Załamek P

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Załamek P na schemacie zapisu EKG pojedynczego cyklu pracy serca.

Załamek P – w terminologii medycznej określenie fragmentu zapisu elektrokardiograficznego odpowiadającego depolaryzacji przedsionków serca. W warunkach prawidłowych załamek P występuje na schemacie zapisu elektrokardiograficznego przed zespołem QRS, od którego oddzielony jest odcinkiem PQ. Prawidłowo czas trwania depolaryzacji obrazowanej załamkiem P jest mniejszy niż 0,12 s, a jego amplituda nie przekracza 3 mm[1] w odprowadzeniach przedsercowych. Załamek ma zazwyczaj wychylenie dodatnie we wszystkich odprowadzeniach, z wyjątkiem aVR, gdzie fizjologicznie powinien być ujemny. Zaburzenia w obrębie kształtu lub występowania załamka P świadczą o dysfunkcji w obrębie układu bodźcotwórczego lub mięśniówki przedsionków. Jednym z najczęstszych zaburzeń rytmu prowadzącym do zmiany morfologii załamków P jest migotanie przedsionków. W zapisie EKG nie występują wtedy załamki P, obserwujemy nieregularne, zmiennokształtne wychylenia linii izoelektrycznej zwane falą f.

Fizjologia[edytuj | edytuj kod]

Fala pobudzenia rozpoczyna się w węźle zatokowo-przedsionkowym (węzeł SA), którego depolaryzacja nie wywołuje jednak zmian w EKG. Załamek P jest wyrazem depolaryzacji mięśniówki przedsionków, która szerzy się promieniście z węzła SA. Fala depolaryzacyjna dociera do najdalej położonych fragmentów mięśniówki w czasie około 80 ms. Fala pobudzenia jest przewodzona zazwyczaj w kierunku większości elektrod aparatu (wektor siły elektromotorycznej jest skierowany ku dołowi i w lewo), stąd dodatnie wychylenie załamków w tych odprowadzeniach. Jedynie w przypadku aVR kierunek przepływu jest przeciwny (elektroda aVR umieszczona jest na prawej ręce), dlatego zwykle załamek P w tym odprowadzeniu ma amplitudę ujemną. Ramię wstępujące załamka odpowiada pobudzeniu prawego przedsionka, a część zstępująca – lewego.

Depolaryzacja całości mięśniówki przedsionków zajmuje około 80 ms, stąd czas trwania załamka P w zapisie EKG również wynosi przeciętnie około 80 ms.

Mniejsze wychylenie załamków P w stosunku do zespołów QRS wynika z różnej masy mięśniówki przedsionków i komór. Powstające napięcia są odpowiednio niższe.

Repolaryzacja przedsionków jest niewidoczna w zapisie EKG, gdyż występuje w trakcie czasu trwania depolaryzacji komór, co w EKG odpowiada załamkom QRS. Ewentualne wychylenia linii izoelektrycznej są całkowicie schowane w QRS-ach. Repolaryzacja rozpoczyna się od miejsca pierwszego pobudzenia, to jest od okolic węzła przedsionkowo-komorowego. Przebiega w tym samym kierunku co depolaryzacja, ale wektor siły elektromotorycznej jest skierowany ku górze i na prawo, czyli w kierunku przeciwnym.

Warunki prawidłowe[edytuj | edytuj kod]

Animacja przedstawiająca zależność pomiędzy szerzeniem się fali pobudzenia w układzie bodźcotwórczo-przewodzącym serca oraz mięśniówce przedsionków i komór a poszczególnymi elementami zapisu EKG

W warunkach prawidłowych załamek P jest dodatni w odprowadzeniach:

  • I
  • II
  • aVF
  • V3-V6

Zwykle dodatni w:

  • III (rzadko płaski, dwufazowy lub ujemny)
  • V2 (rzadko dwufazowy lub ujemny)

Ujemny:

  • aVR

W odprowadzeniu aVL jest przeważnie płaski (może być również w linii izoelektrycznej lub dodatni), a w V1 zmienny (może był ujemny, dodatni, płaski lub dwufazowy).

Czas trwania prawidłowego załamka P wynosi zwykle mniej niż 0,12 s (zwykle 0,04-0,11 s), a amplituda jest nie wyższa niż 2,5 mm (0,25 mV[1]) w odprowadzeniach kończynowych i 3 mm (0,3 mV[1]) w odprowadzeniach przedsercowych.

Prawidłowy kąt nachylenia osi elektrycznej w płaszczyźnie czołowej mieści się w zakresie 0° do +70° (zwykle wynosi około +60°).

Cechą prawidłowego rytmu zatokowego jest obecność załamków P przed każdym zespołem QRS oraz występowanie dodatnich załamków w odprowadzeniach I i II i ujemnego w odprowadzeniu aVR.

Załamki P występują w regularnych od siebie odstępach. Jedyną niepatologiczną sytuacją, w której dochodzi do niemiarowości w zakresie załamków P jest niemiarowość zatokowa.

Załamki P mogą mieć silnie szpiczasty kształt u wytrenowanych sportowców[2].

Nieprawidłowości w obrębie załamków P mogą wynikać z czynników pozasercowych, takich jak współistniejące drżenie mięśniowe, czy też błędów wynikających z niewłaściwie przeprowadzonego badania, np. nieprawidłowe podłączenie elektrod.

Patologia[edytuj | edytuj kod]

Załamek
Opis
Występowanie
Morfologia[3]
Niska amplituda załamków Płaskie załamki o niewielkiej dodatniej amplitudzie w stosunku do linii izoelektrycznej (może to być wariant normy). Plaski zalamek P.svg
Wysoka amplituda załamków Wysokie załamki P, ale o amplitudzie nieprzekraczającej wartości prawidłowych (może to być wariant normy). P pulmonale.svg
P pulmonale Wysokie, kończyste załamki P o amplitudzie przekraczającej 2,5 mm w II, III, aVF. Ujemne załamki P w aVL.
  • przerost prawego przedsionka
P pulmonale.svg
P mitrale Szerokie, dwuszczytowe załamki P w I i II. Dwufazowy załamek P w V1 o przewadze fazy ujemnej.
  • przerost lewego przedsionka
  • zaburzenia przewodnictwa śródkomorowego
P mitrale.svg
Ujemne załamki P w I W warunkach prawidłowych załamki P w I są dodatnie. Odwrocony zalamek P.svg
Ujemne załamki P w II, III, aVF W warunkach prawidłowych załamki P w II, III i aVF są dodatnie.
  • wsteczna depolaryzacja z dolnych partii układu bodźcotwórczego serca (ektopowe ośrodki w dolnych częściach przedsionków, łącze przedsionkowo-komorowe, komory)
Odwrocony zalamek P.svg
Zazębiony załamek P Zazębienie na ramieniu zstępującym załamka.
  • zaburzenia przewodnictwa w obrębie przedsionków
Zazebiony załamek P.svg
Fala f Brak załamków P w zapisie. Występują drobne, nieregularne drgania linii izoelektrycznej. Fala f.svg
Fala F Brak załamków P w zapisie. Występują większe niż w przypadku fali f, regularne drgania linii izoelektrycznej. Fala F2.svg
Brak załamków P Załamki P nie występują. Brak fali charakterystycznych dla migotania/trzepotania przedsionków. Brak zalamka P.svg
Rzekomy brak załamków P W zapisie EKG brak załamków P. Są zawarte w zespole QRS obecnego pobudzenia lub w załamku T pobudzenia poprzedniego. Zalamek P ukryty w zal T.svg
Załamki P różnokształtne Załamki P o różnej morfologii w pojedynczym zapisie EKG.
  • nadkomorowy, wędrujący rozrusznik
Zmieniony kształt załamka P Występowanie załamków P o zmienionym kształcie w porównaniu do załamków zatokowych. Nieprawidlowy zalamek P.svg

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Dla aparatów EKG typowo wyskalowanych w ten sposób, że ich cecha wynosi 1 cm dla 1 mV.
  2. Hampton, John R; Ścibiorski, Cezary: EKG w praktyce. Warszawa: Wydawnictwa Lekarskie PZWL, 1999. ISBN 83-200-2287-8.
  3. Poniższe grafiki są jedynie schematami nieoddającymi w sposób szczegółowy poszczególnych zależności i proporcji pomiędzy składowymi zapisu EKG. Ich celem jest jedynie zaznaczenie wyglądu poszczególnych patologii dotyczących załamka P. W przypadku trzepotania i migotania przedsionków nie ukazano występujących w tym przypadku zespołów QRS.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ocena morfologiczna elektrokardiogramu. W: Barbara Dąbrowska, Andrzej Dąbrowski: Podręcznik elektrokardiografii. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2005, s. 54-55. ISBN 83-200-3011-0.
  • Andrew R Houghton, David Gray: EKG – jasno i zrozumiale. Bielsko-Biała: α-medica press, 1998, s. 17-19, 102-112. ISBN 83-88778-15-3.
  • Stanisław Konturek: Fizjologia człowieka. Układ krążenia. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 51-54. ISBN 83-233-1481-0.
  • Tomasz Tomasik, Adam Windak, Anna Skalska, Jolanta Kulczycka-Życzkowska, Józef Kocemba: Elektrokardiografia dla lekarza praktyka. Kraków: Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne "Vesalius", 1996, s. 21, 33-35. ISBN 83-85688-03-X.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.