Rower

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy pojazdu. Zobacz też: film o tym tytule.
Schemat roweru

Rower – pojazd napędzany siłą mięśni osoby nim kierującej za pomocą przekładni mechanicznej, wprawianej w ruch (najczęściej) nogami.

Pierwotnie nosił nazwę welocyped oraz bicykl i podobnie nazywany jest w większości nowożytnych języków europejskich. Obecna polska nazwa pochodzi od brytyjskiej firmy Rover, która dawniej produkowała rowery.

Spis treści

[edytuj] Opis ogólny

Typowy współczesny rower klasyczny jest jednośladem dwukołowym. Ramy roweru wykonuje się ze stali zwykłych lub stopowych, stopów aluminium lub kompozytów. Układ jezdny roweru to koła (zwykle) szprychowe i ogumienie pneumatyczne. Napęd jest przekazywany przez układ napędowy roweru, którym przeważnie jest przekładnia łańcuchowa i system zmiany przełożeń (przerzutka zewnętrzna, przerzucającą łańcuch na koła łańcuchowe o różnych ilościach zębów lub wewnętrzna, znajdującą się w piaście). Bywają również modele z napędem przekazywanym wałkiem Cardana. Hamulce: mogą być nożne, działające przy kręceniu pedałami w tył (tzw. torpedo lub hamulce zintegrowane z przerzutką wewnętrzną). Najpopularniejsze są jednak działające na obręcz mechaniczne, lub (rzadziej) hydrauliczne, hamulce ręczne (hamulce szczękowe, hamulce V-brake). Coraz popularniejsze w rowerach są hamulce tarczowe. Obecnie często (oprócz rowerów szosowych) stosuje się w rowerach amortyzację przedniego, jak i tylnego koła.

[edytuj] Podział rowerów

ze względu na przeznaczenie:
ze względu na budowę:

[edytuj] Historia

Rozwój roweru na przestrzeni lat
Rower barona Karla Draisa – rekonstrukcja pojazdu z 1817 roku
Rower z bambusową ramą (koniec XIX w.)
  • 1490 – Leonardo da Vinci opracował pierwszy projekt roweru, nigdy jednak nie zrealizował swojego pomysłu[1][2].
  • 1790 – M. de Sivrac wynalazł pierwszy prototyp roweru, ale nie można było nim sterować[2].
  • 1813-1817 – Karl Freiherr Drais von Sauerbronn zbudował pierwowzór roweru (patent – 1818), tzw. drezynę: maszynę biegową. Pojazd wprawiano w ruch przez odpychanie się nogami od ziemi. Prędkość ok. 13-15 km/h.
  • ok. 1839 – Thomas McCall zbudował trójkołowiec, a później także jednoślad napędzany systemem wahliwych pedałów i popychaczy, połączonych z wykorbioną osią tylnego koła. Był to pierwszy znany pojazd z napędzanym tylnym kołem.
  • 1845 – Gottlieb Mylius i Philipp M. Fischer (1853-55) opracowali napęd przedniego koła.
  • 1861 – Pierre Michaux zbudował popularny welocyped z napędem na przednie koło.
  • 1869 – James Starley i William Hunter opatentowali koło z drutowymi szprychami, pracującymi na rozciąganie. To umożliwiło wykonywanie kół o bardzo dużej średnicy i powstanie tzw. bicykli.
  • 1874 – James Starley opracował zaplatanie szprych styczne do piasty. Zwiększanie średnicy koła (niekiedy do prawie 2 m) sprawiło, że upadek z bicykla był niebezpieczny.
  • 1869 – Johann F. Trefz opatentował napęd korbowy tylnego koła (korby nożne napędzały popychacze, połączone z wykorbioną tylną osią).
  • 1868 – Guilmet i Meyer opracowali napęd przekładnią łańcuchową (łańcuch drabinkowy Galle'a). Prace nad mechanizmem prowadzili także Harry J. Lawson (kolejne wersje – 1873, 1874, 1879) i Thomas Shergold (1877).
  • 1884-85 – John Kemp Starley opracował pierwowzór roweru współczesnego. Wyposażony w koła równej wielkości, kierownicę połączoną bezpośrednio z widelcem i tylne koło napędzane przekładnią łańcuchową. Pojazd nazywał się Rover (wędrowiec), stąd pochodzenie polskiej nazwy.
  • 1888 – John Boyd Dunlop opatentował oponę pneumatyczną, co sprawiło, że jazda na rowerze stała się znacznie wygodniejsza. Od tego czasu kształt roweru zmieniał się jedynie nieznacznie.
  • 1893 – pierwsze systemy zmiany przełożeń.
  • 1903 – niemiecki mechanik Ernst Sachs wynalazł wolne koło.
  • 1932 – wprowadzenie do sportu wyczynowego. Przerzutki w rowerach współczesnych należą do wyposażenia standardowego.
  • 1962 – Alex Moulton rozpoczął produkcję rowerów na małych kołach, co spowodowało wzrost popularności tego środka transportu oraz powstanie wielu modeli rowerów składanych.
  • 1978-83 – w Kalifornii powstał rower górski, MTB (Mountain Bike) – obecnie jedna z najpopularniejszych odmian roweru na świecie. Zbudowanie pierwszego roweru MTB przypisuje się Gary'emu Fisherowi (1979). Przy wykorzystaniu rowerów górskich zdobyto szczyty niedostępne dla innych pojazdów (1996 – Szczyt Lenina, 7134 m n.p.m., Tomasz Swinarski).
  • 1914 do czasów dzisiejszych – rowery poziome w obudowach aerodynamicznych pozwalają na osiągnięcie bardzo wysokich prędkości – rekord świata (ustanowiony 19 września 2008r) w sprincie na 200 m ze startu lotnego (rozpędzanie – 1 mila) na odcinku 200 m wynosi 132,5 km/h i należy do Sama Whittinghama na rowerze Varna Diablo II.

[edytuj] Produkcja

Information icon.svg Osobny artykuł: Części rowerowe.
  • Ramy rowerów popularnych wykonuje się z rur ze stali węglowej, droższych – ze stopów aluminium lub stali stopowych (głównie manganowych, chromowych i chromo-molibdenowych). Stosuje się również stopy tytanu lub kompozyty (zazwyczaj laminaty na bazie włókien węglowych i aramidowych spajane żywicami polimerowymi).
  • Rury ram łączy się spawaniem w osłonie gazu obojętnego lub (rury stalowe) lutowaniem, automatycznie, półautomatycznie lub ręcznie. Spawanie jest obecnie popularniejsze niż lutowanie ze względu na szybkość operacji i nie wymaga usuwania związków pozostających po lutowaniu.
  • Ramy z kompozytów wykonywane są najczęściej jako samonośne konstrukcje skorupowe.
  • Części roweru wykonuje się najczęściej ze stali, stopów aluminium i tworzyw sztucznych.
  • Koła roweru mają zazwyczaj konstrukcję szprychową z 32 lub 36 szprych (w tandemach, BMXach i rowerach bagażowych bywa ich do 48, w rowerach wyścigowych często mniej np. 24, 20, min. 12). Szprychy wykonuje się ze stali, niekiedy także ze stopów tytanu lub kompozytów. Obręcze kół roweru wykonywane są ze stali, stopów aluminium lub kompozytów. Niekiedy mają profil aerodynamiczny, tak, jak rury ramy i niektóre rodzaje szprych. Występują także koła kompozytowe, tak płytowe, jak i o 3 lub więcej szprychach.

[edytuj] Sport

Information icon.svg Osobny artykuł: Kolarstwo.
  • Sport rowerowy, czyli kolarstwo dzieli się na: szosowe, torowe, przełajowe i górskie. Osobną dyscypliną jest BMX. Dyscypliny te są zarejestrowane przez UCI (Union Cycliste Internationale, Międzynarodową Unię Kolarstwa).
  • Rowery poziome i cyklomobile od 1934 r. nie są uznawane przez UCI za rowery, a ich rekordy nie są rejestrowane. Uznaje je i wspomaga IHPVA (International Human Powered Vehicle Association, Międzynarodowe Stowarzyszenie Pojazdów Napędzanych Siłą Mięśni Ludzkich) i ich rekordy są tam rejestrowane. Dyscypliny MTB dzielą się na: Downhill, Four Cross, Dual, Dirt jumping, Dual Slalom, Slalom, Cross Country, Freeride i Maraton

[edytuj] Prawa rowerzystów

Zgodnie z ustawą Prawo o ruchu drogowym rowerzysta powinien jechać drogą dla rowerów bądź drogą dla rowerów i pieszych[3]. W razie braku takiej możliwości powinien jechać poboczem - a gdyby było to niemożliwe, utrudniałoby to ruch pieszych bądź pobocze nie nadawało się do jazdy - jezdnią[4].

Żadnym pojazdem kołowym łącznie z rowerami nie można jeździć po chodniku. Rowerem po chodniku można jechać wyłącznie, gdy są spełnione 3 warunki: nie ma drogi dla rowerów, dopuszczalna szybkość poruszania się na drodze wynosi więcej niż 50 km/h i chodnik ma minimum 2 m. szerokości. Rowerem można jechać też, gdy jadąca osoba opiekuje się "osobą w wieku do lat 10 kierującą rowerem"[5].

Zgodnie z nowelizacją prawa o ruchu drogowym z 2011 roku zezwala na poruszanie się rowerem po chodniku w przypadku bardzo złej pogody. Rowerzysta na chodniku musi bezwzględnie ustąpić pierwszeństwa pieszym.

[edytuj] Rowery w Polsce

Przed II wojną światową w Polsce działało kilka firm zajmujących się produkcją rowerów, części do nich były zarówno produkowane w Polsce jak i sprowadzane z Anglii lub Niemiec. Można wymienić trzy najważniejsze firmy w Warszawie – Adama Kamińskiego, Antoniego Rybowskiego i Franciszka Zawadzkiego. Produkcja rowerów nie ograniczała się jednak do stolicy. Każde większe miasto miało co najmniej jedną firmę rowerową. Ramy zazwyczaj produkowano na miejscu a części sprowadzano. Po wojnie większość zakładów przestała istnieć a produkcja krajowa ograniczała się do zakładów państwowych Romet.

[edytuj] Zobacz też

Informacje w siostrzanych projektach
Commons-logo.svg  Ilustracje i media  w Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg  Definicje słownikowe  w Wikisłowniku
Wikiquote-logo.svg  Cytaty  w Wikicytatach

Przypisy

  1. ↑ Moja historia wydawnictwo: Rożak ISBN 83-7460-026-8 str. 118
  2. ↑ 2,0 2,1 Wielka ilustrowana Encyklopedia ISBN:978-83-60158-80-7 str. 187
  3. ↑ Prawo o ruchu drogowym Oddział 11, artykuł 33, punkt 1
  4. ↑ Prawo o ruchu drogowym Oddział 11, artykuł 33, punkt 1a
  5. ↑ Prawo o ruchu drogowym Oddział 11, artykuł 33, punkt 5


Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rower&oldid=29747418”
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Narzędzia
Drukuj lub eksportuj
W innych językach