Areszt Śledczy w Warszawie-Mokotowie
![Ziemia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
Ten artykuł od 2019-06 wymaga modyfikacji na podstawie najświeższych informacji. |
![]() | |
Państwo | |
---|---|
Miejscowość | |
Adres | |
Rodzaj | |
Jednostka nadrzędna |
OISW Warszawa |
Przeznaczenie |
zamknięty, dla mężczyzn |
Kierownictwo jednostki |
płk mgr inż Bogdan Kornatowski |
Pojemność |
951 |
Data powstania |
1902-04 |
Położenie na mapie Warszawy ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa mazowieckiego ![]() | |
![]() |
Areszt Śledczy w Warszawie-Mokotowie, zwyczajowo więzienie na Rakowieckiej lub więzienie mokotowskie – areszt znajdujący się w Warszawie przy ul. Rakowieckiej 37. W związku z planami uruchomienia w kompleksie więzienia Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL jednostka znajduje się w likwidacji[2].
Obiekt był przewidziany dla maksymalnie 951 tymczasowo aresztowanych mężczyzn, w tym 49 miejsc dla recydywistów uzależnionych od alkoholu (oddział terapeutyczny) oraz 45 dla więźniów niebezpiecznych (oddział o podwyższonych standardach ochronnych). Dozór nad nimi sprawowało 404 funkcjonariuszy, jednostka zatrudnia też 33 pracowników cywilnych.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Więzienie Karne wybudowane przez władze rosyjskie w latach 1902–1904 według projektu Wiktora Junoszy-Piotrowskiego z udziałem Henryka Juliana Gaya[3] z przeznaczeniem dla ok. 800 więźniów[4]. Na terenie około 6 ha prócz pawilonów z celami i karceru, pomieszczono kilka kaplic – katolicką, prawosławną i dla wyznawców judaizmu, szpital, budynek mieszkalny dla personelu, zaplecze kuchenne, szereg warsztatów. W 1918 zostało rozbudowywane. Pierwszym naczelnikiem więzienia w II Rzeczypospolitej został Zygmunt Bugajski[5]. W 1928 na jego terenie funkcjonowała szkoła, biblioteka, sala gimnastyczna oraz ogrodnictwo. Służyło jako areszt śledczy i miejsce egzekucji.
W czasie II wojny światowej więzienie pełniło funkcje pomocnicze dla głównego niemieckiego więzienia, którym był Pawiak[6]. Było ono stale przeludnione; w listopadzie 1941 przebywało tam rekordowe 2505 więźniów[7]. Pod koniec lipca 1944 roku 665 więźniów (ok. 30% stanu) zwolniono, część przewieziono do zakładów karnych w Kaliszu i Poznaniu, pozostałych Niemcy zamierzali skierować do kopania rowów przeciwczołgowych[7].
Pierwszego dnia powstania warszawskiego żołnierze z 1. kompanii szturmowej 4. Rejonu Obwodu Mokotów AK podjęli nieudaną próbę zdobycia więzienia[7]. Następnego dnia w odwecie SS rozstrzelało na więziennym dziedzińcu ok. 600 więźniów. W obliczu nieuchronnej śmierci część osadzonych podniosła bunt i przy pomocy mieszkańców Mokotowa kilkuset więźniów zdołało uciec.
- Osobny artykuł:
Niezniszczone w czasie działań wojennych więzienie wznowiło działalność w 1945 po wycofaniu się Niemców z Warszawy. Do marca 1945 było zarządzane przez władze radzieckie, następnie przejęło je Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego[8]. Zamordowano tu, w szczególności w okresie terroru stalinowskiego, wielu więźniów politycznych, których ciała chowano potajemnie m.in. na Służewie i przy murze cmentarza Komunalnego w tzw. kwaterze „Ł”[9]. Naczelnikiem więzienia był wtedy Alojzy Grabicki[10]. Szacunkowa liczba wykonanych wyroków okresu stalinowskiego przewyższa dwa tysiące osiemset[11]. Liczba ofiar zmarłych w więzieniu – co oznacza głównie ich zamęczenie – nie jest do końca poznana[12]. Po upadku stalinizmu zbrodnie badała Komisja Kazimierza Kosztirki, a w 1989 Ministerstwo Sprawiedliwości podjęło pracę nad odtworzeniem pełnej listy straconych. Powołany zespół nie odnalazł jednak dokumentacji dotyczącej miejsc pochówków.
- Osobny artykuł:
Przez więzienie przewinęła się duża liczba znanych postaci historycznych i współczesnych osób publicznych, przetrzymywanych tu głównie w burzliwych momentach historii Polski przez władze krajowe i okupacyjne.
- Z tym tematem związana jest kategoria:
W 2016 r. Ministerstwo Sprawiedliwości ogłosiło, że areszt zostanie zamknięty, a w kompleksie budynków powstanie Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL[13]. Według informacji na stronie muzeum oraz na stronie IPN funkcjonuje ono na Rakowieckiej od 2016 r., od 2020 r. ma status państwowej instytucji kultury[14]. W 2023 r. Rada Ministrów przyjęła uchwałę o zagwarantowaniu w latach 2024–2030 środków na adaptację na siedzibę muzeum byłego Aresztu Śledczego na Warszawa-Mokotów. Finansowanie z budżetu państwa wyniesie do 466,3 mln zł[15].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Wi%C4%99zienie_mokotowskie-tablica.jpg/220px-Wi%C4%99zienie_mokotowskie-tablica.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Areszt_na_Rakowieckiej.jpg/220px-Areszt_na_Rakowieckiej.jpg)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 stycznia 2015 r. w sprawie wykazu jednostek organizacyjnych podległych Ministrowi Sprawiedliwości lub przez niego nadzorowanych (M.P. z 2015 r. poz. 169).
- ↑ Areszt Śledczy w Warszawie-Mokotowie (Jednostka w likwidacji). [w:] Służba Więzienna [on-line]. sw.gov.pl. [dostęp 2017-03-15].
- ↑ Juliusz A. Chrościcki, Andrzej Rottermund: Atlas architektury Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1977, s. 187.
- ↑ Grzegorz Mika. Od przedmieścia do bram przedmieścia. „Skarpa Warszawska”, s. 10, czerwiec 2022.
- ↑ Wojciech Świątkiewicz: 100 lat „Rakowieckiej”. niedziela.pl. [dostęp 2015-01-11].
- ↑ Krzysztof Dunin-Wąsowicz: Warszawa w latach 1939–1945. Państwowe Wydawnictwo Naukowe: 1984, s. 60. ISBN 83-01-04207-9.
- ↑ a b c Krzysztof Komorowski (red.): Warszawa walczy 1939–1945. Leksykon. Warszawa: Fundacja Polska Walczy i Wydawnictwo Bellona, 2015, s. 249. ISBN 978-83-1113474-4.
- ↑ Tomasz Łabuszewski (red. nauk.): Śladami zbrodni. Przewodnik po miejscach represji komunistycznych lat 1944−1956. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2012, s. 260. ISBN 978-83-7629-380-6.
- ↑ Tomasz Łabuszewski (red. nauk.): Śladami zbrodni. Przewodnik po miejscach represji komunistycznych lat 1944−1956. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2012, s. 258. ISBN 978-83-7629-380-6.
- ↑ Małgorzata Szejnert, Śród Żywych duchów, Aneks, Londyn 1990.
- ↑ Lista CZZK MS opracowana w 1989 r.
- ↑ Zob.M.Szejnert.
- ↑ Piotr Machajski. Muzeum w areszcie. „Gazeta Wyborcza”, s. 3, 11 maja 2016.
- ↑ Instytut Pamięci Narodowej , IPN organem prowadzącym Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie [online], Instytut Pamięci Narodowej [dostęp 2023-09-29] (pol.).
- ↑ KPRM: 466,3 mln złotych na budowę siedziby Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL [online], www.pap.pl [dostęp 2023-09-29] .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Marek M. Kamiński: Gry więzienne. Tragikomiczny świat polskiego więzienia, Oficyna Naukowa Warszawa 2006, ISBN 83-7459-022-X, [w:] [1]
- Agnieszka Rybak: Historia zza krat, „Rzeczpospolita”, dod. Rzecz na Wielkanoc z 7 kwietnia 2012, s. P16-P17
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Strona aresztu
- Kolekcja zeznań dotyczących aresztu śledczego w trakcie okupacji niemieckiej – baza świadectw „Zapisy Terroru”
- Od carskiej tiurmy do prlowskiej katowni - historia Rakowieckiej na stronie Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL