Bitwa pod Czemulpo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bitwa pod Czemulpo
Wojna rosyjsko-japońska
Battle of Chemulpo.jpg
Wizja artystyczna zatopienia okrętów rosyjskich
Czas 9 lutego 1904
Miejsce reda portu Czemulpo (Incheon)
Terytorium Korea
Przyczyna japoński desant w Czemulpo
Wynik zwycięstwo Japonii
Strony konfliktu
 Japonia  Rosja
Dowódcy
Sotokichi Uryū Wsiewołod Rudniew
Siły
2 krążowniki pancerne,
4 krążowniki pancernopokładowe,
8 torpedowców,
1 awizo
1 krążownik pancernopokładowy,
1 kanonierka
Straty
brak oba okręty samozatopione
33 zabitych
97 rannych
Flag of Russia.svg Wojna rosyjsko-japońska Merchant flag of Japan (1870).svg

Obrona Port ArturBitwa pod CzemulpoBitwa nad rzeką YaluBitwa pod JinzhouBitwa pod DelisiBitwa na przełęczy MotianBitwa pod DashiqiaoBitwa pod XimuchengBitwa na Morzu ŻółtymBitwa pod UlsanBitwa pod LiaoyangBitwa nad Sha HeBitwa pod SandepuBitwa pod MukdenemBitwa pod Cuszimą

Bitwa pod Czemulpo – starcie zbrojne okrętów japońskich i rosyjskich, do którego doszło 9 lutego 1904 roku, na początku wojny rosyjsko-japońskiej, na redzie Czemulpo (obecnie Incheon) w Korei. Mimo że w samej bitwie nie zatopiono żadnego okrętu, Rosjanie ponieśli porażkę i dokonali samozatopienia swoich jednostek.

Podłoże[edytuj | edytuj kod]

Japonia, rozpoczynając 9 lutego 1904 wojnę z Rosją atakiem na Port Artur, prowadziła równocześnie operację zajęcia neutralnej Korei, wysadzając desant w porcie Czemulpo. Stacjonowały tam wówczas, zgodnie z ówczesną praktyką kolonialną, okręty kilku państw, reprezentujące interesy swoich rządów w Korei. Wśród nich były dwa okręty rosyjskie: nowy krążownik pancernopokładowyWariag” i stara kanonierkaKoriejec” (uzbrojona w dwa przestarzałe działa kalibru 203 milimetry, jedno kalibru 152 milimetry i cztery kalibru 107 milimetrów oraz mniejsze działka[1]) oraz: brytyjski krążownik HMS „Talbot” typu Eclipse, francuski krążownik „Pascal” typu Descartes, włoski krążownik „Elba” i amerykańska kanonierka USS „Vicksburg”[2].

Do osłony japońskiego desantu wyznaczono wzmocniony 4. Dywizjon Krążowników pod dowództwem kontradmirała Sotokichiego Uryū[2]. Zespół japońskich okrętów i statków transportowych przypłynął pod Czemulpo już 8 lutego. „Koriejec” próbował tego dnia po południu wypłynąć do Port Artur z pocztą, lecz zawróciły ją japońskie okręty blokujące wyjście na pełne morze[2]. Następnie japońskie transportowce wysadziły w porcie wojsko w sile czterech batalionów, nie napotykając oporu[2].

9 lutego rano kontradmirał Sotokichi Uryū przedstawił dowódcy zespołu rosyjskich okrętów ultimatum z żądaniem wyjścia z portu do godziny 12 pod groźbą zaatakowania rosyjskich okrętów na redzie portu[2]. Jednocześnie uprzedzili kotwiczące tam okręty neutralne, żeby odsunęły się z pobliża miejsca cumowania rosyjskich okrętów[1].

Oczekujący zespół japoński przewyższał Rosjan liczebnie. Składał się z nowego krążownika pancernegoAsama” oraz starszego i mniejszego „Chiyody”, czterech krążowników pancernopokładowych („Akashi”, „Naniwa”, „Niitaka” i „Takachiho”) oraz kilku torpedowców. Okrętem flagowym kontradmirała Uryū był „Naniwa”[2].

Okręty rosyjskie przed bitwą. Po lewej „Wariag”, po prawej „Koriejec” (na pierwszym planie)
Uszkodzony „Wariag”, z przechyłem, po bitwie
Płonące okręty rosyjskie w porcie Czemulpo
„Asama” podczas prób wyposażeniowych

Starcie[edytuj | edytuj kod]

Odrzucając możliwość poddania się, dowódca „Wariaga” i całego zespołu, kapitan I rangi (komandor) Wsiewołod F. Rudniew, zdecydował wypłynąć z portu i podjąć walkę lub próbę przedarcia się do głównej bazy Port Artur. Przed południem 9 lutego (27 stycznia według rosyjskiego kalendarza) oba okręty wyszły ze wschodniego kanału portowego[2].

Walkę ze strony japońskiej toczył przede wszystkim krążownik pancerny „Asama”, najsilniejsza jednostka zespołu[1]. Około 11:45 z odległości 7500–8000 metrów ogień otworzyli najpierw Japończycy, a po kilku minutach Rosjanie[1].

Krążownik „Asama” toczył bój z „Wariagiem”, tymczasem „Chiyoda” wzięła na cel „Koriejca”. Po dwóch minutach „Wariag” otrzymał pierwsze trafienie (w przedni pomost)[2]. Następnie do walki włączyły się „Naniwa” i „Niitaka”, a później, strzelając sporadycznie, „Takachiho” i „Akashi”[2]. „Wariaga” dosięgły kolejne pociski, a kiedy podczas zwrotu w prawo uszkodzono mu mechanizm sterowy, około godziny 12:15 wszedł na mieliznę przy wysepce w kanale portowym[2]. Udało mu się z niej zejść, lecz Japończycy wykorzystali tę okazję, aby się zbliżyć i zadać mu kolejne ciosy pociskami dużych kalibrów[2]. Okręt zaczął się przechylać na lewą burtę, toteż – wobec niemożności przedarcia się – rosyjski dowódca postanowił zawrócić do portu[2]. „Koriejec” również zawrócił. „Asama” i „Chiyoda” ścigały Rosjan w wąskim kanale portowym i nadal ostrzeliwały. Około godziny 12:40 Japończycy wstrzymali ogień z uwagi na bliskość okrętów neutralnych; pięć minut później padły ostatnie strzały z okrętów rosyjskich[2]. O godzinie 13:15 „Wariag” stanął na kotwicy[1]. W opatrywaniu rannych wkrótce zaczęli pomagać Rosjanom lekarze przybyli z okrętów państw neutralnych[1].

W ciągu około godziny walki „Wariag” otrzymał od jedenastu do czternastu trafień[3], z czego trzy pociskami kalibru 203 milimetry z „Asamy”, pozostałe – pociskami kalibru 152 milimetry („Asama” wystrzelił dwadzieścia osiem pocisków kalibru 203 milimetry, dziewięćdziesiąt osiem kalibru 152 milimetry i dziewięć kalibru 76 milimetrów[4]). Mimo że okręt zachował możliwość ruchu, a jego pokład pancerny nie został przebity, nie nadawał się do walki – zniszczona została większość jego nieosłoniętej artylerii i miał przebicia w części podwodnej, 33 członków załogi zostało zabitych, 97 rannych[5]. W czasie walki krążownik rosyjski wystrzelił aż czterysta dwadzieścia pięć pocisków kalibru 152 milimetry, czterysta siedemdziesiąt kalibru 75 milimetrów i dwieście dziesięć kalibru 47 milimetrów[5], a „Koriejec” – czterdzieści dziewięć pocisków 203 milimetry[6], lecz bez żadnych istotnych efektów. Nie wiadomo, ile dokładnie pocisków dosięgło japońskich okrętów; według źródeł japońskich flota Cesarstwa nie poniosła w tej bitwie strat w ludziach i sprzęcie, ale informacja ta jest oceniana jako prawdopodobnie nieprawdziwa[1]. „Koriejec” nie ucierpiał podczas starcia.

Następstwa[edytuj | edytuj kod]

Aby okręty nie dostały się w ręce nieprzyjaciela, załoga „Wariaga” po południu dokonała samozatopienia na redzie Czemulpo przez otwarcie zaworów dennych; okręt zatonął o 18:10[2]. „Koriejec” został około godziny 16:00 wysadzony w powietrze, a również obecny w porcie rosyjski statek „Sungari” – spalony przez załogę[2]. Dowódcy okrętów innych bander obecnych w porcie sprzeciwili się wysadzeniu "Wariaga" z uwagi na zagrożenie dla ich jednostek[2]. Załogi rosyjskie zostały przejęte przez okręty państw neutralnych[7].

Władze w Sankt Peteresburgu poznały losy „Wariaga” i „Koriejca” dopiero po około trzech tygodniach[7]. Po powrocie do Rosji komandor Rudniew zyskał sławę bohatera, a wszyscy członkowie załóg obu okrętów otrzymali od cara Order Świętego Jerzego (różnych klas) i pamiątkowe medale[7]. Walka „Wariaga” odbiła się echem na całym świecie i poprawiła wizerunek państwa carów na arenie międzynarodowej, a w samej Rosji obrosła legendą[7]. Niedługo potem austriacki poeta Rudolf Greinz, zainspirowany artykułem o bitwie, skomponował wiersz na jej temat; utwór przetłumaczono na rosyjski i zaczęto śpiewać do melodii ludowej, a powstała w ten sposób piosenka stałą się jednym z najpopularniejszych rosyjskich utworów o tematyce marynistycznej[2]. W 1947 roku odbyła się zaś premiera filmu propagandowego Kriejsier Wariag[2].

Mimo to niektórzy autorzy podnoszą, że Rudniew zamiast walczyć, powinien był pozostawić w Czemulpo starą kanonierkę i samemu podjąć próbę przedarcia się do Port Artur. Miałby duże szanse na powodzenie z uwagi na szybkość nowoczesnego krążownika[8]. Błędem dowództwa rosyjskiej Eskadry Oceanu Spokojnego było samo wysłanie krążownika do Czemulpo w obliczu napięcia w stosunkach z Japonią w sytuacji, w której wystarczyłaby do reprezentowania Rosji sama kanonierka. Mimo oficjalnego uhonorowania dalsza kariera Rudniewa w marynarce uległa przerwaniu, być może ze względu na błędy popełnione przed starciem i zaniechanie wysadzenia okrętu w powietrze, co umożliwiło Japończykom późniejsze podniesienie i wcielenie do służby jako okręt szkolny „Soya”[8]. Inne publikacje podają jednak, że jego wina polegała na niepowstrzymaniu marynarzy przed udziałem w manifestacji w toku rewolucji w 1905 roku[2].

Zestawienie sił[edytuj | edytuj kod]

Zestawienie sił obu stron biorących udział w bitwie[1][2].

Rosjanie[edytuj | edytuj kod]

Zespół stacjonujący w Czemulpo pod dowództwem komandora Wsiewołoda F. Rudniewa:

Japończycy[edytuj | edytuj kod]

Zespół osłony desantu, wzmocniony 4. Dywizjon pod dowództwem kontradmirała Sotokichiego Uryū

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Maciej S. Sobański. Wariag – krążownik opiewany w pieśni. „Okręty Wojenne”. XIV (68), s. 8–9, 2004-06. ISSN 1231-014X. 
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 Paweł Łyziński: Bitwa na redzie Chemulpo i narodziny legendy Wariaga. Konflikty.pl, 6 lipca 2015. [dostęp 6 lipca 2015].
  3. Jedenaście według źródeł japońskich (za: A.S. Aleksandrow, S.A. Bałakin), dwanaście do czternastu według rosyjskich (za: W. Katajew)
  4. A.S. Aleksandrow, S.A. Bałakin. „Asama” i drugije. Japonskije bronienosnyje kriejsiera programmy 1895-1896 g („Асама” и другие. Японские броненосные крейсера программы 1895-1896 г.). „Morskaja Kampania”. 1/2006. 
  5. 5,0 5,1 W.I. Katajew (В.И. Катаев). Kriejsier Wariag (Крейсер «Варяг»). „Morskaja Kollekcja”. 3/2003. 
  6. Piotr Olender. Artyleria w wojnie rosyjsko-japońskiej 1904–1905. „Morza, Statki i Okręty”. 1/1996. s. 59–60. 
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Maciej S. Sobański. Wariag – krążownik opiewany w pieśni. „Okręty Wojenne”. XIV (68), s. 10–11, 2004-06. ISSN 1231-014X. 
  8. 8,0 8,1 Witalij D. Docenko: Mify i liegendy Rossijskogo fłota. Sankt Petersburg: Poligon, 2002, s. 100–103. (ros.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A.S. Aleksandrow, S.A. Bałakin, "Asama" i drugije. Japonskie bronienosnyje kriejsera programmy 1895-1896 („Асама” и другие. Японские броненосные крейсера программы 1895-1896г.), Morskaja Kampania 1/2006
  • Witalij D. Docenko, Mify i liegendy Rossijskogo fłota, Poligon, Sankt Petersburg 2002, ISBN 5-89173-166-5, s. 100-103
  • W.I. Katajew (В.И.Катаев), Kriejser Wariag (Крейсер «Варяг»), seria Morskaja Kollekcja nr 3/2003
  • Paweł Łyziński: Bitwa na redzie Chemulpo i narodziny legendy Wariaga. Konflikty.pl, 6 lipca 2015. [dostęp 6 lipca 2015].
  • Piotr Olender, Artyleria w wojnie rosyjsko-japońskiej 1904-1905, w: Morza, Statki i Okręty nr1/1996, s.59-60
  • Maciej S. Sobański. Wariag – krążownik opiewany w pieśni. „Okręty Wojenne”. XIV (68), s. 5–15, 2004-06. ISSN 1231-014X. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]