Żełuczka izydiowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Żełuczka izydiowa
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ workowce
Klasa miseczniaki
Rząd misecznicowce
Rodzina tarczownicowate
Rodzaj żełuczka
Gatunek żełuczka izydiowa
Nazwa systematyczna
Xanthoparmelia conspersa (Ehrh. ex Ach.) Hale
Phytologia 28: 485 (1974)
Żełuczka izydiowa: drugie zdjęcie
Xanthoparmelia conspersa SM1 (3).JPG

Żełuczka izydiowa, tarczownica obsypana (Xanthoparmelia conspersa (Ehrh. ex Ach.) Hale) – gatunek grzybów należący do rodziny tarczownicowatych (Parmeliaceae)[1]. Ze względu na współżycie z glonami zaliczany jest do porostów[2].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Xanthoparmelia, Parmeliaceae, Lecanorales, Lecanoromycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozowali w roku 1799 Jakob Friedrich Ehrhart i Erik Acharius nadając mu nazwę Lichen conspersus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w roku 1974 Mason Ellsworth Hale, przenosząc go do rodzaju Xanthoparmelia[1].

Niektóre synonimy naukowe[3]:

  • Imbricaria conspersa (Ehrh. ex Ach.) DC.1805
  • Lichen conspersus Ehrh. ex Ach.1799
  • Lobaria conspersa (Ehrh. ex Ach.) P. Gaertn., G. Mey. & Scherb.1801
  • Parmelia conspersa (Ehrh. ex Ach.) Ach.1803

Nazwy polskie według Krytycznej listy porostów i grzybów naporostowych Polski[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Listkowata, rozetkowata lub nieregularna plecha osiąga średnicę do 20 cm. Do podłoża przylega mniej lub bardziej ściśle. Jest wielokrotnie pierzasto lub nieregularnie wcinana. Rozgałęzione i wcinane odcinki plechy mają szerokość do 1 cm, stykają się brzegami, lub zachodzą na siebie. Są dość sztywne, pofałdowane i pomarszczone. Górna powierzchnia plechy ma barwę żółtawą, żółto zielonkawą lub szarozieloną i jest nieco błyszcząca. Pokryta jest izydiami, szczególnie w części środkowej. Mają brodawkowaty lub wałeczkowaty kształt i są pojedyncze, lub rozgałęzione. Rozmiary izydiów: średnica 0,06-0,2 mm, wysokość 0,1-1 mm. Brak pseudocyfelli i soraliów. Dolna powierzchnia plechy w środkowej części jest czarna, na obrzeżach jasnobrunatna lub brunatna. Występują na niej liczne, czarne chwytniki. Rdzeń plechy biały, z ciągłą warstwą glonów protokokkoidalnych[4][5].

Zazwyczaj występują dość duże owocniki. Są to apotecjua lekanorowe o średnicy do 8 mm. Mają brunatne tarczki i gładki lub karbowany brzeżek[4]. Zarodniki jednokomórkowe, elipsoidalne, proste, o rozmiarach 9-10 x 5-6 μm. Pyknidia rzadkie, zanurzone w plesze[5].

Reakcje barwne: górna kora K-, C- , KC-, P; rdzeń K + żółty do pomarańczowego, C, KC-, P + pomarańczowy. Kwasy porostowe: w górnej korze kwas usninowy, w rdzeniu głównie kwas stiktikowy, poza tym kwas konstiktikowy, kryptostiktikowy i norstiktikowy oraz w śladowej ilości kwas konnorstiktikowy[5].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Gatunek rozprzestrzeniony na całej kuli ziemskiej. Poza Antarktydą występuje na wszystkich kontynentach i na wielu wyspach. W Europie na północy sięga po 72 stopień szerokości geograficznej na Grenlandii i 67 stopień na Półwyspie Skandynawskim[6]. W Polsce występuje na całym obszarze kraju i jest dość częsty[2].

Rośnie głównie na dobrze oświetlonych skałach krzemianowych[4]. W Ameryce Północnej czasami spotykany jest także na drewnie, zarówno w otwartych, suchych siedliskach, jak również w bardziej zacienionych siedliskach leśnych[5].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Podobna jest żełuczka zmienna (Xanthoparmelia somloënsis), która również rośnie na krzemianowych skałach. Odróżnia się brakiem izydiów, oraz budową plechy – występują na niej liczne drobne łateczki, zwłaszcza w środkowej części[4]. Nieco podobna jest także tarczownica skalna (Parmelia saxatilis), ta jednak ma na plesze pseudocyfelle, a czerwono-brunatne owocniki tworzy bardzo rzadko.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2015-02-26].
  2. a b c Wiesław Fałtynowicz: The Lichenes, Lichenicolous and allied Fungi of Poland.Krytyczna lista porostów i grzybów naporostowych Polski. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2003. ISBN 83-89648-06-7.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2015-02-26].
  4. a b c d Hanna Wójciak: Porosty, mszaki, paprotniki. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-552-4.
  5. a b c d Consortium of North American Lichen Herbaria. [dostęp 2015-02-26].
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2015-02-08].