Warszawska Spółka Akcyjna Budowy Parowozów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Szerokotorowy parowóz Ty23-273 z 1928 z WSABP w skansenie w Karsznicach

Warszawska Spółka Akcyjna Budowy Parowozów (WSABP), znana też jako "Parowóz" – polska fabryka budująca i remontująca parowozy. Istniała w latach 1920-1935, następnie do wybuchu II wojny światowej jako filia Zakładów Ostrowieckich. Produkcja obejmowała też silniki spalinowe, walce drogowe i lokomotywy spalinowe.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Warszawska Spółka Akcyjna Budowy Parowozów została założona na początku 1920 przez Ziemski Bank Kredytowy we Lwowie, Polski Bank Przemysłowy we Lwowie oraz inż. Zygmunta Sochackiego[1]. Podstawą do powołania spółki była umowa z rządem polskim, przewidująca zamówienie w fabryce w ciągu 10 lat budowy 350 parowozów oraz naprawy głównej 510 parowozów[2]. Wykupiono w tym celu teren o powierzchni 28 500 m² w Warszawie, między ul. Kolejową a Karolkową, wraz ze znajdującymi się tam fabrykami "Borman i Szwede" oraz "J. Borkowski"[2][1]. Przebudowano istniejącą kotlarnię i odlewnię oraz dobudowano między nimi trzecią halę, wybudowano też inne budynki i sieć torów. Wyposażenie obejmowało około 3000 obrabiarek[2]. Do 1928 powierzchnia zakładów wzrosła do 82 000 m², w tym domy dla urzędników i kolonie robotnicze[2]. Załoga w tym czasie wynosiła około 2800 pracowników[2].

Z braku własnych konstrukcji, fabryka współpracowała początkowo z austriacką firmą Wienner Neustadt (dawniej G. Sigl) z Wiednia. Początkowo w fabryce montowano z austriackich części parowozy serii 270, oznaczonej w Polsce jako Tr12. Pierwszy parowóz wyprodukowany w całości w kraju został zbudowany w marcu 1924[1]. Ogółem zbudowano 60 lokomotyw Tr12[2]. Od 1927 wyprodukowano 266 parowozów serii Ty23[3]. Były to jedyne parowozy normalnotorowe produkcji WSABP, wszystkie zbudowane dla PKP.

Oprócz parowozów normalnotorowych, fabryka budowała małe serie parowozów wąskotorowych, opracowanych przez własne biuro konstrukcyjne w kilku odmianach. Przede wszystkim, w 1929 zaprojektowano i zbudowano dla PKP udaną serię 21 wąskotorowych parowozów Wp29 (która stała się podstawą dla najliczniejszej powojennej serii Px48). Parowozy wąskotorowe budowano także na eksport do ZSRR - w 1932 6 tendrzaków, a w 1933 wspólnie z Fablokiem, 19 parowozów typu Unia[4]. Ponadto, WSABP dokonywała napraw parowozów i tendrów oraz produkowała walce drogowe i wolnoobrotowe wysokoprężne silniki spalinowe konstrukcji prof. Ludwika Ebermanna[5].

Z powodu kryzysu ekonomicznego i mniejszych zamówień rządowych, niż wynikało z umowy, spółka popadła w kłopoty finansowe i została sprzedana. 29 grudnia 1934 spółka została zakupiona przez Zakłady Ostrowieckie i dalej działała jako Wytwórnia Parowozów Zakładów Ostrowieckich - Oddział w Warszawie. Oprócz niewielkiej liczby lokomotyw spalinowych (4 typu FIAT 35[5]) i parowych lub spalinowych lokomotyw wąskotorowych, spółka nie produkowała już jednak parowozów, a głównie zajmowała się produkcją na zamówienia wojskowe oraz kotłów parowozowych[1].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Podczas II wojny światowej byłe zakłady WSABP zostały przejęte przez Niemców. Kontynuowano w nich produkcję kotłów parowozowych i naprawy parowozów. W latach 1943-1944 zbudowano jeszcze dla Niemców 30 parowozów serii BR 50-ÜK[1].

Podczas powstania warszawskiego zakład został zniszczony w 50 %[1]. Po wojnie został odbudowany, lecz nie wznowiono produkcji parowozów. Kontynuowano natomiast produkcję kotłów dla parowozów produkowanych w Fabloku i dla ZNTK[1]. Zakłady funkcjonowały wówczas pod nazwą Warszawskie Zakłady Budowy Urządzeń Przemysłowych[6]. Następnie, przekształcono profil zakładu na produkcję koparek i ciężkiego sprzętu budowlanego, jako Zakłady Mechaniczne im. Ludwika Waryńskiego[1].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 B. Pokropiński, Parowozy..., s. 10-11
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 J. Piwowoński, Parowozy..., s.23-24
  3. B. Pokropiński, Parowozy..., s. 56
  4. Bogdan Pokropiński, Polskie parowozy eksportowe, Warszawa, 1993, s.35-37.
  5. 5,0 5,1 Bogdan Pokropiński, Lokomotywy spalinowe produkcji polskiej, Warszawa: WKiŁ, 2009, ISBN 978-83-206-1731-3, s. 12, 34.
  6. Warszawska Spółka Akcyjna Budowy Parowozów (Parowóz)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bogdan Pokropiński: Parowozy normalnotorowe produkcji polskiej, WKiŁ Warszawa 2007, ISBN 978-83-206-1617-0
  • Jan Piwowoński: Parowozy kolei polskich, WKiŁ Warszawa 1978

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]