Związek Narodowy Polski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Związek Narodowy Polski (ang. Polish National Alliance) – największa i jedna z najstarszych organizacji polonijnych w Stanach Zjednoczonych, założona 14 lutego 1880 w Filadelfii.

ZNP powstał z inicjatywy Agatona Gillera, który z Raperswilu rozesłał do kilku pism polskich wychodzących na Zachodzie list zwracający uwagę na uchodźców polskich w USA, którzy wprawdzie dość liczni, ale rozrzuceni na ogromnym obszarze, nie mieli żadnego wpływu na kształtowanie polityki w kwestii odrodzenia Polski. Myśl Gillera podjął Julian Andrzejkowicz, zamożny imigrant mieszkający w Filadelfii. Na apel Andrzejkowicza odpowiedział Władysław Dyniewicz, wydawca i redaktor ukazującej się w Chicago "Gazety Polskiej", a jednocześnie czynny działacz organizacji "Gmina Polska" w tym mieście. Przy jego pomocy 18 podobnych organizacji nawiązało rozmowy zjednoczeniowe, w wyniku których powstał ZNP. Na jego czele stanął Julian Andrzejkowicz.

Warunki bytowe imigrantów były ciężkie. Ciężka praca po 10-12 godzin dziennie wyniszczała ludzkie organizmy. Śmiertelność była duża. Gdy imigrant zmarł, krewni i znajomi zbierali datki na pokrycie kosztów pogrzebu. Nie istniały tanie ubezpieczenia zdrowotne ani zapomogi dla bezrobotnych. Dlatego też ZNP w pierwszym rzędzie stał się organizacją ubezpieczeniową, wspomagającą rodziny zmarłych; do dzisiaj warunkiem wstąpienia do ZNP jest wykupienie ubezpieczenia na życie. Obok tanich ubezpieczeń powstał również fundusz z dochodów z oprocentowania polis członkowskich. Po pokryciu wydatków na administrację pozostawała wciąż rosnąca kwota przeznaczana na cele społeczne.

ZNP powołał do życia szereg instytucji wydawniczych i oświatowych. Od 1912 jest właścicielem wyższej uczelni - Kolegium ZNP - w Cambridge Springs. Związek założył Bibliotekę Polską w Chicago, Dom Emigranta w Nowym Jorku. W 1910 z inicjatywy Związku wzniesiono pomnik Tadeusza Kościuszki w Waszyngtonie.

W latach 1912-1914 wspierał finansowo działalność Komisji Tymczasowej Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych. W czasie I wojny światowej współpracował z Ligą Narodową i Komitetem Narodowym Polskim w Paryżu. W czasie II wojny światowej wspierał działania Rządu RP na uchodźstwie. W 1944 współtworzył Kongres Polonii Amerykańskiej. W 1968 wystąpił do Kongresu Stanów Zjednoczonych o uznanie granic na Odrze i Nysie Łużyckiej. W 1971 monitował o wszczęcie śledztwa w sprawie zbrodni katyńskiej.

Od końca XIX wieku ZNP jest największą polską organizacją samopomocy w USA z majątkiem obliczanym na ponad 0,5 mld dolarów, zgromadzonym z działalności ubezpieczeniowej, wpływów z własnego banku oraz mediów, jak np. "Dziennik Związkowy".

Władzę prawodawczą w ZNP sprawuje Sejm Związkowy odbywany co 4 lata, wykonawczą zaś Zarząd z prezesem ZNP na czele oraz Rada Dyrektorów. Kontrolę w organizacji sprawuje cenzor ZNP, który odpowiada jedynie przed Sejmem Związkowym. ZNP posiada własne pismo - darmowy dwutygodnik "Zgoda", docierający do wszystkich członków ZNP. Redaktorem naczelnym pisma w latach 1985-2008 był dr Wojciech Wierzewski.

Po śmierci prezesa ZNP Edwarda Moskala w czerwcu 2005 roku w Filadelfii zebrał się nadzwyczajny Sejm Związkowy, który wybrał na pozostałą część kadencji dotychczasowego sekretarza Związku Franciszka Spulę.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Donald Pienkos: At the Dawning of the New Millennium. Chicago: 2000.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]