Mit

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy opowieści. Zobacz też: skrótowiec MIT.

Mit (stgr. μῦθος mythos – "myśl, zamysł, temat rozmowy, opowieść, baśń") – opowieść o otaczającym ludzkość świecie, opisująca historię bogów, zjawisk paranormalnych, demonów, legendarnych bohaterów oraz historię stworzenia świata i człowieka. Próbowała ona wyjaśnić odwieczne zagadnienia dotyczące bytu ludzkiego, mistyki, życia i śmierci, dobra i zła, jak również istnienie zjawisk przyrody (np. pory roku, piorunu). Z religiologicznego punktu widzenia mit, obok świętych ksiąg jest teologicznym uzasadnieniem przedmiotu wiary religijnej[1].

Zbiór mitów danej społeczności określa się mianem mitologii.

Współcześnie rozmaite zbiorowości ludzkie oraz poszczególne jednostki tworzą rozmaite opowieści mające na celu stworzenie i podtrzymanie fałszywego mniemania o grupie lub jednostce. Przykładem tego typu współczesnych mitów są mity narodowe. Chorobliwą skłonność do zmyślania kłamliwych opowieści określa się mianem mitomanii.

Terminem mit określa się również formę literacką opowieści przekazującej wyobrażenia danej zbiorowości o świecie i ludziach. Pierwotnie przekazywana w formie ustnej, później pisemnej.

Naturalistyczna koncepcja mitu[edytuj | edytuj kod]

Edward Wilson scharakteryzował mit z pozycji socjobiologii: jest to opowieść, która opisuje szczególne miejsce, jakie plemię zajmuje w świecie.

Fenomenologiczna koncepcja mitu[edytuj | edytuj kod]

Mircea Eliade postrzega mit jako opowieść, która w sposób absolutny i nie podawany w wątpliwość wyjaśnia świat człowiekowi kultury tradycyjnej. Mit zawiera w tym ujęciu odpowiedzi na wszelkie pytania i problemy egzystencjalne. Wyjaśnia człowiekowi fenomen śmierci, podziału na płcie, różnorodności obecnej w świecie. Mit jest opowieścią, która nie poddaje się ocenie w dwuwartościowej logice (prawdafałsz), gdyż stanowiąc fundament wiedzy o świecie danego społeczeństwa jest także podstawą wszelkich kategoryzacji. Poznawczym jądrem mitu jest dostrzeżenie przez człowieka hierofanii, czyli obecności w świecie sacrum[2].

Ponadto Eliade podkreśla, iż główną funkcją mitu jest kreowanie wzorów wszystkich rytuałów i działań ludzkich, jak również wzorców osobowych, egzemplarycznych zachowań i postaw, co ustala realny stosunek mitu do rzeczywistości[3]. Rumuński religioznawca uważa również, że mit należy do sfery sacrum i pozwala człowiekowi znieść, unicestwić sferę profaniczną; stara się ocalić ludzką duchowość, co Eliade wyprowadza na gruncie określonych sposobów znoszenia sfery profanum, podzielonych na periodyczne i nieperiodyczne. Poza tym uważa, że człowiek zawsze może odtwarzać zachowania wywodzące się z prawzorców postaw tkwiących w podświadomości kolektywnej (czyli archetypów) odwołując się tym samym do okresu, kiedy owe prawzorce powstały, zatem między innymi do mitu, do mitycznego czasu bogów (in illo tempore)[4].

Inne koncepcje mitu[edytuj | edytuj kod]

Bronisław Malinowski określa mit jako ciężko zdobytą wiedzę o tym, co wydarzyło się w rzeczywistości czasów pradawnych. Przyrównuje jego znaczenie dla dzikich twórców do roli, jaką Pismo Święte odgrywa w życiu społeczności chrześcijańskich. "Podobnie jak nasza [chrześcijańska] opowieść sakralna żyje w naszym rytuale, w naszej moralności, jak rządzi naszą wiarą i kontroluje nasze postępowanie, taką samą albo jeszcze większą rolę pełni mit wobec człowieka dzikiego"[5]

Według Karla Kerényi mit jest związany z kodeksem postępowania grup ludzi, w których kulturze ów mit jest obecny. Ponadto łączy się ze sferą wierzeń, przez co jest inny od baśni i opowiadań, ponieważ przy wyłączeniu cząstki metafizycznej pozostaje jedynie tekstem kultury, wchodzącym wyłącznie w zbiór sztuki[6].

Teoretyk literatury Zygmunt Łempicki uważał, iż mit tworzy równanie kulturowe między antykiem a literaturą współczesną, a ogólniej rzecz biorąc - późniejszą, jeśli rozpatrywać sam mit bardziej jak twór poetycki, a nie religijny[7][8].

Funkcje mitów[edytuj | edytuj kod]

  • poznawcza – poprzez mity ludzie starali się wyjaśnić niezrozumiałe dla nich zjawiska przyrody;
  • światopoglądowa – mity jako podstawa wierzeń religijnych;
  • sakralna – w mitologiach odnajdujemy wzorce rytualnych obrzędów oraz wskazówki, jak należy czcić bogów;
  • literacka – inspiracja dla twórców kolejnych epok;
  • motywacyjna – mity jako uzasadnienie ludzkiego losu;
  • kulturotwórcza - mity są rezerwuarem toposów (np. topos miłości silniejszej niż śmierć - Orfeusz i Eurydyka) i archetypów (np. buntownik - Prometeusz) oraz związków frazeologicznych (np. stajnia Augiasza). Ponadto są one również źródłem reinterpretacji (np. "Mit Syzyfa" A. Camusa).

Metody badań mitów[edytuj | edytuj kod]

Rodzaje mitów[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Podmiot i przedmiot religii. W: Marian Rusecki: Istota i geneza religii. Warszawa: Verbinum, 1989, s. 56-66. ISBN 83-85009-51-5.
  2. Wiktor Werner, Eliadego poszukiwania historii i znaczenia religii. Historyka, T. XXIX, 1999, s. 108 – 113.
  3. Por. M. Eliade, "Structure et fonction du mythe cosmogonique [w:] "Sources orientales, I: La Naissance du Monde", Paris 1959, s. 472.
  4. Por. Tenże, "Traktat o historii religii", Wydawnictwo KR, Warszawa 2000, s. 413-419.
  5. B. Malinowski, "Szkice z teorii kultury", tłum. T. Święcka, Warszawa 1958, s. 475.
  6. Por. M. Głowiński, "Mity przebrane", Wydawnictwo Literackie, Kraków 1990, s.7-12.
  7. Por. Tamże.
  8. Por. Z. Łempicki, "Demon antyku a kultura nowożytna", Warszawa 1933, s.23.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło mit w Wikisłowniku

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Marcin Punpur Logika mitu
  • Wiktor Werner, Historyczność i mit. Między rozróżnieniem a samookreśleniem [w:] Bartosz Korzeniewski [red.] Narracje o Polsce, Wydawnictwo PTPN, Poznań 2008(2009), s. 85 – 96 [1]