Odra

Z Wikipedii

Odra
Odra koło Urazu (blisko Wrocławia)
Lokalizacja	Europa  Czechy  Polska  Niemcy
Źródło	Fidlův kopec, Góry Odrzańskie, Czechy 633 m n.p.m. 49°36'47″N 17°31'15″E / 49.61306, 17.52083
Ujście	Zalew Szczeciński (Roztoka Odrzańska) Police 53°36'19″N 14°35'20″E / 53.60528, 14.58889
Długość	854,3 (w granicach Polski 742) km
Powierzchnia zlewni	118 861 (z tego w Polsce 106 056) km²
Największe dopływy	Nysa Kłodzka, Ślęza, Bóbr, Bystrzyca, Barycz, Olza, Warta, Myśla
Średni roczny przepływ	535 m³/s u ujścia do Zalewu Szczecińskiego
mapa
Odra i jej dorzecze
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Rzeki Europy

Odra (czes. Odra, niem. Oder, dł. Odra, gł. Wodra, łac. Viadua, Viadrus) – rzeka w Europie Środkowej, płynie przez Czechy, Polskę i Niemcy.

Rzeka ma długość 854,3 km^[1], z czego 742 km^[2][3] w Polsce. Powierzchnia dorzecza Odry obejmuje obszar 118 861 km²^[2][3] z tego 106 056 km² w Polsce^[2][3].

Źródło rzeki znajduje się na południowo-wschodnim zboczu wzgórza Fidlův kopec na wysokości 633 m n.p.m., w Górach Odrzańskich, w Czechach. Odra uchodzi do Roztoki Odrzańskiej, będącej zatoką Zalewu Szczecińskiego. Ujście rzeki znajduje się przy północnej granicy miasta Police.

Spis treści 1 Przebieg 2 Zagospodarowanie 3 Powodzie 4 Dorzecze Odry 5 Jakość wód 6 Urbanizacja 7 Ochrona przyrody 8 Hydronimia 9 Zobacz też 10 Przypisy 11 Linki zewnętrzne

[edytuj] Przebieg

Odra swoje źródło ma na południowo-wschodnim zboczu wzgórza Fidlův kopec w Górach Odrzańskich na wysokości 633 m n.p.m.^{[potrzebne źródło]} Płynie przez Bramę Morawską, później przez Śląsk. W górnym biegu pomiędzy Boguminem a ujściem Olzy^[2] na krótkim odcinku jest rzeką graniczną między Polską a Czechami, a w dolnym – od ujścia Nysy Łużyckiej (w km 542,4) stanowi granicę między Polską i Niemcami przez 161,7 km długości swojego biegu^[1][4]. Większymi miastami przez które przepływa Odra są: Ostrawa, Wrocław i Szczecin. W Kostrzynie nad Odrą do Odry uchodzi Warta.

Powyżej Gryfina we wsi Widuchowa, na 704,1 km biegu, Odra rozdziela się na dwa nurty – Odrę Wschodnią (która przechodzi w Regalicę do jeziora Dąbie) oraz płynącą przez centralne dzielnice Szczecina (Północ i Śródmieście) i omijającą od zachodu jezioro Dąbie – Odrę Zachodnią. W okolicy Szczecina, na Międzyodrzu, płynie już kilkoma korytami, z których główne to (oprócz Odry Wschodniej i Zachodniej) Duńczyca, Parnica i Święta. Północna część Odry Zachodniej, począwszy od północnego mostu Trasy Zamkowej w Szczecinie, należy do akwenu polskich morskich wód wewnętrznych.

Odcinek rzeki w Policach utworzony przez połączenie Odry Zachodniej i wód wypływających z jeziora Dąbie poprzez Iński Nurt, Babinę aż do ujścia do Roztoki Odrzańskiej nosi nazwę Domiąży.

Na Odrze funkcjonuje kilka przepraw promowych, w tym na terenie województwa lubuskiego w Milsku, Pomorsku, Brodach i Połęcku. W Bytomiu Odrzańskim działa przeprawa łodzią.

Średni spadek rzeki w jej górnym biegu wynosi 7‰, poniżej Bramy Morawskiej spadek zmniejsza się do 1‰, a średni spadek na całej długości wynosi 0,73‰^{[potrzebne źródło]}.

Średni roczny przepływ rzeki u ujścia do Zalewu Szczecińskiego wynosi 533 m³/s^[2].

[edytuj] Zagospodarowanie

Dzięki uregulowaniu całego koryta Odra jest najlepszą śródlądową drogą wodną w Polsce. Nazwana Odrzańską Drogą Wodną jest żeglowna od ujścia Opawy, długość odcinka żeglownego 761 km, skanalizowana od Kędzierzyna-Koźla do Brzegu Dolnego, wykorzystywana przez kraje środkowoeuropejskie nie mające dostępu do morza.

W dorzeczu Odry znajduje się 7 elektrowni wodnych^[5] (największa w Brzegu Dolnym o mocy 9,7 MW).

[edytuj] Powodzie

 Osobny artykuł: Powódź tysiąclecia.

Mimo, iż Odra należy do rzek ubogich w wodę, dość regularnie wylewa. Najgroźniejszą i największą powódź – nazwaną "powodzią tysiąclecia" – zanotowano w lipcu 1997, ofiarami rzeki padły wówczas, z dużych miast: Wrocław i Opole, a także takie miasta, jak Kędzierzyn-Koźle i Racibórz. Obserwacje przy ujściu Małej Panwi w Opolu wskazały 10/11 lipca 1997 poziom wód Odry wynoszący 733 cm i przepływ 3500 m³/s, podczas gdy średni wieloletni przepływ w tym miejscu wynosi czterdzieści dwa razy mniej (82,5 m³/s), a przeciętny poziom wód o ponad 5 metrów mniej (213 cm); zaobserwowane przez ostatnie stulecia dotychczasowe maksimum wynoszące 644 cm zaobserwowano 28 sierpnia 1813, a minimum (tylko 44 cm) – 1 lutego 1956. Poprzednia wielka powódź nieco mniej poważna w skutkach, w 1905 roku, dotknęła z dużych miast Wrocław zalewając m.in. ulice koło dworca kolejowego Wrocław Główny; po tej powodzi zdecydowano zbudować w tym mieście system obwałowań, kanałów i śluz przeciwpowodziowych, które skuteczne były przez następne 90 lat, ale w 1997 okazały się niewystarczające.

[edytuj] Dorzecze Odry

 Osobny artykuł: Dorzecze Odry.

Powierzchnia dorzecza Odry obejmuje obszar 118 861 km²^[3] z tego 106 056 km² w Polsce^[2][3], co stanowi 32,9% powierzchni Polski.

Kanały śródlądowe łączące się z Odrą:

• Kanał Gliwicki (prawy, 98 km rzeki, Kędzierzyn-Koźle)
• Kanał Odra-Sprewa (lewy, 553 km rzeki, Eisenhüttenstadt)
• Kanał Finow (lewy, 667 km rzeki, Hohensaaten)
• Kanał Odra-Hawela (lewy, 667 km rzeki, Hohensaaten)
• Kanał Hohensaaten-Friedrichsthal (niem. Hohensaaten-Friedrichsthaler Wasserstraße, HoFriWa) (lewy, Odra Zachodnia, Hohensaaten)

[edytuj] Jakość wód

Według danych Państwowej Inspekcji Ochrony Środowiska w ciągu 2006 roku poprzez Odrę do Morza Bałtyckiego trafiła duża ilość metali ciężkich, tj.: 121,4 ton cynku, 61,0 tony miedzi oraz 56,6 ton niklu^[6].

W wyniku badań z 2007 r. wody Odry od granicy woj. lubuskiego do ujścia Nysy Łużyckiej oceniono na V klasy czystości, a na odcinku granicy polsko-niemieckiej IV klasy jakości. We wszystkich punktach monitoringu woj. lubuskiego stwierdzono eutrofizację i nadmierną zawartość chlorofilu „a”. Na odcinku do ujścia Nysy Łużyckiej, wody Odry cechowały się nadmiernym zasoleniem i złą jakością pod względem bakteriologicznym, a niezadowalającą jakością na odcinku granicznym^[7].

Badania wykonane w 2007 roku w woj. zachodniopomorskim poniżej ujścia Słubi i powyżej ujścia Rurzycy wykazały, że Odra na w tych punktach ma wody III klasy czystości. Dalsze badania przy wodowskazie Widuchowa wykazały wody IV klasy czystości. Kolejnego badań dokonano w miejscowości Mescherin nad Odrą Zachodnią, gdzie oceniono wody na III klasy czystości. Podczas badań jakości wód w punktach monitoringu stwierdzono przekroczenie wskaźników eutrofizacji, prócz badań ujścia rzeki do Roztoki Odrzańskiej, gdzie jednak wody oceniono na IV klasy czystości^[8].

[edytuj] Urbanizacja

Lista miast leżących nad Odrą:

• Ostrawa (Czechy)
• Bogumin (Czechy)
• Racibórz
• Kędzierzyn-Koźle
• Krapkowice
• Opole
• Brzeg
• Oława
• Wrocław
• Brzeg Dolny
• Ścinawa
• Głogów
• Bytom Odrzański
• Nowa Sól
• Krosno Odrzańskie
• Eisenhüttenstadt (Niemcy)
• Słubice
• Frankfurt nad Odrą (Niemcy)
• Kostrzyn nad Odrą / Küstriner Vorland
• Schwedt (Niemcy)
• Gartz (Oder) (Niemcy)
• Gryfino
• Szczecin
• Police

[edytuj] Ochrona przyrody

Obszar wód Odry i tereny nadrzeczne są chronione prawnie w kilku obszarach. Od ujścia Kanału Ulgi za Raciborzem do ujścia Pogonicy koło przysiółka Księża Łąka – Odra jest zachodnią granicą Parku Krajobrazowego Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich.

Od przysiółka Biedaszka za Opolem do miasta Brzeg rzeka płynie na terenie Stobrawskiego Parku Krajobrazowego.

Od okolic wsi Czarnowo i dalej wzdłuż granicy polsko-niemieckiej do okolic wsi Kłopot po polskiej stronie, Odra biegnie w Krzesińskim Parku Krajobrazowym.

Odcinek od okolic wsi Pamięcin do obszaru wyżej ujścia Myśli, dolina rzeki po polskiej stronie znajduje się Parku Krajobrazowym Ujście Warty.

Od wsi Czelin do obszaru powyżej Krajnik Dolny po polskiej stronie Cedyński Park Krajobrazowy.

Obszar Międzyodrza po rozwidleniu na Odrę Zachodnią i Wschodnią do Skośnicy obejmuje Park Krajobrazowy Dolina Dolnej Odry, który razem z niemieckim Nationalpark Unteres Odertal tworzy Międzynarodowy Park Dolina Dolnej Odry.

Przy ujściu rzeki został utworzony obszar sieci Natura 2000 – Ujście Odry i Zalew Szczeciński (rezerwat Czarnocin).

[edytuj] Hydronimia

Nazwa rzeki nie została poświadczona w starożytnych źródłach, większość autorów nie wspomina o wielkiej rzece pomiędzy Łabą a Wisłą. Ptolemeusz natomiast wymienił w tym miejscu dwie rzeki: Suebos i Oviadoua, które zostały najprawdopodobniej zmyślone^{[potrzebne źródło]}. Najwcześniejszą nazwę można zrekonstruować jako *Odra (inne nazwy pochodzą od niej, np. Viadrus to forma pochodząca dopiero z XVI wieku). Etymologii nazwy Odra nie można wytłumaczyć przekonująco na podstawie żadnego znanego języka historycznego, choć podejmowano liczne próby i uznawano ten hydronim za celtycki, germański, słowiański, iliryjski czy wenetyjski^{[potrzebne źródło]}.

W Dolnej Saksonii płynie także druga rzeka o niemieckiej nazwie Oder. W Czechach podobną nazwę posiada rzeka Odrava.

Nazwę rzeki przyjęło kilka klubów sportowych m.in. Odra Opole, Odra Wodzisław Śląski. Od łacińskiej nazwy rzeki wziął nazwę Euroregion "Pro Europa Viadrina" utworzony 21 grudnia 1993 oraz nazwa polsko-niemieckiego Uniwersytetu Europejskiego Viadrina we Frankfurcie nad Odrą.

[edytuj] Zobacz też

• Protokół bogumiński
• Wrocławski Węzeł Wodny
• Program dla Odry 2006
• granica na Odrze i Nysie
• Kotlina Ostrawska
• Nizina Śląska
• Obniżenie Milicko-Głogowskie
• Dolina Środkowej Odry
• Dolina Dolnej Odry
• Lubuski Przełom Odry
• Kotlina Freienwaldzka

Przypisy

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Wrota Odry – Elektroniczny informator żeglugowy o rzece Odrze
• Poldery przeciwpowodziowe wzdłuż Odry
• Odra w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VII (Netrebka — Perepiat) z 1886 r.