Toksyczność

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Toksyczność – cecha związków chemicznych polegająca na powodowaniu zaburzeń funkcji lub śmierci komórek żywych, organów lub organizmów po dostaniu się w ich pobliże. Związki chemiczne mogą wywierać działanie toksyczne po wchłonięciu ich drogą doustną, oddechową lub po absorpcji przez skórę.

Standardowe oznaczenie substancji toksycznej na obszarze Unii Europejskiej, wprowadzone przez Dyrektywę 67/548/EWG

Toksyczność to działanie niepożądane wynikające z reakcji chemicznych, fizykochemicznych pomiędzy związkiem chemicznym, który wniknął do ustroju, a układem biologicznym (DNA, enzymy).

W zasadzie niemal wszystkie związki chemiczne mogą być w odpowiednio dużych dawkach toksyczne – nawet spożywanie dużych ilości wody destylowanej jest na dłuższą metę szkodliwe. Praktycznie wszystkie leki są w dużych ilościach toksyczne[potrzebne źródło].

Parametr LD[edytuj | edytuj kod]

Aby ilościowo oceniać i porównywać toksyczne własności związków, stworzono parametr dawki śmiertelnej LD (z ang. Lethal dose – "dawka śmiertelna"). Najczęściej używa się wartości LD50, czyli takiej dawki ksenobiotyku, która wywołuje śmierć połowy populacji zwierząt doświadczalnych, którym podano daną substancję. Innym parametrem, stosowanym dla substancji gazowych, jest stężenie śmiertelne we wdychanym powietrzu, oznaczane skrótem LC (z ang. Lethal concentration – "stężenie śmiertelne").

Na podstawie badań toksyczności ostrej na zwierzętach, Hodge i Sterner sklasyfikowali substancje toksyczne, dzieląc je na 6 grup, w zależności od LD50:

Stopień toksyczności Nazwa LD50 (g/kg masy ciała)

droga doustna; szczury

LD50 (g/kg masy ciała)

droga dermalna; króliki

LD50 (ppm – części na milion)

droga inhalacyjna; szczury

Prawdopodobna dawka

śmiertelna dla dorosłego człowieka w gramach

1 Nadzwyczaj toksyczna ≤0,001 ≤0,005 ≤10 ≈0,065
2 Bardzo toksyczna 0,05 0,043 100 4
3 Średnio toksyczna 0,5 0,34 1000 30
4 Słabo toksyczna 5,0 2,81 10 000 250
5 Praktycznie nietoksyczna 15,0 22,6 100 000 1000
6 Stosunkowo nieszkodliwa >15,0 >22,6 >100 000 >1000

Klasyfikacja działania toksycznego substancji chemicznej po podaniu dożołądkowym stosowana w krajach wspólnoty europejskiej. Metoda klasyczna.

Zakres LD50 (mg/kg masy ciała) Klasa toksyczności
LD50 < 25 Bardzo toksyczna
25 < LD50 < 200 Toksyczna
200 < LD50 < 2000 Szkodliwa
2000 < LD50 Nieklasyfikowana

Do najbardziej znanych trucizn należą: arszenik (ma LD50 = 20 mg/kg), cyjanowodór (ma LD50 = 1,5 mg/kg). Dla porównania LD50 chlorku sodu wynosi 3000 mg/kg[1], a dla THC LD50 = 1259 mg/kg[2].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Witold Seńczuk red.: Toksykologia. Podręcznik dla studentów, lekarzy i farmaceutów Wydanie IV. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2002.