Treny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wydanie Trenów z 1583 roku
Kochanowski i Urszulka, obraz Jana Matejki

Treny – cykl trenów Jana Kochanowskiego, poświęcony jego zmarłej w dzieciństwie córce Urszuli.

Treny były pisane przez kilka lub kilkanaście miesięcy. Zostały wydane w 1580 r. w Krakowie (wznowione w 1583 i 1585).

Treść cyklu[edytuj | edytuj kod]

Poeta napisał 19 trenów, numerowanych cyframi rzymskimi. Poprzedził je dedykacją: "Urszuli Kochanowskiej, wdzięcznej, uciesznej, niepospolitej dziecinie...", zakończył zaś utworem Epitafium Hannie Kochanowskiej.

Są to utwory o charakterze lamentacyjnym, wyrażają żal i rozpacz po śmierci córki. Są najbardziej osobistym dziełem poety. Stanowią przede wszystkim pomnik wystawiony zmarłemu dziecku, lecz są także wyrazem bolesnego doświadczenia przez los, zrujnowania ideałów człowieka renesansowego, kryzysu światopoglądowego i prób jego przezwyciężenia. Kochanowski ukazuje Urszulkę jako erudytę i ma do siebie pretensje że nie potrafił jej ochronić. Zakończone są konsolacją – Trenem XIX (Sen); wtedy też poeta odnajduje spokój, równowagę duchową.

Konstrukcja dzieła[edytuj | edytuj kod]

Mimo iż konstrukcja dzieła ma charakter renesansowy, Kochanowski pisząc Treny, złamał zasadę poetyki renesansu, według której bohaterami trenów mogli być tylko zasłużeni i znani ludzie (personae graves). Głównym bohaterem jego Trenów było zmarłe dziecko niewsławione czynami bohaterskimi; poza Urszulką w utworze występuje sam Jan Kochanowski oraz jego przewodnik po świecie filozofii – Cyceron.

Bohaterką Trenów nie jest tylko Urszulka. Utwory stanowią autobiografię psychiki zbolałego ojca – twórcy. Są to dzieje bólu i poszukiwania filozoficzne człowieka renesansu.

Po tren jako gatunek literacki sięgnął Jan Kochanowski do epoki antyku. Miał on wówczas ścisły układ wewnętrzny:

  • pochwała zmarłego,
  • rozpamiętywanie poniesionej straty,
  • ukazanie wielkości poniesionej straty,
  • demonstrowanie żalu,
  • pocieszenie (tzw. konsolacja),
  • napomnienie, moralne wnioski.

Dzieło poety wykracza poza ten schemat. Kochanowski stworzył zwarty kompozycyjnie cykl złożony z dziewiętnastu wierszy. Wykorzystał utrwalone w tradycji elementy gatunku, ale w dowolnej kolejności[1].

Dziedzictwo[edytuj | edytuj kod]

W 1930 roku poeta Józef Wittlin napisał Tren XX, w czytelny sposób nawiązujący do cyklu Kochanowskiego. Także Władysław Broniewski w wierszu "Jesionowa trumna" nawiązał tematyką do Trenów.

Urszula Kochanowska jest bohaterką i narratorką wiersza Bolesława Leśmiana pod tym tytułem.[2] Marian Hemar w jednoaktówce "Ostatni Tren" wplótł (ułożony przez siebie a naśladujący mistrzowsko poetykę Kochanowskiego) Dwudziesty Tren do rozmowy Jana z Czarnolasu z Aniołem Polskiej Poezji.[3]

Analogiczna twórczość[edytuj | edytuj kod]

Utwory o podobnym charakterze i inspiracji tworzył niemiecki poeta Friedrich Rückert (1788–1866). Po śmierci dwójki swoich dzieci na płonicę napisał 428 wierszy im poświęconych (niem. "Kindertodtenlieder", pol. dosł. "Pieśni pogrzebowe dla dzieci").

Przypisy

  1. Andrzej Z. Makowiecki, Andrzej Markowski, Włodzimierz Paszyński, Tomasz Wroczyński, Pamiętajcie o ogrodach... Część 1, str. 263-269, WSiP, Warszawa 2002
  2. Urszula Kochanowska
  3. Spektakl To co najpiękniejsze

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piotr Gruszka: Przyczynek do genezy literackiej Trenów Kochanowskiego, Acta Universitatis Wratislaviensis, Antiquitas IX, nr 497, Wrocław 1983

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikisource-logo.svg
Zobacz w Wikiźródłach tekst
Trenów

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]