Wiedeń
| Bundeshauptstadt Wien Stolica Federalna Wiedeń |
|||||
 |
|||||
|
|||||
| Państwo |  Austria |
||||
| Kraj związkowy | Wiedeń | ||||
| Burmistrz | Michael Häupl | ||||
| Powierzchnia | 414,87 km² | ||||
| Wysokość | 174 m n.p.m. | ||||
| Populacja (I 2012) • liczba ludności • gęstość |
1 731 236[1] 4 173,0 os./km² |
||||
| Nr kierunkowy | 01 | ||||
| Kod pocztowy | 1010–1239, 1400, 1450 | ||||
| Tablice rejestracyjne | W | ||||
| Podział miasta | 23 dzielnice | ||||
|
Położenie na mapie Austrii
  Bundeshauptstadt Wien
|
|||||
 48°13′N 16°22′E / 48.216666666667, 16.366666666667Na mapach: 48°13′N 16°22′E / 48.216666666667, 16.366666666667 |
|||||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||||
| Strona internetowa | |||||
Wiedeń (niem. Wien, dialekt Wean) – stolica i największe miasto Austrii. Znajduje się w północno-wschodniej części kraju, nad Dunajem. Jest miastem statutarnym, tworząc jednocześnie odrębny kraj związkowy.
Wiedeń jest ośrodkiem administracyjnym, przemysłowym, handlowo-usługowym, akademickim, turystycznym i kulturalnym o znaczeniu międzynarodowym. Jest siedzibą austriackich urzędów centralnych (w tym parlamentu, prezydenta i rządu), związków wyznaniowych działających na terenie Austrii, a także licznych przedsiębiorstw, stowarzyszeń, organizacji i uczelni wyższych. Vienna International Centre jest jednym z czterech kompleksów, w których ulokowane są instytucje Organizacji Narodów Zjednoczonych. Swoje siedziby w Wiedniu mają również OBWE oraz OPEC. W skali kraju miasto stanowi najważniejszy węzeł drogowy i kolejowy oraz lotniczy.
Został założony około 500 r. p.n.e. jako osada celtycka. W 15 r. p.n.e. stał się rzymskim posterunkiem granicznym. Prawa miejskie uzyskał w roku 1221, stając się jednym z największych i najważniejszych miast Rzeszy Niemieckiej, a po jej upadku – stolicą Cesarstwa Austrii, a następnie Austro-Węgier. W roku 1918 stał się stolicą Republiki Austrii.
Historyczne centrum miasta, pełne zabytków ze wszystkich epok historycznych z przewagą XIX-wiecznego historyzmu i secesji przełomu XIX i XX w., zostało w 2001 wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Ze względu na bogactwo atrakcji, należy do najchętniej odwiedzanych miast Europy.
Według danych ze stycznia 2012 liczba ludności miasta wynosi 1 731 236 osób (1. miejsce w Austrii), natomiast powierzchnia – 414,87 km² (również 1. miejsce w Austrii). Wiedeń oficjalnie podzielony jest na 23 dzielnice. Obszar metropolitalny Wiednia liczy, według danych z roku 2008, około 2 419 tys. mieszkańców.
Wiedeń, według raportu amerykańskiego Mercera[2], oceniającego 221 najważniejszych metropolii, jest miastem o najwyższej jakości życia na świecie. W rankingu oceniano m.in. sytuację ekonomiczną, stan środowiska naturalnego, wskaźnik przestępczości, dostęp do oświaty i kultury oraz jakość służby zdrowia. Austriacka stolica uzyskała 108,6 pkt (pozycję miasta ustalano w odniesieniu do Nowego Jorku, któremu przypisano ranking 100,0) zaś 2. i 3. miejsca zajęły szwajcarskie Zurych i Genewa.
Historia [edytuj]
Założony około 500 p.n.e., Wiedeń był pierwotnie celtycką osadą. W 15 p.n.e. miasto pełniło funkcję rzymskiego posterunku granicznego (Vindobona) strzegącego Imperium Rzymskiego przed najazdami germańskich plemion z północy.
W 1221 Wiedeń uzyskał prawa miejskie. We wczesnym średniowieczu miasto rządzone było przez dynastię Babenbergów. W 1440 rządy objęła dynastia Habsburgów. Za ich rządów Wiedeń stał się stolicą Świętego Cesarstwa Rzymskiego, siedzibą biskupstwa, centrum naukowym i kulturalnym. W czasie panowania Rudolfa IV Założyciela (1358–1365) rozpoczęła się budowa katedry Św.Szczepana, utworzono uniwersytet. Od połowy XVI wieku zaczęto rozbudowywać fortyfikacje miejskie z powodu ciągłego zagrożenia ze strony tureckiej. W XVI i XVII wieku, dwukrotnie zdołano odeprzeć ataki Turków, również dzięki pomocy ze strony Polski (odsiecz wiedeńska). W XVI wieku w Wiedniu rozpoczął się okres reformacji. W 1679 miasto dotknęła epidemia zarazy, która pochłonęła życie około 70 tys. mieszkańców.
Po serii klęsk, które nawiedziły miasto, w XVIII wieku rozpoczął się tzw. "złoty okres" w historii miasta. Znacznie rozwinął się handel, przemysł, kultura i sztuka. W latach 1814–1815 w Wiedniu obradował kongres wiedeński, na którym ustalono nowy ład w Europie. W okresie Wiosny Ludów, w 1848 doszło do licznych manifestacji społecznych w mieście, mieszkańcy domagali wprowadzenia reform w kraju. Wkrótce po tym władzę objął Franciszek Józef I, który to doprowadził do utworzenia monarchii austro-węgierskiej w 1867. W owym czasie zlikwidowano mury obronne, by na ich miejscu zbudować reprezentacyjną ulicę miasta, Ringstrasse. Wówczas też powstało wiele budowli, które do dziś pełnią swą reprezentacyjną funkcję.
W 1918, po zakończeniu I wojny światowej, Wiedeń stał się stolicą republiki austriackiej. W latach 20 i 30 XX wieku stolica Austrii była bastionem socjalizmu, wtedy też uzyskała przydomek "Czerwony Wiedeń". W 1938, do Wiednia triumfalnie wkroczył Adolf Hitler, który przekonywał Austriaków o znaczeniu Austrii dla Rzeszy. W tymże roku nastąpił też Anschluss Austrii, przez co Wiedeń utracił funkcję stolicy na rzecz Berlina, by stać się prowincjonalnym miastem na rubieżach Rzeszy.
W 1945 udana ofensywa przeprowadzona przez Związek Radziecki pozwoliła na przejęcie Wiednia z rąk nazistów. Po 1945 Wiedeń ponownie stał się stolicą Austrii. Początkowo, podobnie jak Berlin miasto podzielono na cztery strefy okupacyjne. W latach 70. XX wieku kanclerz Austrii Bruno Kreisky zainaugurował otwarcie Wiedeńskiego Centrum Międzynarodowego, które do dziś skupia wielkie międzynarodowe instytucje.
Podział administracyjny [edytuj]
Wiedeń dzieli się na 23 dzielnice (Bezirke), które nie są jednak samodzielnymi jednostkami administracyjnymi (samorządowymi), odpowiadającymi powiatom w pozostałych landach Austrii, a tylko częściami jednolitej administracji miejskiej. Mają jednak pewne (wąskie) uprawnienia i są okręgami wyborczymi do rady miasta, co daje im pewną tożsamość polityczną. Numery dzielnic występują na tablicach z nazwami ulic i placów. Dzielnice Wiednia[3] to:
|
|
|
Demografia [edytuj]
Już w pierwszych latach XIX wieku Wiedeń zamieszkiwało 200 tys. osób. W latach 40. liczba ta wzrosła do ½ mln, by w kolejnych latach osiągnąć 1 mln (lata 70.) i 1,5 mln (lata 90. XIX wieku). W roku 1916 Wiedeń był miejscem zamieszkania 2¼ mln obywateli Austro-Węgier. Była to największa liczba mieszkańców w całej historii miasta.
Obecnie (styczeń 2012) 23 dzielnice miasta zamieszkuje ponad 1,73 mln osób. Prawie 77,7% wiedeńczyków stanowią rdzenni Austriacy. Pozostałe 386,4 tys. stanowią obcokrajowcy, których udział w ludności od wielu lat systematycznie rośnie. W roku 2002 stanowili oni 16,4% mieszkańców stolicy, obecnie (2012) jest ich 22,3%.
Architektura [edytuj]
W Wiedniu można znaleźć budowle reprezentujące wszystkie najważniejsze style architektoniczne, począwszy od romańskiego kościoła św. Ruprechta przez gotycką katedrę św. Szczepana, barokowy kościół św. Karola, klasycystyczny parlament aż do budynków współczesnych. W XIX wieku architektura wiedeńska stała się inspiracją dla innych miast byłego Imperium Austro-węgierskiego takich jak Budapeszt, Kraków czy Lwów. Zabytki znajdują się zazwyczaj w centrum, (niem. Innere Stadt).
Centrum historycznego Wiednia było otoczone murami obronnymi, które zostały zburzone w 1857 roku, by umożliwić miastu dalszy rozwój terytorialny i docelowo wchłonąć okoliczne miejscowości. W miejsce murów obronnych powstała szeroka aleja Ringstraße, wzdłuż której powstały reprezentacyjne budowle użyteczności publicznej, w tym ratusz, Burgtheater, Uniwersytet, parlament, muzeum sztuki i Opera.
Zabytki i turystyka [edytuj]
- Gotycka Katedra św. Szczepana (niem. Stephansdom) – jeden z najcenniejszych zabytków sakralnych w Wiedniu. Budowla kościoła związana jest ściśle ze staraniami Babenbergów i Habsburgów o własne biskupstwo wiedeńskie. Budowa kościoła zakończyła się w 1276 roku. Przebudowa w stylu gotyckim rozpoczęła się w roku 1304.
- Ratusz (niem. Wiener Rathaus) – zbudowany w stylu neogotyckim w latach 1872–1883 został zaprojektowany przez Friedricha von Schmidta.
- Kolumna Morowa (niem. Pestsäule) – wzniesiona w stylu barokowym, zbudowana z polecenia Leopolda I na pamiątkę ocalenia go od epidemii dżumy w 1679 roku. Pomnik przedstawia Trójcę Świętą.
- Parlament (budynek) w Wiedniu – attyka przyozdobiona jest marmurowymi figurami przedstawiającymi uczonych i starożytnych mężów stanu. W środkowej części budynku znajduje się Sala Kolumnowa i Sala Przyjęć z galerią portretów.
- Kościół św. Ruprechta (niem. Ruprechtskirche) – najstarszy kościół Wiednia będący niegdyś wielokrotnie rekonstruowany i przebudowywany. Nawa główna i niższe piętra wieży pochodzą z XI w. Pierwotnie służył rybakom i żeglarzom, którzy modlili się w nim o pomyślną podróż.
- Kościół św. Karola Boromeusza (niem. Karlskirche) – bogato zdobiona budowla reprezentująca styl barokowy. Kościół zbudowany został na polecenie Karola VI, po ostatniej z kilku epidemii dżumy, które nawiedziły Wiedeń. Budowa trwała w latach 1716–1737, architektem był Johann Bernhard Fischer von Erlach. Kościół wzniesiono na planie elipsy połączonej z krzyżem greckim. W centrum fasady, na osi z kopułą, umieszczono portyk, flankowany przez dwie kolumny (dzwonnice) pokryte spiralnie biegnącymi płaskorzeźbami.
- Kościół Wotywny (niem. Votivkirche) – wybudowany w latach 1855–1879 i ufundowany przez cesarza Maksymiliana. Architekci wzorowali się na francuskich katedrach gotyckich z XIII wieku. Ta okazała, trójnawowa bazylika z transeptem i wielobocznie zamkniętym prezbiterium i dwuwieżową fasadą posiada bogate detale architektoniczne: sterczyna, pinakle, kwiatony, maswerki i łuki oporowe. Kościół nakryty jest wysokimi dachami dwuspadowymi pokrytymi glazurowaną kolorową dachówką, analogiczną do dachów katedry wiedeńskiej. Dwie potężne wieże kościoła liczą po 99 metrów wysokości.
- Wiedeński Prater, największy park publiczny w środkowej Europie i jeden z największych na świecie. Park zajmuje około 1700 ha. W 1766 roku cesarz Józef II udostępnił mieszkańcom dawne tereny łowieckie Habsburgów. Dało to początek powstaniu parku rozrywki. Na Praterze znajduje się stadion sportowy im. Ernsta Happela oraz lunapark, który obecnie jest największym europejskim wesołym miasteczkiem. W lunaparku znajduje się około 280 atrakcji. Każda kosztuje w granicach od 1 do 15 Euro. Są tu dostępne prawie wszystkie rodzaje karuzel świata.
Pałace [edytuj]
- Pałac Augarten (niem. Augartenpalais) znajduje się w 2. dzielnicy Leopoldstadt. Główna siedziba Wiedeńskiego Chóru Chłopięcego Sängerknaben. W pałacu znajduje się gimnazjum. Tutaj mają miejsce próby chóru. W pobliżu, w parku Augarten, znajduje się fabryka porcelany Porzellanmanufaktur Augarten.
- Pałac Schönbrunn (niem. Schloss Schönbrunn) – niegdyś letnia rezydencja cesarska. Za czasów Marii Teresy, został przebudowany w stylu francuskim. W pałacu urodził się i umarł Franciszek Józef I, a w 1918 roku podpisał rezygnację z udziału w rządach Karol I.
- Belweder – obiekt pełniący funkcję zespołu pałacowo-ogrodowego, który za swoich czasów był letnią rezydencją księcia Eugeniusza.
- Pałac Kinskich (niem. Palais Kinsky) – wzniesiony w stylu barokowym związany jest z rodem Kinsky, który to jest właścicielem pałacu od roku 1784. Pałac wybudowany został w latach 1713–1719 przez Johanna Lucasa von Hildebrandta. Miejsce urodzin, 7 maja 1763, ks. Józefa Poniatowskiego.
- Pałac Hofburg – dawna rezydencja cesarska pełniąca funkcję pałacu zimowego. Budowa rozpoczęła się w XIII wieku, a w kolejnych epokach budynek był wielokrotnie przebudowywany.
Kultura [edytuj]
Wiedeń jest znaczącym ośrodkiem kultury europejskiej. Oprócz licznych muzeów, teatrów i galerii sztuki, znajduje się tu gmach opery z 1861 roku, i klasycystyczny budynek Filharmonii z 1842 roku.
Muzyka [edytuj]
Kompozytorzy związani z Wiedniem to kompozytorzy XVIII wieku określeni jako klasycy wiedeńscy - Józef Haydn, Wolfgang Amadeusz Mozart i Ludwig van Beethoven, a także Christopha Willibalda Glucka, Antonia Salieriego, czy Franza Xavera Süssmayra.
Z Wiedniem związani są również: Franz Schubert, Franz Liszt, Johannes Brahms, Johann Strauss (ojciec), Johann Strauss (syn), Franz Lehar, Joseph Lanner, Anton Bruckner, Gustav Mahler, oraz kompozytorzy XXw przedstawiciele tzw. Drugiej Szkoły Wiedeńskiej: Arnold Schönberg, Anton Webern, Alban Berg) oraz Ernst Krenek. W Wiedniu swoją siedzibę ma słynna orkiestra austriacka Wiener Philharmoniker, oraz chór chłopięcy Wiener Sängerknaben. Z Wiednia transmitowane są corocznie 1 stycznia Koncerty Noworoczne.
Literatura [edytuj]
Wśród literatów, którzy związani byli z Wiedniem na uwagę zasługują:
- Elias Canetti, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Mieszkał w Wiedniu w latach 1912-1916, a następnie studiował na Uniwersytecie Wiedeńskim chemię w latach 1924-1929
- Thomas Bernhard, który większość swego dzieciństwa spędził w Wiedniu
- Elfriede Jelinek, laureatka Nagorody Nobla w dziedzinie literatury, związana z Wiedniem. Mając 13 lat została przyjęta do Konserwatorium Wiedeńskiego, gdzie studiowała m.in grę na fortepianie, organach oraz kompozycję. Po maturze studiowała historię sztuki, myzykologię i teatrologię na Uniwersytecie Wiedeńskim. Studiów jednak nie ukończyła z powodu załamania.
- Johann Nepomuk Nestroy urodzony w Wiedniu, austriacki aktor i pisarz
- Arthur Schnitzler, związany z Wiedniem. Najważniejszy przedstawiciel modernizmu austriackiego
- Lorenzo da Ponte
- Pietro Metastasio
Muzea i galerie [edytuj]
Na terenie Hofburg w 1. dzielnicy, Innere Stadt znajduje się wiele muzeów związanych z panowaniem dynastii Habsburgów, w tym
- Schatzkammer - cesarski skarbiec
- Muzeum Sisi, w którym znajdują się pamiątki i przedmioty należące do Elżbiety Bawarskiej, żony cesarza Franciszka Józefa, a także cesarskie apartmanty
- Austriacka Biblioteka Narodowa
- Muzeum Ephesos - eksponanty przywiezione w latach 1896 i 1906 z Efezu
- Kolekcja instrumentów muzycznych
Przy placu Maria-Theresien-Platz w 1. dzielnicy:
- Kunsthistorisches Museum - muzeum historii sztuki otwarte w 1891 roku. Kolekcja obrazów malarstwa europejskiego od XV do XVIII wieku, w tym dzieła m.in Pietera Bruegela, Petera Paula Rubensa, Tiziana, Rembrandta van Rijn, Velazqueza
- Naturhistorisches Museum - muzeum historii naturalnej. Znajduje się tutaj słynna Venus z Willendorf – najstarsza figurka bogini płodności
Bliźniacze niemal budynki obu muzeów, stoją naprzeciwko siebie i zaliczane są do najokazalszych wiedeńskich budowli.
Inne muzea na terenie 1. dzielnicy Wiednia:
- Galeria Albertina w 1. dzielnicy w pałacu Palais Erzherzog Albrecht, muzeum sztuki założone w 1768 roku przez księcia Alberta Sasko-Cieszyńskiego i jego żonę arcyksiężnę Austrii Marię Krystynę - jedna z największych na świecie kolekcji grafik.
W 7. dzielnicy Neubau znajduje się kompleks architektoniczny MuseumsQuartier (Dzielnica Muzeów). Całość zajmuje powierzchnię 90 000 m² co czyni go jednym z największych tego typu na świecie. Jest miejscem wystaw, koncertów, spektakli tanecznych, wieczorów autorskich. Obszar odwiedzany jest przez ponad 3 mln turystów rocznie. Na terenie MuseumsQuartier znajdują się:
- Leopold Museum - z największą na świecie kolekcją prac Egona Schiele. Muzeum obejmuje również duże kolekcje twórców secesji wiedeńskiej oraz austriackiego ekspresjonizmu (Gustav Klimt, Richard Gerstl, Oskar Kokoschka).
- MUMOK - niem. "MUseum MOderner Kunst" - Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Muzeum obejmuje kolekcję około 7,000 dzieł sztuki nowoczesnej, w tym prace Andy Warhola, Pablo Picasso, Josepha Beuysa, Nam June Paik, Wolfa Vostell, Gerharda Richtera, Jaspera Johnsa oraz Roya Lichtenstein. Ponad 230 prac zostało przekazanych przez niemieckiego przemysłowca i kolekcjonera sztuki Petera Ludwiga oraz jego żonę Irene w roku 1981.
- Kunsthalle Wien - centrum wystawowe prezentujące współczesną sztukę międzynarodową
- Tanzquartier Wien - centrum tańca nowoczesnego
- Architekturzentrum Wien - centrum teatralne dla młodego widza
- Zoom Kindermuseum - centrum sztuki dla dzieci
- Dschungel Wien
Inne muzea na terenie Wiednia:
- Muzeum techniki - w 14. dzielnicy Penzing. Jedno z największych muzeów techniki w Europie.
Teatry i opery [edytuj]
- Opera wiedeńska - opera narodowa
- Volksoper - druga po Operze wiedeńskiej tzw. Opera Ludowa prezentująca lżejszy repertuar - operetki, muzikale i przedstawienia baletowe
- Wiener Musikverein - Filharmonia wiedeńska
- Wiener Konzerthaus - Filharmonia wiedeńska
- Teatr Zamkowy (niem. Burgtheater) w 1 dzielnicy Innere Stadt, jeden z najbardziej prestiżowych teatrów w krajach niemieckojęzycznych, oficjalne otwarty 14 marca 1741 roku. Znajduje się przy wiedeńskim Ringu. Pierwotny gmach, wzniesiony za panowania Marii Teresy, zastąpiono pod koniec XIX wieku istniejącym do dziś budynkiem, w stylu włoskiego renesansu.
- Volkstheater - dawny Deutsches Volkstheater, jeden z największych teatrów w krajach niemieckojęzycznych. Założony w roku 1889 przez poetę Ludwiga Anzengruber.
- Theater in der Josefstadt - w 8 dzielnicy tzw. Josefstadt, założony w 1788 roku, najstarszy do dzisiaj działający teatr Wiednia. Wraz z Leopoldstädter Theater i Theater auf der Wieden, należy do Grupy Wiener Vorstadttheater. Jest to grupa trzech prywatnych teatrów znajdujących się poza murami miasta czyli Wiener Ringstraße.
- Theater an der Wien - od roku 2006 nazywany Nową Operą. W teatrze tym miało miejsce prawykonanie opery Fidelio Ludwiga van Beethovena.
- Marionettentheater Schloss Schönbrunn - w 13 dzielnicy Hietzing, założony w 1994 roku teatr kukiełkowy. Wystawiane są tutaj sztuki teatralne i opery dla dorosłych i dzieci.
- Raimundtheater - w 6 dzielnicy Mariahilf, nazwany imieniem Ferdinanda Raimunda, dramaturga austriackiego. Otwarty w roku 1893.
- Ronacher - w 1 dzielnicy Innere Stadt.
- Vienna’s English Theatre - w 8 dzielnicy, założony w 1963 roku. Wystawiane są tam sztuki w języku angielskim
Edukacja i szkolnictwo [edytuj]
Uniwersytet Wiedeński (niem. Universität Wien) założony 12 marca 1365 roku, jest najstarszą uczelnią w niemieckojęzycznym obszarze językowym. Uczelnia została założona przez Rudolfa IV. Nowoczesną organizację uczelni wprowadził Franciszek Józef. Obecnie uczy się tu ponad 60 000 studentów, a biblioteka uniwersytecka liczy ponad 2 mln tomów.
Uniwersytet Techniczny w Wiedniu (niem. Technische Universität Wien) założony w 1815 r. przez Franciszka II Habsburga jest największą uczelnią techniczną w Austrii. Obecnie kształci ponad 20 000 osób na ośmiu wydziałach.
Medycyna [edytuj]
Początki naukowej medycyny w Austrii związane są z założeniem Uniwersytetu w Wiedniu w roku 1365, na którym Galeazzo de Sancta Sophia z Padwy oraz jego austriacki uczeń J. Aygel przeprowadzali pierwsze przełomowe sekcje zwłok.
Obecnie w Wiedniu znajduje się jeden z dwóch największych szpitali klinicznych na świecie – Allgemeines Krankenhaus der Stadt Wien (AKH ). Szpital Publiczny (AKH) ma powierzchnię 345 000m², mieści 27 klinik uniwersyteckich, 10 instytutów klinicznych, 42 oddziały kliniczne, 62 przychodni ogólnych i 335 ambulatoriów specjalistycznych, 80 oddziałów zwykłych, 21 oddziałów intensywnej opieki medycznej, 51 sal operacyjnych, 21 gabinetów zabiegowych i dysponuje 2.200 łóżek. W 2009 roku w AKH przeprowadzono 48.039 operacji, personel liczył 8955 osób.Szpital Publiczny AKH , ściąga do Wiednia liczne kongresy dzięki swoim osiągnięciom naukowym i światowej reputacji. Europejski Kongres Kardiologów, który odbył się po raz czwarty w austriackiej stolicy w 2007 roku, był miejscem spotkań 40.000 lekarzy z całego świata.Do wartych odnotowania osiągnięć należy zaliczyć wstawienie najmniejszego na świecie implantu ucha wewnętrznego. Duże postępy poczyniono także w leczeniu raka, w chirurgii kręgosłupa i transplantacji komórki chrzęstnej. O znaczeniu wiedeńskiej medycyny świadczą cztery Nagrody Nobla zdobyte w XX wieku przez tutejszych lekarzy. Byli to : Robert Barany, Julius Wagner-Jauregg, Karl Landstiner oraz Otto Lewi.
Szpital w Wiedniu jest bardzo znany wśród polskich pacjentów chorujących na mukowiscydozę oraz oczekujących na łączony przeszczep serca i płuc . Ze względu na fakt, że do tej pory wykonano w Polsce ( w Zabrzu) zaledwie jeden przeszczep płuca u pacjenta z mukowiscydozą większość chorych poddaje się tej operacji w Wiedniu.
Transport i komunikacja [edytuj]
Kolej [edytuj]
Głównym dworcem był do 13 grudnia 2009 Wien Südbahnhof, którego połączenia na czas przebudowy przejął dworzec Wien Meidling. Ruch w kierunku Salzburga, Zurychu i Niemiec obsługuje dworzec Wien Westbahnhof. Połączenia lokalne obsługiwane są przez S-Bahn w Wiedniu. Do ciekawostek należą dwie koleje parkowe: w parku Prater i w Donaupark (obie są pod wspólnym zarządem i opisano je w haśle Liliputbahn Prater).
Lotniska [edytuj]
Największe międzynarodowe lotnisko w Austrii, oddalone o 18 km na południowy wschód od Wiednia, w pobliżu miasta Schwechat. W roku 2008 obsłużyło prawie 20 milionów pasażerów. Lotnisko jest ważnym węzłem linii lotniczych Austrian Airlines, a także tanich linii Niki i Sky Europe. Port dwukrotnie w swojej historii przyjmował zawodników startujących w zimowej olimpiadzie. Ciekawostką jest też fakt, że podczas swoich podróży do Austrii papież Jan Paweł II zawsze korzystał z lotniska Wiedeń Schwechat[4].
Ważniejsze wydarzenia z życia Wiednia [edytuj]
- Koncert noworoczny - organizowany corocznie 1 stycznia. Odbywa się w Wiener Musikverein. Transmitowany na żywo.
- Wiener Eistraum - sztuczne lodowisko w parku przed ratuszem miejskim, od stycznia do marca
- Opernball – bal w Operze Wiedeńskiej organizowany corocznie w czwartek przed środą popielcową. Transmitowany na żywo w telewizji austriackiej. Duże wydarzenie kulturalno-społeczne.
- Vienna City Marathon - maraton wiedeński organizowany corocznie od 1984 roku
- Life Ball - największa w Europie impreza charytatywna dedykowana ludziom chorym na AIDS i zarażonym wirusem HIV.
- Donauinselfest - impreza muzyczna organizowana corocznie na Donauinsel.
- Silvesterlauf - bieg organizowany corocznie w ostatni dzień roku. Trasa o długości 5,4 km przebiega wzdłuż Ringu.
Sport [edytuj]
W mieście działają 2 duże kluby piłkarskie Rapid Wiedeń oraz Austria Wiedeń, grające w Bundeslidze. Podczas Euro 2008 na Ernst Happel Stadion rozegrano trzy mecze grupowe, dwa ćwierćfinałowe, jeden półfinał i finał. Znanym przedstawicielem innych dyscyplin jest także drużyna hokejowa Vienna Capitals.
Specjały kulinarne [edytuj]
- Tort Sachera – bardzo słodkie ciasto czekoladowe z grubą warstwą polewy czekoladowej, przekładane konfiturą morelową. Oryginalnie serwowane w kawiarni Hotelu Sacher, znane jest dziś na całym świecie.
- Wiener Melange (z franc. melanger – mieszać) – czarna kawa z "lekko ubitym" mlekiem (podobna do włoskiego Cappuccino). Do Wiener Melange używa się jednak kawy niezbyt mocnej, poza tym ziarna są często kandyzowane.
- Wiener Schnitzel – panierowany kotlet cielęcy.
- Tafelspitz - gotowana wołowina w wywarze z jarzyn, serwowana z sosem chrzanowym. Austriackie danie narodowe. Przysmak cesarza Franciszka Józefa.
- W Wiedniu bardzo popularne są budki uliczne tzw. Würstelstand, otwarte dniem i nocą, serwujące m.in. kiełbaski. Najbardziej popularne to: frankfurterki, Käsekrainer (ostro przyprawione kiełbaski wieprzowe z kawałkami sera), Bratwurst (białe kiełbaski wieprzowe).
- Apfelstrudel - bardzo popularny deser. Rolada z jabłkami serwowana na ciepło z sosem waniliowym. Inną odmianą jest Millirahmstrudel (rolada ze śmietaną).
- W zimie w budkach na ulicach sprzedawane są Maroni (gorące kasztany) oraz grube placki ziemniaczane.
Osobistości [edytuj]
- Othenio Abel – paleontolog
- Alfred Adler – psycholog
- Max Adler – socjolog i austromarksista
- Albrecht II Habsburg
- Ludwig Anzengruber – dramaturg i poeta
- Hans Carl Artmann – poeta
- Jonathan Carroll – pisarz
- Hans Asperger – pediatra
- Heinrich von Ferstel – architekt
- Viktor Frankl – psychiatra i filozof
- Zygmunt Freud – psychoanalityk
- Carl Auer von Welsbach – chemik i przedsiębiorca
- Józef Poniatowski – książę, polski generał dywizji, minister wojny i Wódz Naczelny Wojsk Polskich Księstwa Warszawskiego, marszałek Francji. Urodził się i młodość spędził w Wiedniu
- Erwin Axer – polski reżyser teatralny
- Manuel Fettner – austriacki skoczek narciarski
- Helena Rasiowa – polska matematyczka
- Friedrich von Hayek – ekonomista
- Hans Hoelzel (Falco) – muzyk i wokalista
- Alexander Pschill – austriacki aktor
- Christoph Waltz - austriacki aktor, zdobywca Oscara
Przypisy
Miasta partnerskie [edytuj]
Belgrad (Serbia)
Bratysława (Słowacja)
Budapeszt (Węgry)
Kijów (Ukraina)
Lublana (Słowenia)
Moskwa (Rosja)
Tel Awiw-Jafa (Izrael)
Warszawa (Polska)
Zagrzeb (Chorwacja)
Zobacz też [edytuj]
- Donauzentrum – największe centrum handlowe Wiednia
Linki zewnętrzne [edytuj]
Ilustracje i media w Wikimedia Commons
Definicje słownikowe w Wikisłowniku
Cytaty w Wikicytatach
|
|||||||
|
|||||||
