Amarylis

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy zespołu muzycznego. Zobacz też: Amaryllis (zespół muzyczny).
Amarylis
Ilustracja
amarylis nadobny
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd szparagowce
Rodzina amarylkowate
Rodzaj Amarylis
Nazwa systematyczna
Amaryllis L.
Sp. Pl.: 292 (1753)[3]
Typ nomenklatoryczny

amarylis nadobny[3]

Budowa amarylisa nadobnego

Amarylis (Amaryllis L.) – rodzaj roślin z rodziny amarylkowatych, obejmujący dwa gatunki pochodzące z Afryki Południowej[4]. Gatunek amarylis nadobny występuje endemicznie w Cape Floral w Prowincji Przylądkowej Zachodniej. Z uwagi na rozpowszechnienie tego gatunku w uprawie jako rośliny ozdobnej, został introdukowany do Ameryki Północnej, Ameryki Środkowej, Europy, Australii i Nowej Zelandii[4]. W 1998 r. populacja amarylisów występujących endemicznie na półkach skalnych na pustyni Richtersveld w Prowincji Przylądkowej Północnej została po badaniach uznana za odrębny gatunek amarylisa: Amaryllis paradisicola, różniący się od amarylisa nadobnego głównie dużo szerszymi i krótszymi, owłosionymi liśćmi oraz tworzeniem większej liczby kwiatów, o nieco innej budowie[5].

Nazwą amarylis często określane są mylnie rośliny uprawne z rodzaju zwartnica Hippeastrum[6].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Wieloletnie rośliny zielne, tworzące podziemne z cebule[7].
Liście
Liście odziomkowe, szerokorównowąskie, dystychiczne, jednoroczne[7].
Kwiaty
Silnie pachnące, lejkowate kwiaty zebrane są w wyrastający na głąbiku baldach, wsparty okrywą z dwóch podsadek. Okwiat lejkowaty, zwykle lekko grzbiecisty, nieco zwisły, sześciolistkowy. Sześć pręcików o równowąskich, zakrzywionych główkach, skierowanych do wewnątrz. Zalążnia dolna, trójkomorowa, podługowata, z wieloma zalążkami w każdej komorze. Szyjka słupka trójdzielna[7].
Owoce
Przypominające jagody, niemal kuliste torebki, zawierające niewiele zielonych lub różowych nasion[7].

Systematyka i zmienność[edytuj | edytuj kod]

Należy do podplemienia Amaryllidinae, plemienia Amaryllideae, podrodziny Amaryllidoideae w rodzinie amarylkowatych (Amaryllidaceae)[8].

Gatunki[4]

Zagrożenie i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Gatunek A. paradisicola, znany z dwóch małych, odizolowanych subpopulacji, został uznany za gatunek narażony na wyginięcie. Zagrożony zbieractwem i niszczeniem przez pawiany. Żerujące pawiany niszczą owocostany tych roślin. Poważna degradacja pastwisk w Richtersveld z powodu nadmiernego wypasu powoduje, że pawiany są zmuszane do żerowania na obszarach niedostępnych dla zwierząt gospodarskich, takich jak siedlisko tego gatunku. Gatunek ten jest również narażony na zbieractwo dla celów medycyny naturalnej, ale zasięg zagrożenia nie jest znany[9].

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Etymologia nazwy naukowej
Nazwa rodzajowa tej rośliny pochodzi od imienia pastereczki występującej w poezji Wergiliusza[10].
Synonimy[4]
  • Belladonna (Sweet ex Endl.) Sweet ex Harvey
  • Coburgia Herb.
  • Liliago Heist.
  • Lilionarcissus Trew

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Amarylis nadobny jest popularną rośliną ozdobną. Nazwą amarylis określa się często mylnie rośliny z rodzaju zwartnica[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-18] (ang.).
  3. a b Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum) (ang.). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2021-02-18].
  4. a b c d Plants of the World Online (ang.). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2021-02-18].
  5. Snijman D.A. i Williamson G.. „Bothalia”. 28 (2), s. 192-196, 1998. 
  6. a b David J. Mabberley: Mabberley's plant-book: A portable dictionary of plants, their classification and uses. Cambridge, Wielka Brytania: Cambridge University Press, 2017. ISBN 978-1-107-11502-6. OCLC 982092200.
  7. a b c d Keighery G.J.: Flora of Australia Online: Amaryllis. [dostęp 2021-02-12].
  8. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. 2020. Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) (ang.). National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. [dostęp 2021-02-18].
  9. Snijman D.A., Van Wyk P.C.V., Raimondo, D. i von Staden L.: Red List of South African Plants version 2020.1. 2015. [dostęp 2021-02-18].
  10. David Gledhill: The names of plants. Wyd. 4. Cambridge University Press, 2008. ISBN 978-0-511-47376-0.