Tonton Macoute

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Twórca Tonton Macoute, François Duvalier

Tonton Macoutehaitańskie oddziały milicji, pozostające pod bezpośrednią kontrolą François Duvaliera podczas jego dyktatorskich rządów, lepiej znane jako Tonton Macoutes.

François Duvalier doszedł do władzy w 1957 roku jako populista wybrany w wolnych wyborach. Jednak w 1958 doszło do zamachu stanu, który miał odsunąć go od władzy. Wówczas Duvalier zdecydował się wprowadzić zmiany w konstytucji (1958) a następnie w 1959 roku na wzór faszystowskich włoskich Czarnych Koszul[1] stworzył oddziały tajnej milicji w celu walki z ugrupowaniami opozycyjnymi. W zgodzie z nową konstytucją oddziały otrzymały szerokie uprawnienia, miały także zagwarantowaną automatyczną amnestię za każdą zbrodnię (tortury, zabójstwa, pobicia), popełnioną w obronie władzy.

W 1971 roku, gdy władzę objął Jean-Claude Duvalier, oddziały zostały oficjalnie nazwane „Milice de Volontaires de la Sécurité Nationale” (skrót MVSN, „Ochotnicze Oddziały Milicji dla Bezpieczeństwa Narodowego”). Szybko zdobyły sobie złą sławę, a to dzięki brutalnemu traktowaniu opozycji oraz wszelkich przejawów nielojalności wobec władzy. Agenci Tonton Macoute zwykle pojawiali się w parach, wystając godzinami na rogach ulic, prowokując przechodzących ludzi i przejawiając skłonność do przemocy przy najmniejszych objawach sprzeciwu. Znani byli z noszenia ciemnych okularów, które nie pozwalały ustalić, w którą stronę kierują wzrok. Typowym uzbrojeniem były maczety.

Często urządzali publiczne egzekucje (np. przez powieszenie), by tym samym przestrzec pozostałych przed podejmowaniem jakichkolwiek antyrządowych działań. Podejrzani często znikali w tajemnych więzieniach, gdzie wydobywano z nich informacje o rzekomych buntach i nieprawomyślnych działaniach albo też byli brutalnie bici i wyrzucani na ulicę. Przypisywali sobie właściwości demonów voodoo albo zombie, co przesądnych Haitańczyków wprowadzało w stan nieustannego zagrożenia i obawy.

Szczególnie zajadłym przywódcą Tonton Macoute był Luckner Cambronne, dzięki swemu okrucieństwu nazywany „Wampirem Karaibów”. Jednym z jego źródeł dochodów była sprzedaż ciał pomordowanych dla uniwersytetów i szpitali w Stanach Zjednoczonych[2]. Po śmierci Duvaliera opuścił Haiti i zamieszkał w Miami (stan Floryda, Stany Zjednoczone), gdzie zmarł w 2006 roku w wieku 77 lat.

Po obaleniu Jeana-Claude Duvaliera w 1986 roku Tonton Macoute zostali oficjalnie rozwiązani. Wielu członków ugrupowania przeszło do oddziałów pomocniczych policji, jednak istnieją przypuszczenia, że oddziały śmierci, wywodzące się z Tonton Macoute działały w Haiti jeszcze w 2000 roku. Na początku lat 90. część byłych członków grupy założyło skrajnie prawicową grupę bojówkarską Front pour l'Avancement et le Progrès Haitien[3]. Celem nowych bojówek było osłabienie wpływów zwolenników demokratycznego prezydenta Jeana-Bertranda Aristide.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Tonton Macoute wiąże się z haitańskim folklorem i odnosi się do istoty, którą straszy się dzieci, gdy są niegrzeczne. Tonton Macoute jest odpowiednikiem polskiego Bogo i anglosaskiego Bogeymana, miał on według mitów wkładać dzieci do wora a następnie je pożerać[4][5]. Małgorzata Cebo-Foniok, autorka przekładu na język polski haitańskiej powieści Rene Depestre „Hadriana moich marzeń”, oddaje to pojęcie jako „dzieciojad”.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Grann, David. "Giving 'The Devil' His Due." The Atlantic Monthly, June 2001.
  • Whitney, Kathleen Marie (1996), "Sin, Fraph, and the CIA: U.S. Covert Action in Haiti", Southwestern Journal of Law and Trade in the Americas, Vol. 3, Issue 2 (1996), pp. 303-332.