberté (Lycée Al-Horreya)
• Mubarak Technologichal School (MTS)
• Modern American School
• Riada Language School (RLS)
• Schutz American School
• Sidi Gaber Language School {SLS}
• Taymour English School (TES)
• Université Senghor
• Victoria College
• Zahran Language School (ZLS)

Biblioteki

Nowoczesna Biblioteka Aleksandryjska

Biblioteka Aleksandryjska była kiedyś największą biblioteką świata. Została przypuszczalnie założona w III wieku p.n.e. za panowania króla Ptolemeusza II. Pierwszym obiektem była Świątynia Muz, czyli Museion (gr. Μουσείον). skąd wywodzi się dzisiejsze muzeum.

Biblioteka w swych długich dziejach kilkakrotnie padała ofiarą pożaru, a odtworzenie spalonych manuskryptów kosztowne, czasami niemożliwe. Do dnia dzisiejszego stopień zniszczeń dokonanych przez kolejnych podpalaczy jest sprawą kontrowersyjną. Nowoczesna Bibliotheca Alexandrina podjęła działalność w 2003 niemal w tym samym miejscu.

Muzea

• Alexandria Aquarium
• Graeco-Roman Museum
• Royal Jewelry Museum
• Museum of Fine Arts
• Cavafy Museum

Zoo, ogrody i parki

• Królewskie Ogrody Montaza
• Park Antoniades
• Ogrody Shallalat
• Zoo Aleksandryjskie
• Green Plaza
• Fantasy Land
• Plaża Maamoura Beach
• Marina

Katakumby

• Katakumby Kom al-Shuqafa

Kościoły

Koptyjska katedra św. Marka

• Aleksandra Newskiego (rosyjski prawosławny)
• Św. Anargyri (grecki prawosławny)
• Wniebowzięcia (grecki prawosławny)
• Św. Antoniego (grecki prawosławny)
• Archaniołów Gabriela i Michała (grecki prawosławny)
• Św. Katarzyny (grecki prawosławny)
• Św. Katarzyny (katolicki)
• Św. Cyryla z Aleksandrii (koptyjski prawosławny)
• Katedra Dormition, w dzielnicy Mansheya (greckokatolicki)
• Dormition (grecki prawosławny)
• Proroka Eliasza (grecki prawosławny)
• Św. Jerzego w dzielnicy Sporting (koptyjski prawosławny)
• Św. Jerzego (grecki prawosławny)
• Niepokalanego Poczęcia w dzielnicy Ibrahemeya (greckokatolicki)
• Kościół jezuicki w dzielnicy Cleopatra (katolicki)
• Św. Józefa w dzielnicy Fleming (greckokatolicki)
• Józefa z Arymatei (grecki prawosławny)
• Katedra św. Marka (koptyjski)
• Św. Marka w dzielnicy Shatby (katolicki, koptyjskokatolicki i koptyjski)
• Kaplica św. Marka i Nektariosa w dzielnicy Ramleh (grecki prawosławny)
• Św. Marka i Piotra z Aleksandrii (koptyjski prawosławny)
• NMP w dzielnicy Assafra (koptyjski prawosławny)
• NMP w dzielnicy Gianaclis (koptyjski prawosławny)
• Św. Miny w dzielnicy Fleming (koptyjski prawosławny)
• Św. Miny w dzielnicy Mandara (koptyjski prawosławny)
• Św. Mikołaja (grecki prawosławny)
• Św. Paraskewii (grecki prawosławny)
• Św. Sawy w dzielnicy Ramleh (grecki prawosławny)
• Św. Tekli Haymanot (koptyjski prawosławny)
• Kaplica św. Teodora (grecki prawosławny)

Meczety

Meczet Qaed Ibrahim

• Ali ibn Abi Talib
• Bilal ibn Ribah
• El-Gamee el-Bahari
• Hatem
• Hoda el-Islam
• Abu el-Abbas el-Mursi
• El-Mowasah w dzielnicy Hadara
• Sharq el-Madina w dzielnicy Miami
• El-Shohadaa w dzielnicy Mostafa Kamel
• Qaed Ibrahim
• Yehia w dzielnicy Zizinya
• Sidi Beshr w dzielnicy Sidi Beshr
• Sidi Gaber w dzielnicy Sidi Gaber
• Asr El Islam w dzielnicy Sidi Gaber
• El Qabany w dzielnicy Fleming
• Abo El Nor w dzielnicy Bakos
• El Manara w dzielnicy Shaby
• Ansar El Haq w dzielnicy Sidi Beshr
• EL Sayda Amna w dzielnicy Sidi Gaber
• El Sadaka w dzielnicy Sidi Beshr
• Tag EL Ser w dzielnicy Victoria
• EL Fath w dzielnicy Semouha

Synagogi

• Eliyahu Hanavi

Znani mieszkańcy

• Ahmed Nazif
• Ariusz
• Demis Roussos
• Gamal Abdel Naser
• Georges Moustaki
• Kleopatra VII
• Konstantinos Kawafis
• Omar Sharif
• Rudolf Hess

Znakomitości starożytnej Aleksandrii

• Ammoniusz Sakkas
• Archimedes
• Arystarch z Samotraki
• Eratostenes
• Euklides
• Galen
• Hypatia z Aleksandrii
• Kallimach
• Klaudiusz Ptolemeusz
• Hezychiusz z Aleksandrii

Biskupi i patriarchowie Aleksandrii

• biskupi Aleksandrii od czasów św. Marka.
• biskupi patriarchatu łacińskiego (1215-1964).

Informacje ogólne

Obecnie drugi co do wielkości ośrodek miejski Egiptu.

• Ludność: 4,48 mln mieszkańców
• Odległość od Kairu: 225 km na północny zachód
• Siedziba polskiego konsulatu honorowego.

Gospodarka

• Główny port morski
• Duży międzynarodowy port lotniczy
• Przemysł: maszynowy, metalowy, stoczniowy i petrochemiczny
• Handel
• Uniwersytet
• Turystyka (kąpielisko nad Morzem Śródziemnym)

Zabytki oraz interesujące miejsca

• Pałac Montazah (siedziba króla Faruka)
• Twierdza Kajtbaj
• Pałac Ras-at-Tin
• Katakumby
• Serapejon
• Bruchejon
• Amfiteatr Rzymski
• Muzeum Sztuki Grecko-Rzymskiej
• Meczet Abu Al-Abbas
• Biblioteka Aleksandryjska
• Nowa Biblioteka Aleksandryjska

Badania

Badania w Aleksandrii prowadził m.in. polski archeolog, prof. Kazimierz Michałowski.
Badania prowadzi również doktor Grzegorz Majcherek z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego (polsko-egipska misja rekonstrukcyjna i archeologiczna na Kom el-Dikka w Aleksandrii). Misja ta odkopała pozostałości starożytnego uniwersytetu z czasów grecko-rzymskich. Odkryto 13 sal wykładowych o podobnej wielkości, które łącznie mogły pomieścić nawet 5000 uczniów.

Opis miasta w starożytności

Kolumna Pompejusza

Aleksandria rozciągała się na mierzei oddzielającej Morze Śródziemne od jeziora Mareotis (obecnie Buhajrat Marjut), zbiornika zasilanego przez odnogi delty Nilu, którymi transportowane były do Wielkiego Portu aleksandryjskiego towary (głównie zboże) produkowane w Egipcie. Tamtędy też doprowadzano do miasta wodę pitną.

Miasto miało kształt chlamidy i rozciągało się na długości 30 stadiów (około 5,5 km), przy czym szerokość zabudowy między morzem a jeziorem sięgała 8 stadiów (około 1,5 km). Główna ulica miasta – szerokości 1 pletra (około 30 m) „Droga Kanopijska” – przemierzała Aleksandrię wzdłuż od Nekropolis na zachodzie aż po Bramę Kanopijską przed leżącym już za murami przedmieściem Eleusis. Wszystkie ulice przecinały się pod kątem prostym.

Wśród budowli wymieniano przede wszystkim Museion obejmujący sale teatralne, pracownie uczonych, jadłodajnię, zoo, oraz wielką bibliotekę założoną przez Ptolemeusza Sotera. Dyrektorem Museionu był kapłan mianowany przez królów, a w czasach rzymskich przez cesarzy. Najpiękniejszą budowlą miasta był Gimnazjon z portykiem długości stadionu (ok. 180 m). Obok znajdował się Paneion, czyli Belweder, ze świątynią Pana. Z jego szczytu rozciąga się widok na całe miasto.

Nad brzegiem morza rozciągała się dzielnica Basileia, gdzie mieściły się pałace (np. Pałac Lochias) i inne budowle wznoszone przez władców. Znajdował się tam także niewielki i zamknięty port królewski. W skład budowli królewskich wchodziła też Soma, nekropola królewska, gdzie znajdować się miał także grobowiec Aleksandra.

U wejścia do Wielkiego Portu znajdowała się wyspa Faros ze słynną i uznawaną za jeden z siedmiu cudów świata latarnią morską, a naprzeciwko portu królewskiego niewielka wysepka Antyrodos. Na łuku nadbrzeży portowych (Emporion) przed wielką groblą łączącą ląd stały z Faros, a zwaną Heptastadionem, znajdował się teatr, a obok niego Poseidonion. Po zachodniej stronie Heptastadionu rozciągał się port Eunostos i niewielki sztuczny port Kibotos, gdzie znajdowały się arsenały miejskie.

Za Kibotos przecinał miasto kanał żeglowny łączący port z Jeziorem Mareotis, a za nim rozciągała się dzielnica Nekropolis z licznymi ogrodami, grobowcami i miejscami mumifikacji zwłok. Nad kanałem od strony miasta wznosił się Serapeion, najsłynniejsza świątynia aleksandryjska poświęcona Serapisowi, patronowi miasta. Na wschodzie, za murami, rozciągała się, ufundowana przez cesarza Augusta dzielnica Nikopolis z amfiteatrem i stadionem.

Około 200 p.n.e. Aleksandrię zamieszkiwało 500 tys. osób.

Miasta partnerskie

• Ateny
• Bratysława
• Cleveland
• Konstanca
• Durban
• Odessa
• Sankt Petersburg

Zobacz też

• Biblioteka Aleksandryjska
• Faros
• Hydrie Hadra
• Aleksandria Masr – stacja kolejowa
• Kodeks Aleksandryjski

Bibliografia

• Strabon, Geografia, XVII, 12, 7-10, Paris, Nil Editions 1997
• Peter Green, Aleksander Wielki, Warszawa 1978
• NGL Hammond, Dzieje Grecji, Warszawa 1973
• Historia świata śródziemnomorskiego, Ossolineum 2003, ISBN 83-04-04647-4.

Linki zewnętrzne

• Odkrycie starożytnej akademii w Aleksandrii