Związek Narodowy Polski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Związek Narodowy Polski (ang. Polish National Alliance) – największa i jedna z najstarszych organizacji polonijnych w Stanach Zjednoczonych, założona 14 lutego 1880 w Filadelfii z inicjatywy Agatona Gillera, który z Raperswilu rozesłał do kilku pism polskich wychodzących na Zachodzie, list zwracający uwagę na uchodźców polskich w USA, którzy wprawdzie dość liczni, ale rozrzuceni na ogromnym obszarze, nie mieli żadnego wpływu na kształtowanie polityki w kwestii odrodzenia Polski.

Myśl Gillera podjął Julian Andrzejkowicz, dość zamożny imigrant mieszkający w Filadelfii. Na apel Andrzejkowicza odpowiedział Władysław Dyniewicz, wydawca i redaktor ukazującej się w Chicago "Gazety Polskiej", a jednocześnie czynny działacz organizacji "Gmina Polska" w tym mieście. Dopomógł do nawiązania rozmów zjednoczeniowych 18 podobnych organizacji i stworzenia organizacji, na czele stanął Andrzejkowicz.

Warunki bytowe imigrantów były ciężkie. Nie istniały tanie ubezpieczenia zdrowotne, ani zapomogi dla bezrobotnych. Ciężka praca 10-12 godzin dziennie wyniszczała ludzkie organizmy. Śmiertelność była duża. Gdy uchodźca zmarł krewni i znajomi zbierali datki na pokrycie kosztów pogrzebu. Dlatego też ZNP stał się organizacją ubezpieczeniową, co odciążało rodzinę zmarłego (do dzisiaj warunkiem wstąpienia do organizacji jest wykupienie polisy ubezpieczeniowej na życie). Obok tych tanich ubezpieczeń powstał również fundusz, przynoszący dochody z oprocentowania polis członkowskich. Po pokryciu wydatków na administrację powstawała (i rosła) kwota przeznaczana na cele społeczne.

ZNP powołał do życia szereg instytucji wydawniczych i oświatowych. Od 1912 jest właścicielem wyższej uczelni (Kolegium ZNP) w Cambridge Springs. Związek założył Bibliotekę Polską w Chicago, Dom Emigranta w Nowym Jorku. W 1910 z inicjatywy Związku wzniesiono pomnik Tadeusza Kościuszki w Waszyngtonie.

W latach 1912-1914 wspierał finansowo działalność Komisji Tymczasowej Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych. W czasie I wojny światowej współpracował z Ligą Narodową i Komitetem Narodowym Polskim w Paryżu. W czasie II wojny światowej wspierał działania Rządu RP na uchodźstwie. W 1944 współtworzył Kongres Polonii Amerykańskiej. W 1968 wystąpił do Kongresu Stanów Zjednoczonych o uznanie granic na Odrze i Nysie Łużyckiej. W 1971 monitował o wszczęcie śledztwa w sprawie zbrodni katyńskiej.

Od końca XIX wieku jest także największą polską organizacją samopomocy w USA z majątkiem obliczanym na ponad 0.5 mld dolarów z tytułu ubezpieczeń, wpływów z własnego banku oraz mediów, jak np. Dziennik Związkowy.

Władzę ustawodawczą w ZNP sprawuje Sejm Związkowy odbywany co 4 lata, wykonawczą zaś Zarząd z prezesem ZNP na czele oraz Rada Dyrektorów.

W czerwcu 2005 roku zebrany w Filadelfii nadzwyczajny Sejm Związkowy wybrał na pozostałą część kadencji prezesa, po zmarłym Edwardzie Moskalu, dotychczasowego sekretarza Związku – Franciszka Spulę.

Kontrolę w organizacji sprawuje cenzor ZNP, który odpowiada jedynie przed Sejmem Związkowym. ZNP posiada własne pismo, darmowy dwutygodnik Zgoda docierający do wszystkich członków ZNP. Red. nacz. pisma w latach 1985-2008 był dr Wojciech Wierzewski.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Donald Pienkos: At the Dawning of the New Millennium. Chicago: 2000.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]