Łąkówka krasnobrzucha

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Łąkówka krasnobrzucha
Neophema chrysogaster[1]
(Latham, 1790)
Ilustracja
Samiec
Ilustracja
Samica
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada neognatyczne
Rząd papugowe
Rodzina papugi wschodnie
Podrodzina damy
Plemię Platycercini
Rodzaj Neophema
Gatunek łąkówka krasnobrzucha
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 CR pl.svg

Łąkówka krasnobrzucha (Neophema chrysogaster) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny papug wschodnich, podrodziny dam. Gniazduje jedynie w zachodniej Tasmanii, zimuje w południowej Australii. Krytycznie zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek opisał po raz pierwszy John Latham w 1790. Nadał mu nazwę Psittacus chrysogaster. Holotyp pochodził z bliżej nieokreślonej lokacji na Tasmanii[3]. Obecnie (2015) IOC umieszcza gatunek w rodzaju Neophema[4]. Monotypowy[3][4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała w przedziale 20–21 cm. Średnia masa ciała 42 g[3]. Wymiary szczegółowe: długość skrzydła 106–113 mm, ogona 95–110 mm, dzioba 10–12 mm, zaś skoku 15–17 mm[5]. Występuje nieznaczny dymorfizm płciowy. Samicę wyróżnia bardziej matowe upierzenie i mniejsza barwna plama na brzuchu. Ogólnie upierzenie trawiastozielone[6]. Z przodu głowy pozioma niebieska kreska, kończąca się na oku; na jej skrajach kolor blednie. Wierzch głowy i kantarek żółtozielony. Krawędź skrzydła porastają pióra niebiesko–zielone. Wewnętrzne pokrywy skrzydłowe zielone, pozostałe niebieskie, z wyjątkiem granatowych pokryw lotek I rzędu. Lotki czarne, chorągiewki zewnętrzne niebieskie z wyraźnym żółtymi krawędziami. Bliższe ciału lotki II rzędu na chorągiewkach zewnętrznych zielono obrzeżone. Pierś zielona, barwa przechodzi w tył od żółtozieloną i żółtą (na pokrywach nadogonowych). Na brzuchu wyraźna pomarańczowa plama. Sterówki leżące z wierzchu niebieskie, boczne (przy złożonym ogonie niewidoczne od góry) żółte z niebieskawozielonymi nasadami. Dziób czarny, tęczówka ciemnobrązowa, nogi szare[5].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Gatunek wędrowny. Gniazduje jedynie w południowo–zachodniej Tasmanii[3], według danych z 2014, jedynie w okolicach wioski Melaleuca[7]. Zimuje wzdłuż wybrzeża (do około 10 km od brzegu[5]) od południowo–wschodniej Australii Południowej do południowej części Wiktorii[3]. Ptak zimował również w Nowej Południowej Walii, ostatnia obserwacja (stan na 2014) miała miejsce w 2003, kiedy dostrzeżono dwa osobniki[7]. Od końca lat .80 XIX w. do 1907 łąkówka krasnobrzucha występowała także w okolicach Sydney; stwierdzano wtedy lęgi[3]. Część populacji zostaje na Tasmanii cały rok[5].

W sezonie lęgowym występuje głównie w lesie eukaliptusowym, gdzie rośnie np. Eucalyptus nitida czy E. ovata[3]; do tego na wrzosowiskach[7]. W zimie na zalesionych wybrzeżach[6]; może przemieszczać się celem szukania pożywienia np. na słone mokradła i inne środowiska z obecnością halofitów, jak soliród (Salicornia), Arthrocnemum (komosowate), sit (Juncus), sodówka (Suaeda)[5].

Zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Łąkówka krasnobrzucha odzywa się charakterystycznym brzęczeniem, powstającym poprzez powtarzanie ostrego cziter–cziter. Prócz tego wydaje z siebie miększe, dzwoniące dźwięki[5]. Migracje odbywają się głównie w nocy; stwierdzano drapieżnictwo ze strony sokołów wędrownych (Falco peregrinus), co wskazuje na aktywność wędrówkową również za dnia[5]. N. chrysogaster, zwłaszcza w lecie, odżywia się głównie nasionami traw, na przykład Lepyrodia tasmanica i Eurychorda complanata[3].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Okres lęgowy trwa od października do marca lub kwietnia (według autorów HBW od listopada do grudnia[3]). Gniazdo mieści się w dziupli eukaliptusa na wysokości 8–25 m[3], niekiedy używanej kilka lat z rzędu; ptaki mogą połączyć się w parę na całe życie[5]. W zniesieniu 3–6 jaj[3]. Inkubacja trwa 21 dni. Wysiaduje jedynie samica, karmiona wówczas przesz samca. Młode są w pełni opierzone po 30 dniach od wyklucia[5].

Status zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

IUCN klasyfikuje gatunek jako krytycznie zagrożony wyginięciem (CR, Critically Endangered). Ranga utrzymuje się od 2000 roku; wcześniej, w latach 1994 i 1996, łąkówce krasnobrzuchej przypisano status zagrożonej (EN, Endangered)[6].

Według szacunków z roku 2010 gatunek mógł wymrzeć w latach 2013–2015[6]. Prócz niewysokiego sukcesu lęgowego łąkówkom krasnobrzuchym zagraża niszczenie środowiska na zimowiskach poprzez dostosowywanie terenu do potrzeb rolnictwa. Do tego wprowadzone drobne ziarnojady konkurują o pokarm z tymi papugami[6]. N. chrysogaster pada ofiarą kotów, szczurów[6]; jaja lub pisklęta i młode mogą być zjadane przez kurawongi tasmańskie (Strepera fuliginosa), węże i lotopałanki karłowate (Petaurus breviceps) – nawet, gdy lęg znajduje się w budce[7]. Dodatkowym zagrożeniem jest PBFD. Podczas epidemii PBFD w 2015 zarażonymi okazało się 19 spośród 26 zbadanych piskląt wyklutych na wolności[8].

W sezonie lęgowym nie każda samica przystępuje do rozrodu; niekiedy niemal połowa zdawała się być bierna. W blisko 79% gniazd pisklęta dochodzą do etapu opierzenia. W latach 1990–2006 w okolicach Melaleuca średnia przeżywalność młodych wynosiła 56%, dorosłych – 65%. Młode dorastające w latach 1990–1999 przeżywały średnio 2,2 roku[7]. W 2014 w naturze żyło około 50 ptaków, w maju 2014 w niewoli było ich 320. W niewoli sukces lęgowy niższy; występuje nierówny stosunek płci młodych, w latach 2007 do 2013 około 30% piskląt stanowiły samce. W naturze prawdopodobnie nastąpił spadek różnorodności genetycznej, który biorąc pod uwagę małą populację, może postępować. W latach 2005-2006 z niewyjaśnionych przyczyn umarło 40 młodych odchowanych w niewoli; prawdopodobnie wystąpiła infekcja wirusowa[6].

Od 1978 w Melaleuca ptaki są obrączkowane, a populacja monitorowana. W 1983 powołano Orange-bellied Parrot Recovery Team. Regularnie podejmowane są badania terenowe w obszarach poza znanym zasięgiem gatunku. W okolicy Melaleuca, w Birchs Inlet, w latach 1991–94 wypuszczono 38 osobników odchowanych w niewoli. W grudniu 2013 nieopodal Melaleuca 24 ptaki dołączyły do nowej populacji. Rozpoczęto program rozrodu w niewoli nadzorowany przez Zoos and Aquarium Association of Australia[7].

W czerwcu 2012 w ośrodkach w kontynentalnej części Australii i na Tasmanii znajdowało się około 200 ptaków; za cel programu uznano uzyskanie populacji 350 ptaków w latach 2016–2017. Na początku grudnia 2015 roku w ośrodku w Taroona (Tasmania) 14 ptaków zostało zabitych przez szczury; przez wcześniejsze 2 miesiące zginęły dwa inne ptaki. Według Matthewa Grooma ( w momencie zdarzenia Minister for Environment, Parks and Heritage; brak dokładnego polskiego odpowiednika) wieść o śmierci tych ptaków została poważnie przyjęta przez tasmański rząd[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Neophema chrysogaster, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Neophema chrysogaster. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d e f g h i j k Collar, N. & Christie, D.A. (2013): Orange-bellied Parrot (Neophema chrysogaster). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2013). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. Lynx Edicions. [dostęp 5 września 2014].
  4. a b Frank Gill & David Donsker: Family Psittacidae (ang.). IOC World Bird List (v4.3). [dostęp 2014-09-05].
  5. a b c d e f g h i Mike Parr, Tony Juniper (red.): Parrots: A Guide to Parrots of the World. Bloomsbury Publishing, 2010, s. 364–365. ISBN 978-1-4081-3574-7.
  6. a b c d e f g Orange-bellied Parrot Neophema chrysogaster. BirdLife International. [dostęp 5 sierpnia 2014].
  7. a b c d e f National Recovery Plan for the Orange-bellied Parrot, Neophema chrysogaster. Department of the Environment, Australia, 12 maja 2014. [dostęp 5 września 2014].
  8. a b Ed Parnell: Critically Endangered parrots killed by rats at breeding facility. BirLife International Pacific - News, 7 stycznia 2016. [dostęp 7 stycznia 2016].