Bielik wschodni

Bielik wschodni
	Haliaeetus leucoryphus
	(Pallas, 1771)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	szponiaste
Rodzina	jastrzębiowate
Podrodzina	jastrzębie
Plemię	Accipitrini
Rodzaj	Haliaeetus
Gatunek	bielik wschodni
Synonimy
	Aquila leucorypha Pallas, 1771;
	Aquila leucorypha Pallas, 1771;
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; zagrożony
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Bielik wschodni^[4] (Haliaeetus leucoryphus) – gatunek dużego ptaka drapieżnego z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae), zamieszkujący środkową i południową Azję. Dawniej wyjątkowo zalatywał do Polski^[5] (stwierdzony tylko raz – w roku 1943 w Pszczynie^[6]). Jest zagrożony wyginięciem.

Systematyka

Gatunek ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1771 roku Peter Simon Pallas, nadając mu nazwę Aquila leucorypha. Jako miejsce typowe wskazał dolny bieg rzeki Ural^[7]^[8]. Obecnie gatunek zaliczany jest do rodzaju Haliaeetus^[4]^[9]. Nie wyróżnia się podgatunków^[9]^[10].

Morfologia

Wygląd: Samice większe od samców, lecz obie płci ubarwione jednakowo. Głowa i szyja brudnobiała. Wierzch ciała również brudnobiały. Dziób ciemny (bielik ma dziób jasny), nogi żółte. Koniec białego ogona z szerokim ciemnym pasem.
Wymiary średnie: długość ciała ok. 72–84 cm^[2]
rozpiętość skrzydeł 180–215 cm^[2]
masa ciała ok. 2,0–3,3 kg u samca, 2,1–3,7 kg u samicy^[2]

Zasięg występowania

Bielik wschodni występuje od Kazachstanu (możliwe, że już nie gniazduje) poprzez południową Rosję, Tadżykistan, Turkmenistan (prawdopodobnie zabłąkane, niegniazdujące osobniki), Uzbekistan i wschodnią Mongolię po Chiny, północne Indie, Pakistan, Bhutan, Bangladesz i Mjanmę. Poza sezonem lęgowym odwiedza Afganistan, a na przelotach bywa również w Nepalu. Wędrówki nie są do końca poznane^[11]^[12].

Ekologia i zachowanie

Biotop: Okolice jezior, rzek, słodkowodne mokradła; często na obszarze pustynnym lub stepie^[2]. Spotykany zarówno na nizinach, jak i do wysokości 5000 m n.p.m. Przeważnie gniazduje na drzewach w pobliżu wody^[11].
Gniazdo: Gniazdo buduje zarówno samiec, jak i samica. Umieszczone jest na drzewie, w Mongolii i południowym Kazachstanie zdarzają się gniazda ulokowane na ziemi obok jeziora. Jest to duża platforma z gałęzi, wyściełana suchą trawą, sitowiem, źdźbłami traw, delikatnymi gałązkami i zielonymi liśćmi^[12].

Jaja: W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając 1–3 jaja^[12]. W Indiach i Mjanmie niesie się od sierpnia do lutego^[2].
Wysiadywanie, pisklęta: Jaja są wysiadywane przez 40–45 dni. Młode klują się w kilkudniowych odstępach, najmłodsze pisklę ginie. Oba ptaki z pary opiekują się pisklętami^[12].
Pożywienie: Jest oportunistyczny, żywi się zarówno żywymi zwierzętami, jak i padliną. Przeważnie zjada ryby, ale np. w Górach Słonych ze względu na brak ryb zjada wyłącznie ptactwo wodne^[12]. Prócz tego łapie żaby, gady (w tym żółwie i węże) i pisklęta^[10]^[12]. Niekiedy kradnie zdobycz innym ptakom drapieżnym^[10].

Status i ochrona

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) od 2017 roku uznaje bielika wschodniego za gatunek zagrożony (EN – Endangered), wcześniej (od 1994 roku) miał on status gatunku narażonego (VU – Vulnerable). Liczebność światowej populacji szacuje się na 1000–2499 dorosłych osobników. Trend liczebności populacji oceniany jest jako spadkowy. Za najbardziej prawdopodobne przyczyny spadków liczebności uznaje się utratę i degradację jego podmokłych siedlisk oraz niepokojenie przez ludzi^[3].

Na terenie Polski bielik wschodni jest objęty ścisłą ochroną gatunkową^[13].

Zobacz też

ptaki Polski

Przypisy

↑ Haliaeetus leucoryphus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 3 4 5 6 Orta, J., Christie, D.A. & Kirwan, G.M.: Pallas's Fish-eagle (Haliaeetus leucoryphus). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2015. [zarchiwizowane z tego adresu (22 grudnia 2015)].
1 2 Haliaeetus leucoryphus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
1 2 Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (Wersja: 2025-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-12-15].
↑ Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego: Lista awifauny krajowej. Gatunki ptaków stwierdzone w Polsce – stan z 10.08.2025. [dostęp 2025-12-15].
↑ wynik wyszukiwania: Haliaeetus leucoryphus. [w:] Tarsiger.com [on-line]. [dostęp 2025-12-15]. (ang.).
↑ D. Lepage: Pallas's Sea-Eagle Haliaeetus leucoryphus. [w:] Avibase [on-line]. [dostęp 2023-02-11]. (ang.).
↑ P.S.P.S. Pallas P.S.P.S., Reise durch verschiedene Provinzen des Russischen Reichs, t. 1, St. Petersburg 1771, s. 454 (łac.).
1 2 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2025-12-15]. (ang.).
1 2 3 Species account: Pallas's Fish Eagle Haliaeetus leucoryphus. Global Raptor Information Network, 2010-07-27. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-01-25)]. (ang.).
1 2 Pallas's Fish-eagle Haliaeetus leucoryphus. BirdLife International. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-12-23)].
1 2 3 4 5 6 Pallas’s fish-eagle (Haliaeetus leucoryphus). ARKive. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-01)].
↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r. poz. 2183 (ISAP)).

Linki zewnętrzne

Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).

[itis-1] Haliaeetus leucoryphus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[hbwa-2] 1 2 3 4 5 6 Orta, J., Christie, D.A. & Kirwan, G.M.: Pallas's Fish-eagle (Haliaeetus leucoryphus). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2015. [zarchiwizowane z tego adresu (22 grudnia 2015)].

[iucn-3] 1 2 Haliaeetus leucoryphus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).

[mk-4] 1 2 Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (Wersja: 2025-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-12-15].

[kflista-5] Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego: Lista awifauny krajowej. Gatunki ptaków stwierdzone w Polsce – stan z 10.08.2025. [dostęp 2025-12-15].

[tarsiger-6] wynik wyszukiwania: Haliaeetus leucoryphus. [w:] Tarsiger.com [on-line]. [dostęp 2025-12-15]. (ang.).

[avibase-7] D. Lepage: Pallas's Sea-Eagle Haliaeetus leucoryphus. [w:] Avibase [on-line]. [dostęp 2023-02-11]. (ang.).

[oryg-8] P.S.P.S. Pallas P.S.P.S., Reise durch verschiedene Provinzen des Russischen Reichs, t. 1, St. Petersburg 1771, s. 454 (łac.).

[ioc-9] 1 2 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2025-12-15]. (ang.).

[gr-10] 1 2 3 Species account: Pallas's Fish Eagle Haliaeetus leucoryphus. Global Raptor Information Network, 2010-07-27. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-01-25)]. (ang.).

[birdlife-11] 1 2 Pallas's Fish-eagle Haliaeetus leucoryphus. BirdLife International. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-12-23)].

[ark-12] 1 2 3 4 5 6 Pallas’s fish-eagle (Haliaeetus leucoryphus). ARKive. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-01)].

[du-13] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r. poz. 2183 (ISAP)).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]