Łysak (wzgórze)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Łysak
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Pasmo Wyżyna Krakowsko-Częstochowska
Wysokość 427 m n.p.m.
Położenie na mapie gminy Kroczyce
Mapa lokalizacyjna gminy Kroczyce
Łysak
Łysak
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Łysak
Łysak
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Łysak
Łysak
Położenie na mapie powiatu zawierciańskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu zawierciańskiego
Łysak
Łysak
Ziemia50°35′14,5″N 19°32′58,0″E/50,587361 19,549444

Łysak (427 m) – wzgórze na Wyżynie Częstochowskiej w obrębie pasma wzgórz zwanego Skałami Kroczyckimi[1]. Na mapie Geoportalu opisane jest także jako Jastrzębniak. Znajduje się po północno-zachodniej stronie zabudowań wsi Kostkowice, między Górą Popielową na zachodzie i wzgórzem 420 m na południowym wschodzie[2].

Wzgórze jest całkowicie porośnięte lasem. Znajdują się w nim płaty rzadkiej w Polsce buczyny storczykowej, a niektóre drzewa mają wiek ponad 100 lat. Wśród gatunków storczyków rosną tutaj: podkolan biały (Platantera biforia), buławnik wielkokwiatowy (Cephalantera alba), buławnik mieczolistny (Cephalantera longifolia), kruszczyk szerokolistny (Epipactis helleborine), kruszczyk rdzawoczerwony (Epipactia atrorubens), gnieźnik leśny (Neotia nidus-avis). Wzgórze wchodzi w skład Specjalnego Obszaru Ochrony Siedlisk Natura 2000 Ostoja Kroczycka[3].

Na wzgórzu Łysak znajduje się wiele skał: Piramida, Wysoki Okap, Turnia z Dziurą, Jastrzębnik, Palec, Szerokie Okapy, Wieżyca i Dziób Jastrzębia. Na kilku z nich uprawiana jest wspinaczka skalna, a niektóre skały są dla wspinaczy bardzo atrakcyjne. Masywna i wysoka na 43 m turnia Jastrzębnik jest najwyższą skałą w całej północnej części Jury. Na Wieżycę brak łatwych wejść; najłatwiejsze to VI.1+ w skali polskiej. Wiele jest dróg trudnych i nadal rejon nie jest całkowicie wyeksploatowany – wciąż istnieją możliwości tworzenia nowych dróg[4].

W skałach Łysaka znajduje się kilka jaskiń i schronisk: Jaskinia Mrowia w Łysaku, Jaskinia w Kruczej Skale, Młyńskie Okna w Łysaku, Piętrowy Schron w Łysaku, Schronisko w Łysaku Pierwsze, Schronisko w Łysaku Drugie, Schronisko w Łysaku Trzecie, Studnia Tarnogórska, Szczelina w Łysaku Pierwsza, Szczelina w Łysaku Druga, Jaskinia pod Bramą w Jastrzębniku, Schronisko bez Stropu, Schronisko w Skałach Kroczyckich Piąte[5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na skałach Łysaka wspinano się już dość dawno i obecnie nie da się ustalić kiedy po raz pierwszy zdobyto turnie Wieżycy i Jastrzębnika (są to jedyne turnie, na które brak łatwych wejść). Być może było to jeszcze przed erą direttissimy. W skałach pozostały po niej drewniane kołki tkwiące w rysach i rdzawe zacieki po stalowych nitach. Wiadomo, że w latach 70. i 80. XX wieku pokonane zostały klasycznie z dolną asekuracją wszystkie rysy. W latach 90. zaczęto w skałach montować ringi i spity i na skałach zaczęły się zagęszczać nowe drogi wspinaczkowe. Obecnie większość dróg ma atestowane punkty asekuracyjne, nadal jednak istnieją jeszcze nie zdobyte projekty[4].

Piramida
Wysoki Okap
Turnia z Dziurą
Jastrzębnik
Wieżyca
Dziób Jastrzębia

Szlak turystyczny[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny zielony Zalew Dzibice – Słupsko – KołaczykGóra ZborówCentrum Dziedzictwa Kulturowego Jury w PodlesicachRzędkowickie SkałyWłodowice

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Mapa. Jura Krakowsko-Częstochowska. Część północna 1:52 000. Warszawa: ExpressMap, 2015. ISBN 978-83-88112-71-3.
  2. Geoportal. Mapa topograficzna i lotnicza [dostęp 2019-08-16].
  3. Natura 200 a turystyka. Ostoja Kroczycka. [dostęp 2018-05-19].
  4. a b Przewodnik wspinaczkowy. Jastrzębnik [dostęp 2019-08-15].
  5. Jaskinie Polski, Państwowy Instytut Geologiczny [dostęp 2019-04-28].