Tylne zębatki rowerowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kaseta szosowa firmy SRAM

Tylne zębatki roweroweczęść układu napędowego roweru montowana na piaście tylnego koła. Tylne zębatki umożliwiają zmianę biegów przy pomocy przerzutki i jednocześnie zapewniają przenoszenie na tylne koło roweru energii mechanicznej uzyskiwanej w wyniku obracania korb nogami rowerzysty.

Konstrukcja i typy samych zębatek[edytuj | edytuj kod]

Rozstaw i ogólny kształt zębów jest jednakowy w olbrzymiej większości tylnych zębatek spotykanych na rynku. Odległość między dwoma zębami wynosi zawsze 0,5 cala (ok. 13 mm), podobnie jak w przednich zębatkach. Kształt zębów jest również znormalizowany. Zęby są ścinane w kształt wklęsłej hiperboli o ściśle znormalizowanych wymiarach.

Zębatki różnią się jednak rodzajem nacięć na bocznych ściankach, których zadaniem jest łatwiejsze przechodzenie łańcucha z jednej zębatki na drugą w momencie zmiany biegu, pod warunkiem stosowania łańcucha zgodnego z danym systemem nacięć. Bardzo popularne w Polsce są produkowane przez firmę Shimano systemy UG, HG i IG, które są bardziej szczegółowo opisane pod hasłem przednie zębatki rowerowe.

Zębatki są wykonywane ze stopów aluminium, stali a w najdroższych wariantach tytanu. Zazwyczaj z aluminium wykonuje się zębatki o największej liczbie zębów, zaś zębatki mniejsze wykonuje się ze stali chromowo-molibdenowej lub tytanu. Droższe odmiany zębatek mają konstrukcję ażurową, z dodatkowymi otworami uleżeniowymi wierconymi w celu zminimalizowania ich masy, przy zachowaniu dobrej wytrzymałości mechanicznej.

Konstrukcja i sposoby montowania zestawów zębatek do piasty[edytuj | edytuj kod]

W najprostszym wariancie, w rowerach nie posiadających zewnętrznej przerzutki występuje tylko jedna zębatka tylna, zwykle nakręcana wprost na wałek tylnej piasty lub nawet tworząca z nim jedną całość.

W rowerach z tylną przerzutką występuje od 3 do nawet 10 zębatek. Najmniejsze stosowane zębatki posiadają 11 zębów, zaś największe 36. Czym większa rozpiętość rozmiarów największej i najmniejszej zębatki w zestawie, tym większy zakres przełożeń. Z drugiej jednak strony, czym większe różnice liczby zębów w następujących po sobie zębatkach, tym trudniej jest zmieniać biegi. Najlepszym sposobem połączenia dużego zakresu przełożeń z łatwością zmiany biegów jest zwiększanie liczby zębatek, co pociąga za sobą konieczność zmniejszania szerokości łańcucha, co dla utrzymania jego wytrzymałości wymusza stosowanie coraz droższych materiałów do jego produkcji. W rowerach górskich zestawy składają się z zębatek różniących się od siebie kolejno o 1, 2, 3, a nawet 4 zęby. Np. typowy zestaw kasety z 8 zębatkami do roweru górskiego to 11-12-14-16-18-21-24-28-32 zęby. W rowerach szosowych większość zębatek w zestawie różni się od swoich sąsiadów o 1 ząb i tylko największe mogą różnić się o 2 zęby. Np. typowy zestaw kasety z 8 zębatkami do roweru szosowego to 12-13-14-15-16-17-19-21 zębów.

Zestawy zębatek tylnych posiadają kilka różnych konstrukcji łączenia z piastą, które wymuszają też określoną konstrukcję samej tylnej piasty. Są to:

  • Nierozbieralne systemy ze zintegrowanym wolnobiegiem (sprzęgło jednokierunkowe) - ich wadą jest to, że uszkodzenie choć jednej z zębatek wymaga wymiany całego mechanizmu, oraz to, że mechanizm wolnobiegu jest w nich otwarty i nie uszczelniony. Ich zaletą jest natomiast prostsza konstrukcja piasty, dzięki czemu cena zestawu piasta + zębatki jest dużo niższa niż w systemach z bębenkiem. Tego rodzaju systemy występują w najtańszych grupach osprzętu i obecnie powoli znikają z rynku.
  • Nierozbieralne systemy kasetowe zakładane na bębenek. W systemach tych zębatki tworzą jedną, nierozbieralną część, którą jednak montuje się na bębenek piasty, w którym ukryty jest mechanizm wolnobiegu. Dzięki temu mechanizm ten można dobrze uszczelnić i nie trzeba go wymieniać przy każdym uszkodzeniu zębatek. Systemy takie występują w średnio drogich grupach osprzętu.
  • Rozbieralne systemy kasetowe zakładane na bębenek. W systemach tych, zębatki są również łączone w kasetę, ale kasetę tę można rozmontowywać na pojedyncze zębatki, co umożliwia wymianę poszczególnych zębatek. Zestawy takie są spotykane w droższych grupach osprzętu. W najdroższych grupach osprzętu, część zębatek (3-5 największych) dla zmniejszenia masy jest montowana na specjalnym aluminiowym pająku i tworzy jedną, nierozbieralną część, zaś pozostałe, najmniejsze montuje się na bębenek oddzielnie. Rozwiązanie to jest podyktowane faktem, że mniejsze zębatki podlegają większym siłom ścinającym, szybciej się więc zużywają, więc dzięki temu można je wymieniać pojedynczo bez kupowania całej kasety.