Tryptyk Harbaville

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tryptyk Harbawilla, część środkowa, górna część: Deesis, Chrystus, Maria i Jan Chrzciciel
Widok ogólny tryptyku.

Tryptyk Harbavillebizantyńskie dzieło plastyki z kości słoniowej tryptyku datowany na połowę X wieku, z głównym przedstawieniem Deesis i innych świętych, obecnie w zbiorach paryskiego Luwru. Na powierzchni niektórych figur widoczne są resztki polichromii. Tryptyk uważany jest za jedno z najcenniejszych i najlepiej zachowanych wyrobów z kości słoniowej zaliczanych do "grupy Romanosa" której dzieła były wykonywane Konstantynopolu, co więcej łączy się je z dworem cesarskim.

Dzieło o wymiarach 28 × 24 cm zostało wykonane prawdopodobnie w Konstantynopolu w czasach panowania dynastii macedońskiej. Nazwa dzieła wywodzi się od nazwiska kolekcjonera dzieł sztuki, który był ostatnim posiadaczem dzieła, Louisa-François Harbaville (1791-1866), a członka Académie d'Arras który odziedziczył tryptyk po rodzinie Beugny de Pommeras z Arras. Do Luwru został zakupiony w 1891 r. z rąk Henriego i Rémi Trannin, wnuków Harbaville'a.

Nazwa grupy tego typu dzieł wywodzi się z późniejszego dzieła – plakietki z kości słoniowej który znajduje sie w Cabinet des Médailles w Bibliotheque Nationale de France, którego głównym przedstawieniem jest Chrystus koronujący cesarza Romana IV Diogenesa i jego małżonkę Eudoksję. W kontekście datowania dzieł tej grupy nie da się jednoznacznie określić władcę o imieniu Roman, znani są dwaj Roman II Porfirogeneta koronowany w 959 r. i wspomniany Roman IV Diogenes, koronowany w roku 1068. W relacji z kolejnymi dziełami znajdującymi się w Rzymie, Watykanie i Moskwie mówi się o wczesnym datowaniu pierwszych dzieł "grupy Romanosa" na koniec drugiej ćwierci X stulecia[1].

Tryptyk Harbaville jest uważany "za szczególnie najpiękniejszy, za sprawą elegancji i delikatności, która jest nieobecna w tak wysokim stopniu w podobnych dziełach z połowy X w. Wszystkie cechuje mocno wygładzona powierzchnia rzeźb, elegancja stylu typowego dla dworskiej szkoły"[2]. Inne grupy też zostały zidentyfikowane, przypuszczalnie są to wyroby pochodzące z różnych warsztatów. Zleceniodawcami byli także członkowie dworu cesarskiego, przy czym te dzieła cechuje niższa jakość i wyrafinowanie form i treści[3]. Odtąd zachowała się wiele większa ilość dzieł z kości słoniowej od dzieł malarstwa tego okresu; dzieła te są bardzo ważne dla dziejów bizantyńskiej sztuki z czasów panowania dynastii macedońskiej.

Wszystkie części tryptyku są rzeźbione, oprócz głównego przedstawienia widnieją postaci świętych na bocznych skrzydłach. Rewers środkowej części jest ozdobiony bogatą dekoracją ornamentalną.

Przypisy

  1. David Talbot-Rice, Byzantine Art, 3rd edn 1968, Penguin Books Ltd, ss. 442-8
  2. Talbot-Rice, op. cit. s.446
  3. Adolph Goldschmidt, Kurt Weitzmann, Die byzantinischen Elfenbeinskulpturen des X.-XIII. Jahrhunderts, Berlin, 1930-34

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Danielle Gaborit-Chopin, Musée du Louvre. Département des Objets d'art. Catalogue. Ivoires médiévaux. Ve-XVe siecle, Paris, 2003.
  • Roman Mazurkiewicz, Kultura Średniowiecza i Renesansu, Warszawa 1998
  • Roman Mazurkiewicz, Deesis. Idea wstawiennictwa Bogarodzicy i św. Jana Chrzciciela w kulturze średniowiecznej, Kraków 2002

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg