Mit

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy opowieści. Zobacz też: skrótowiec MIT.

Mit (stgr. μῦθος mythos – "myśl, zamysł, opowieść, baśń") – opowieść o otaczającym ludzkość świecie, opisująca historię bogów, zjawisk paranormalnych, demonów, legendarnych bohaterów oraz historię stworzenia świata i człowieka. Próbowała ona wyjaśnić odwieczne zagadnienia dotyczące bytu ludzkiego, mistyki, życia i śmierci, dobra i zła, jak również istnienie zjawisk przyrody (np. pory roku, piorunu). Mity, obok świętych ksiąg są teologicznym uzasadnieniem przedmiotu wiary religijnej[1][2].

Zbiór mitów danej społeczności określa się mianem mitologii.

Współcześnie rozmaite zbiorowości ludzkie oraz poszczególne jednostki tworzą rozmaite opowieści mające na celu stworzenie i podtrzymanie świadomości zbiorowej oraz więzi społecznych[2].

Terminem mit określa się również formę literacką opowieści przekazującej wyobrażenia danej zbiorowości o świecie i ludziach[3]. Pierwotnie przekazywana w formie ustnej, później pisemnej.

W potocznym rozumieniu, mit jest określeniem na fałszywe przekonanie o danej osobie lub wydarzeniu[4][3].

Naturalistyczna koncepcja mitu[edytuj | edytuj kod]

Edward Wilson scharakteryzował mit z pozycji socjobiologii: jest to opowieść, która opisuje szczególne miejsce, jakie plemię zajmuje w świecie.

Fenomenologiczna koncepcja mitu[edytuj | edytuj kod]

Mircea Eliade postrzega mit jako opowieść, która w sposób absolutny i nie podawany w wątpliwość wyjaśnia świat człowiekowi kultury tradycyjnej. Mit zawiera w tym ujęciu odpowiedzi na wszelkie pytania i problemy egzystencjalne. Wyjaśnia człowiekowi fenomen śmierci, podziału na płcie, różnorodności obecnej w świecie. Mit jest opowieścią, która nie poddaje się ocenie w dwuwartościowej logice (prawdafałsz), gdyż stanowiąc fundament wiedzy o świecie danego społeczeństwa jest także podstawą wszelkich kategoryzacji. Poznawczym jądrem mitu jest dostrzeżenie przez człowieka hierofanii, czyli obecności w świecie sacrum[5].

Ponadto Eliade podkreśla, iż główną funkcją mitu jest kreowanie wzorów wszystkich rytuałów i działań ludzkich, jak również wzorców osobowych, egzemplarycznych zachowań i postaw, co ustala realny stosunek mitu do rzeczywistości[6]. Rumuński religioznawca uważa również, że mit należy do sfery sacrum i pozwala człowiekowi znieść, unicestwić sferę profaniczną; stara się ocalić ludzką duchowość, co Eliade wyprowadza na gruncie określonych sposobów znoszenia sfery profanum, podzielonych na periodyczne i nieperiodyczne. Poza tym uważa, że człowiek zawsze może odtwarzać zachowania wywodzące się z prawzorców postaw tkwiących w podświadomości kolektywnej (czyli archetypów) odwołując się tym samym do okresu, kiedy owe prawzorce powstały, zatem między innymi do mitu, do mitycznego czasu bogów (in illo tempore)[7].

Inne koncepcje mitu[edytuj | edytuj kod]

Bronisław Malinowski określa mit jako ciężko zdobytą wiedzę o tym, co wydarzyło się w rzeczywistości czasów pradawnych. Przyrównuje jego znaczenie dla dzikich twórców do roli, jaką Pismo Święte odgrywa w życiu społeczności chrześcijańskich. "Podobnie jak nasza [chrześcijańska] opowieść sakralna żyje w naszym rytuale, w naszej moralności, jak rządzi naszą wiarą i kontroluje nasze postępowanie, taką samą albo jeszcze większą rolę pełni mit wobec człowieka dzikiego"[8]

Według Karla Kerényi mit jest związany z kodeksem postępowania grup ludzi, w których kulturze ów mit jest obecny. Ponadto łączy się ze sferą wierzeń, przez co jest inny od baśni i opowiadań, ponieważ przy wyłączeniu cząstki metafizycznej pozostaje jedynie tekstem kultury, wchodzącym wyłącznie w zbiór sztuki[9].

Teoretyk literatury Zygmunt Łempicki uważał, iż mit tworzy równanie kulturowe między antykiem a literaturą współczesną, a ogólniej rzecz biorąc - późniejszą, jeśli rozpatrywać sam mit bardziej jak twór poetycki, a nie religijny[10][11].

Funkcje mitów[edytuj | edytuj kod]

  • poznawcza – poprzez mity ludzie starali się wyjaśnić niezrozumiałe dla nich zjawiska przyrody;
  • światopoglądowa – mity jako podstawa wierzeń religijnych;
  • sakralna – w mitologiach odnajdujemy wzorce rytualnych obrzędów oraz wskazówki, jak należy czcić bogów;
  • literacka – inspiracja dla twórców kolejnych epok;
  • motywacyjna – mity jako uzasadnienie ludzkiego losu;
  • kulturotwórcza - mity są rezerwuarem toposów (np. topos miłości silniejszej niż śmierć - Orfeusz i Eurydyka) i archetypów (np. buntownik - Prometeusz) oraz związków frazeologicznych (np. stajnia Augiasza). Ponadto są one również źródłem reinterpretacji (np. "Mit Syzyfa" A. Camusa).

Metody badań mitów[edytuj | edytuj kod]

Rodzaje mitów[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Podmiot i przedmiot religii. W: Marian Rusecki: Istota i geneza religii. Warszawa: Verbinum, 1989, s. 56-66. ISBN 83-85009-51-5.
  2. 2,0 2,1 Mit. W: Jan Hartman: Słownik filozofii. Kraków: Zielona Sowa, 2004, s. 139. ISBN 83-7389-587-6.
  3. 3,0 3,1 mit – Słownik języka polskiego PWN. sjp.pwn.pl. [dostęp 2015-07-22].
  4. mit - Słownik SJP. sjp.pl. [dostęp 2015-07-22].
  5. Wiktor Werner, Eliadego poszukiwania historii i znaczenia religii. Historyka, T. XXIX, 1999, s. 108 – 113.
  6. Por. M. Eliade, "Structure et fonction du mythe cosmogonique [w:] "Sources orientales, I: La Naissance du Monde", Paris 1959, s. 472.
  7. Por. Tenże, "Traktat o historii religii", Wydawnictwo KR, Warszawa 2000, s. 413-419.
  8. B. Malinowski, "Szkice z teorii kultury", tłum. T. Święcka, Warszawa 1958, s. 475.
  9. Por. M. Głowiński, "Mity przebrane", Wydawnictwo Literackie, Kraków 1990, s.7-12.
  10. Por. Tamże.
  11. Por. Z. Łempicki, "Demon antyku a kultura nowożytna", Warszawa 1933, s.23.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Marcin Punpur Logika mitu
  • Wiktor Werner, Historyczność i mit. Między rozróżnieniem a samookreśleniem [w:] Bartosz Korzeniewski [red.] Narracje o Polsce, Wydawnictwo PTPN, Poznań 2008(2009), s. 85 – 96 [1]