5 złotych wzór 1932 Polonia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
5 złotych wzór 1932
Polonia
5zł polonia back.jpg5zł polonia front.jpg
Dane podstawowe
Emitent Bank Polski
Nominał 5 złotych
Rocznik 1932, 1933, 1934
Emisja
Mennica Mennica Państwowa
Nakład 18 250 000 szt.
Data emisji 30 listopada 1932
Data wycofania 22 listopada 1939
Projektant Antoni Madeyski
Opis fizyczny
Masa 11 g
Średnica 28 mm
Materiał srebro Ag750
Rant ząbkowany
Stempel zwykły
Uwagi moneta obiegowa
Falsyfikat z epoki 5 złotych 1933
Falsyfikat z epoki 5 złotych 1934

5 złotych wzór 1932 Polonia – moneta pięciozłotowa, bita w srebrze, wprowadzona do obiegu 30 listopada 1932 r. rozporządzeniem Ministra Skarbu Władysława Zawadzkiego z dnia 28 listopada 1932 r. (Dziennik Ustaw z r.1932 nr 105, poz.878), wycofana z obiegu na podstawie rozporządzenia ministrów gospodarki, finansów i spraw wewnętrznych Rzeszy wydanego 22 listopada 1939 r. w okresie Generalnego Gubernatorstwa, wg którego monety bite w srebrze w okresie II Rzeczypospolitej należało obowiązkowo wymieniać na pieniądze papierowe[1][2].

Była bita w latach 1932–1934[3].

Awers[edytuj | edytuj kod]

W centralnym punkcie umieszczono godło – orła w koronie, poniżej rok bicia, dookoła napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA”, na dole napis „5 ZŁOTYCH 5”, a na monetach bitych w Warszawie, pod łapą orła herb Kościesza – znak Mennicy Państwowej[1].

Rewers[edytuj | edytuj kod]

Na tej stronie monety znajduje się lewy profil głowy kobiety w wianku na tle promieni słonecznych w formie zboża – portret Polonii będącej personifikacją Polski[1].

Nakład[edytuj | edytuj kod]

Monetę bito w srebrze próby 750, na krążku o średnicy 28 mm, masie 11 gramów, z rantem ząbkowanym, wg projektu Antoniego Madeyskiego, w mennicach w Londynie (tylko 1932) i Warszawie (1932–1934)[3]. Nakłady monety w poszczególnych rocznikach przedstawiały się następująco[1]:

Rocznik Rewers Mennica Znak mennicy Nakład Zdjęcie
5 złotych 1932 Polonia Londyn 3 000 000 sztuk 5 zlotych 1932 Polonia.jpg
5 złotych 1932 Polonia Warszawa herb Kościesza 4 000 000 sztuk 5 zlotych 1932 ze znakiem mennicy.jpg
5 złotych 1933 Polonia Warszawa herb Kościesza 11 000 000 sztuk 5 zlotych 1933.jpg
5 złotych 1934 Polonia Warszawa herb Kościesza 250 000 sztuk 5 zlotych 1934 POLONIA.jpg

Opis[edytuj | edytuj kod]

Pięciozłotówkę bito na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z sierpnia 1932 roku o biciu monet 2, 5, 10 złotych w srebrze próby 750 i masie 2,2 grama przypadających na 1 złoty[1].

Godło na monecie jest zgodne ze wzorem Godła Rzeczypospolitej Polskiej wprowadzonym 27 grudnia 1927 roku[1].

Próbna moneta 20 złotych 1925 Polonia

Wykorzystany projekt A.Madeyskiego zajął w 1925 r. drugie miejsce, w drugim konkursie na polską złotą monetę. Według tego samego wzoru awersu i rewersu wprowadzono do obiegu monety 2 i 10 złotych wzoru 1932[1].

Stemple dla monety bitej w Londynie w 1932 roku wykonano w Mennicy Państwowej, z tym, że pod łapa orła, na awersie, nie umieszczono znaku mennicy[1].

Mimo dużego nakładu rocznika 1932 z mennicy w Warszawie, na rynku kolekcjonerskim występuje on rzadko. Ze względu na zbyt mały nacisk prasy podczas procesu bicia nastąpił zanik najwyższych partii rysunku, punktów na koronie oraz pasków na wstążce pod wiankiem kończyny. Podjęto więc decyzje o przetopieniu zdecydowanej większości nakładu[1].

Nakład rocznika 1934 podawany za literaturą tematu wydaje się być niezgodny z rzeczywistą częstością występowania tego rocznika w obrocie kolekcjonerskim. W sprawozdaniach Mennicy Państwowej podano jedynie, że w roku 1934 wybito 7 060 000 sztuk trzech typów pięciozłotówek: Polonia, Józef Piłsudski oraz Józef Piłsudski-Orzeł Strzelecki. Być może błędnie podzielono cały nakład pięciozłotówek z rocznika 1934 pomiędzy poszczególne typy[1].

W okresie międzywojennym utrwaliła się w części społeczeństwa potoczna opinia iż kobieta na rewersie to królowa Jadwiga, gdyż Madeyski wykonał również sarkofag tej królowej dla Katedry Wawelskiej. Wg tradycji obowiązującej w rodzinie artysty utrwalił on w tym wizerunku idealizowany portret swej siostrzenicy – Wandy Syrokomskiej-Petraźyckiej. Wg innych relacji modelką była Janina Żółtowska (która przed I wojną światową odwiedziła Madeyskiego w rzymskiej pracowni), późniejsza żona Ludwika Hieronima Morstina, w 1923 r. polskiego attache wojskowego w Rzymie, przyjaciela Madeyskiego. Podobno rezultatem odnowionej po latach znajomości było między innymi to, że artysta w 1925 r. stanął do konkursu na projekt polskiej monety złotej, w którym utrwalił urodę modelki w profilu podobnym do profilu królowej Jadwigi z sarkofagu wawelskiego. Być może więc w potocznej opinii była i część prawdy, iż na monecie tej widniała głowa królowej Polski[4].

Wersje próbne[edytuj | edytuj kod]

W katalogach podana jest informacja o wybiciu z datą 1932, 1933, 1934  wersji próbnych w srebrze, z wklęsłym bądź wypukłym napisem PRÓBA, w 1933 w brązie z wypukłym napisem PRÓBA oraz wersji lustrzanej z 1932 roku[5].

Istnieje również wersja próbna monety 1 złoty Polonia z 1932 roku o wadze 3,4 grama (srebro) i 3,2 grama (brąz), oraz moneta próbna 1 złoty Polonia bez daty, o średnicy 18 mm[5].

Próbna moneta 1 złoty 1932 Polonia

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j Jerzy Chałupski, Specjalizowany katalog monet polskich XX i XXI w. część druga II Rzeczpospolita Generalne Gubernatorstwo 1918-1945, 2008.
  2. Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, s. 286, ISBN 978-83-7705-068-2.
  3. a b Janusz Parchimowicz, Monety polskie, 2003.
  4. Mennica Polska S.A., Blister: Złotówki okresu międzywojennego, „240 lat Mennicy Polskiej”, Warszawa, s. 6.
  5. a b Janusz Parchimowicz, Monety Rzeczypospolitej Polskiej 1919-1939, 2010.