Aretologia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Aretologia (gr. ἀρετή – cnota, logos - słowo, myśl, rozum) - dyscyplina filozoficzna zajmująca się badaniem sprawności, cnót i wad.

Cnoty kardynalne: roztropność, umiarkowanie, męstwo, sprawiedliwość.

Omawia się tu także z etycznego punktu widzenia rolę miłości i przyjaźni w ludzkim życiu. Klasyczny wykład z teorii sprawności dał Arystoteles, rozwinął św. Tomasz z Akwinu, a pojęcie cnoty we współczesnej etyce odnowił Scheler.

Termin pojawił się w badaniach nowotestamentalnych stosunkowo niedawno.  U podstaw jego użycia leży szeroko akceptowane dziś spostrzeżenie, że arete („cnota”) w wielu tekstach hellenistycznych oznacza niezwykłe lub cudowne działania bóstwa albo postaci Boskiej (jak w 1P 2,9; por. Strabo, XVII,1,17).  Samo słowo aretologia  nie jest poświadczone zbyt dobrze w starożytnych tekstach; nieco lepiej jest udokumentowana postać aretalogus; pojawia się on w tekstach łacińskich jako opowiadacz, którego zadaniem jest zabawianie gości na cesarskich przyjęciach. (Swetoniusz, Div.Aug., 74; Juvenalis XV,16).

Uczeni posługują się dziś tym określeniem w dwóch różnych dziedzinach;

1.      W badaniach dotyczących religii hellenistycznej aretologia to tekst , w którym mowa jest o możliwościach i cnotach boga lub bogini (por. Syr. 36,13). W wielu takich tekstach bóstwo mówi w pierwszej osobie, posługując się formułą  „ja jestem” ( gr. ego eimi). Zwrócono uwagę, że taki sam zwrot występuje w mowach Ewangelii Janowej.

2.      W badaniach nowotestamentalnych termin oznacza także narracyjną relację o nadzwyczajnych czynach  („męża Bożego”, gr. theios aner) lub proroka. I tak już w 1954 r. R.L.P. Milburn mówił o „aretologicznym” elemencie apokryficznych Dziejów (Wczesnochrześcijańska interpretacja historii), a w 1965r. Moses Hadas i Morton Smith wydali zbiór „aretologii” zatytułowany Bohaterowie i bogowie, w którym jako pierwszorzędne przykłady gatunku wymieniono Ewangelię Łukasza obok dzieła Filostratesa Żywot Apoloniusza z Tiany. Pomimo krytyki Morton Smith i inni nadal posługiwali się terminem aretologia w odniesieniu zarówno do ewentualnych źródeł Ewangelii, jak i ewentualnych przedchrześcijańskich wzorów Ewangelii. Inni próbowali rozszerzyć pojęcie i objąć nim także biografię filozofa (D.L. Tiede)

Howard C. Kee słusznie zauważa, że żaden starożytny autor nie nazywa takich tekstów aretologiami (Aretology and Gospel, JBL 92, 1973). Jeżeli termin jest pomocny, nie ma to większego znaczenia, chociaż jego użycie mogłoby mylić, o ile oznacza, że chodzi o jakąś starożytną charakterystykę gatunku. Ponieważ jednak nie ma ściśle określonej grupy tekstów , z którymi by można było łączyć to określenie (w tym sensie), lepiej może ograniczyć jego stosowanie do tekstów (bądź części tekstów), które mówią o aretai boga jak w pkt.1 powyżej – co tez lepiej pasuje do skromnego starożytnego świadectwa , jakim dysponujemy w związku z tym słowem.  W tym sensie wiele wczesnochrześcijańskich tekstów pełni na pewno pełni funkcję aretologiczną  i można je z korzyścią badać w kontekście religijnej propagandy, nawet jeśli gdzie indziej musimy poszukiwać wytłumaczenia ich formy literackiej.

Bibliografia[edytuj]

  • Rozdz.1. W: E.V. Gallagher: Divine Man or Magician?. SBLDS, 1982.
  • D.L. Tiede: The Charismatic Figure as Miracle WorkerSwydawca=SBLDS. 1972.
  • L. Vidman: Sylloge Inscriptionum Religionis Isiacae et Serapiacae. 1969.
  • Alexander Loveday: Słownik Hermeneutyki Biblijnej. s. 41.

Linki zewnętrzne[edytuj]