To jest dobry artykuł

Chiyoda (1890)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Chiyoda[1]
"Chiyoda" w gali banderowej, po zwycięstwie w wojnie z Rosją
"Chiyoda" w gali banderowej, po zwycięstwie w wojnie z Rosją
Klasa krążownik pancerny
Historia
Stocznia John Brown & Company, Clydebank
Położenie stępki listopad 1888
Wodowanie 3 czerwca 1890
 Nippon Kaigun
Wejście do służby 1 stycznia 1891[2][3]
Wycofanie ze służby kwiecień 1922[4]
Los okrętu złomowany 1927 lub zatopiony 5 sierpnia 1927 jako okręt-cel[5][3]
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 2400 t
Długość 94,49 m
Szerokość 12,98 m
Zanurzenie 4,27 m
Napęd
2 maszyny parowe potrójnego rozprężania, 5600 ihp
Prędkość 19 węzłów
Uzbrojenie
10 dział 120 mm QF (10xI)
14 dział 3-funtowych (14xI)
3 kartaczownice Gatlinga (3xI)
3 wt 356 mm
Opancerzenie
pas pancerny 114 mm, pokład 25-37 mm
Załoga 350

Chiyoda (jap. 千代田?) – pierwszy krążownik pancerny zbudowany dla Japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej; jedyny okręt swojego typu. Zbudowany przez stocznię J&G Thomson[6][7] (później kupioną przez John Brown & Company) w Clydebank w Wielkiej Brytanii, służył podczas trzech wojen: chińsko-japońskiej, rosyjsko-japońskiej i I wojny światowej.

Konstrukcja[edytuj]

W 1883 Japończycy zamówili we Francji krążownik pancernopokładowy "Unebi", który z powodu złej stateczności zatonął podczas dziewiczego rejsu do kraju[8]. Za pieniądze uzyskane z odszkodowania za utracony w sztormie okręt (ponad 1245 tys. jenów)[9][2] postanowili zamówić kolejny krążownik, tym razem w stoczni brytyjskiej. Okręt zbudowano według planów dostarczonych przez Japończyków, aczkolwiek stocznia wprowadziła nieco poprawek, konsultowanych z projektantami[7].

Krążownik był dość niewielki (2450 ton), długi na 94,49 m, szeroki na 12,98 m, zanurzał się na 4,27 m[10][7][4], maksymalnie na 5,19 m[11]; wysokość okrętu, od stępki do pokładu wynosiła 7,214 m[7]. Śródokręcie okrętu chronił długi na 60 m wąski burtowy pas pancerny ze stali chromowej grubości 114 mm na linii wodnej, uzupełniony sięgającym od dziobu do rufy pokładem pancernym o grubości od 25 do 37 mm (na skosach). Ponadto na linii wodnej, na całej długości był osłonięty pasem przedziałów wodoszczelnych wypełnionych celulozą[11]. Wnętrze kadłuba podzielono ogółem na 84 wodoszczelne przedziały dla zwiększenia niezatapialności[10]; na śródokręciu okręt posiadał podwójne dno[12]. Jak większość okrętów swojej ery, posiadał taranową dziobnicę.

Okręt kosztował nieco ponad milion jenów[9]. Wysokie koszty budowy i niezbyt dobre osiągi były obiektem krytyki w parlamencie i służyły jako argument do ograniczania wydatków na marynarkę wojenną[13]. Z uwagi na wielkość, w marynarce japońskiej "Chiyoda" była zaklasyfikowana jako krążownik III klasy[2][3]. Klasyfikacja jako krążownik pancerny jest oparta o silny pancerz, mimo nieco zbyt małych rozmiarów i zbyt lekkiego uzbrojenia[4].

Okręt napędzały dwie maszyny parowe potrójnego rozprężania o mocy indykowanej 5600 hp co dawało początkowo prędkość maksymalną 19 węzłów[10]. Maszyny były zbliżone (choć znacznie większe) do zastosowanych w hiszpańskim niszczycielu "Destructor". Kolejne cylindry miały średnicę 660, 990 i 1448 mm; skok tłoka wynosił 686 mm; wszystkie cylindry wyposażono w zawory tłoczkowe. Cylindry wsparte były na ramie z kutej stali, przynitowanej do płyty ze stali odlewowej. Konstrukcja silników miała zapewnić maksymalną wytrzymałość przy danej wadze, zapewniając równocześnie komfort obsługi. Maszyny napędzały dwa puste wały napędowe z prędkością do 230 obr./min[7].

Parę do silników dostarczało sześć kotłów typu lokomotywowego, ustawionych w dwóch osobnych przedziałach wodoszczelnych (kotłownie znajdowały się przed maszynownią). Stalowe, dwupaleniskowe kotły miały ok. 6 m długości i 2,1 m średnicy; wyposażone były w instalację do forsowania ciągu[7]. Po zbudowaniu, podczas prób w 1891 roku okręt rozwinął, przy forsowanym ciągu, moc 5675 KM i prędkość 19,5 węzła, natomiast we wrześniu 1903 osiągał (przy normalnym ciągu) moc 3856 KM i prędkość 17,4 węzła[2]. Zapas węgla wynosił standardowo 240[10] lub 330[4] ton, a maksymalny 420 ton[10][4]. Przewidywane podczas konstrukcji zużycie węgla przy prędkości ekonomicznej 10 węzłów miało wynieść mniej niż 12 ton na dobę, co miało dać zasięg ok. 8500 mil morskich[7] (rzeczywisty zasięg wynosił ok. 6000 mm przy 10 w.[14]).

Pierwotnych sześć kotłów typu lokomotywowego sprawiało problemy, więc podczas remontu w Kure między kwietniem 1897 a majem 1898 wymieniono je na 12 francuskich kotłów wodnorurkowych typu Belleville[2][10]. Według F.T. Jane'a miały być one dostosowane do dającego więcej popiołu japońskiego węgla[11][a]. Wtedy też zdjęto z masztów ciężkie marsy bojowe dla poprawy stabilności[10].

Uzbrojenie[edytuj]

Plan okrętu z zaznaczonym opancerzeniem i uzbrojeniem

.

Pierwotnie planowano uzbroić krążownik w dwie 320 mm armaty Caneta, ale obawiając się przeciążenia po katastrofie "Unebi", zainstalowano lżejsze szybkostrzelne działa 120 mm, produkcji zakładów Armstronga w Elswick. Były to nowe działa strzelające amunicją z łuską (ang. quick firingQF)[b], dzięki czemu miały niemal sześciokrotnie większą szybkostrzelność niż działa, do których ładowano proch w woreczkach (za czym szła konieczność przetarcia komory zamkowej po każdym strzale[10]). Działa miały lufy o długości 40 kalibrów, ważyły dwie tony, używały 5,5 kg (12 lb) ładunków prochu, by wystrzelić pociski ważące 20,5 kg (45 lb) z prędkością wylotową 667 m/s[16]. Według szacunków, w ciągu 10 minut okręt był w stanie wystrzelić 300 pocisków o łącznej wadze 13 500 funtów, więcej niż pozornie ciężej uzbrojona "Naniwa" (7000 lb)[17]

Działa, osłonięte tylko maskami, były rozmieszczone w burtowych sponsonach (z wyjątkiem dwóch, umieszczonych pojedynczo na osi okrętu na dziobie i rufie) i miały szerokie pole ostrzału[11]. Wszystkie ustawiono na podstawach kolumnowych[7]. Artylerię lekką stanowiło 14 armat szybkostrzelnych Hotchkissa kal. 47 mm; na marsach zainstalowano trzy kartaczownice Gatlinga. Okręt posiadał trzy wyrzutnie torpedowe: jedną na dziobie i po jednej na każdej burcie kal. 356 mm[10] lub 450 mm[4].

Służba[edytuj]

Chiyoda w latach 1880.

Okręt został przekazany zamawiającemu 1 stycznia 1891 i dopłynął do Japonii 11 kwietnia 1891. 5 września 1892 dowódcą okrętu został książę Takehito Arisugawa[18]; 12 grudnia krążownik wszedł w skład sił Eskadry Stałej Gotowości[2]. 26 lutego 1894 dowództwo jednostki objął kmdr Masatoshi Uchida (późniejszy wiceadmirał)[19]. Tuż przed wybuchem I wojny chińsko-japońskiej okręt został wysłany do Czemulpo (Incheon) w Korei, by ubezpieczać japońskie siły[20]. Następnie "Chiyoda" wzięła udział w bitwie u ujścia Yalu, gdzie została trafiona ciężkim pociskiem 305 mm. Granat szczęśliwie ominął pas pancerny górą, a że nie był wypełniony materiałem wybuchowym, przeszedł na wylot, nie powodując większych uszkodzeń. Nikt też nie odniósł obrażeń[21] ("Chiyoda" była jedynym okrętem, który nie poniósł w tej bitwie strat w ludziach[22]). Następnego dnia po bitwie, kuter z krążownika dobił miną wytykową uszkodzony i osadzony na skałach krążownik "Yangwei"[23].

Podczas operacji zmierzających do zdobycia Lüshun (Portu Artura), najważniejszej chińskiej bazy marynarki wojennej, krążownik wspierał działania armii lądowej. Piechota morska z "Chiyody" jako pierwsza wylądowała pod Hayankou i ubezpieczała desant sił głównych[24], a podczas szturmu na główną twierdzę okręt ostrzeliwał chińskie forty[25]. Następnie "Chiyoda" uczestniczyła w oblężeniu Weihaiwei[26]. Po zakończeniu wojny weszła w skład eskadry wysłanej przeciw Tajwanowi i razem z "Takachiho", "Matsushimą" i "Naniwą" ostrzeliwała forty chińskie podczas ataku na Keelung[27]. Po kampanii tajwańskiej, 28 września 1895, okręt przejął kmdr Tsunesaku Itō[19].

Chiyoda ok. 1900

Od 7 maja do 28 sierpnia 1903 okręt zabezpieczał japońskie interesy, stacjonując w Czyfu (ob. Yantai), a od 29 września 1903 do wybuchu wojny rosyjsko-japońskiej – w Czemulpo (ob. Incheon)[2]. Podczas wojny, w latach 1904–1905 "Chiyoda" została przyporządkowana do 6. Dywizjonu 3. Floty[14]. 9 lutego 1904 wsparła okręty 4. Eskadry 2. Floty w bitwie pod Czemulpo[28]. Podczas oblężenia Portu Artura 26 lipca 1904 roku wpadła na rosyjską minę i została poważnie uszkodzona (7 zabitych, 27 rannych)[5]. Okręt odholowano do Dalnego i wyremontowano. 12 stycznia 1905 dowództwo przejął książę Yorihito Higashifushimi (w latach 1895-97 był zastępcą dowódcy krążownika)[18][c]. Naprawiony okręt wziął udział w bitwie pod Cuszimą[4], w eskadrze krążowników atakujących rosyjską straż tylną.

W 1912 "Chiyodę" przeklasyfikowano na okręt obrony wybrzeża II rangi[4]. Mimo swojego wieku uczestniczyła w oblężeniu Qingdao na początku I wojny światowej, w 1914[29].

W 1920 przekształcono "Chiyodę" w okręt-bazę dla okrętów podwodnych. Dwa lata później, w kwietniu 1922 skreślono ją z listy floty i rozbrojono w Kure, by w 1927 zezłomować[4]. Według części źródeł, okręt zatopiono 5 sierpnia 1927[3] jako okręt-cel, pociskami kalibru 203 mm japońskich krążowników ciężkich[5].

Uwagi

  1. F.T. Jane twierdził też, że "Chiyoda" była pierwszym na świecie okrętem z kotłami wodnorurkowymi, jednak inne publikacje, tak z epoki (zob. art. z The New York Times), jak i nowsze, nie potwierdzają tej tezy. Kotły wodnorurkowe typu Belleville otrzymały brytyjskie krążowniki pancerne typów Powerful z 1895 i Diadem z 1896[15], a na "Chiyodzie" zamontowano je dopiero w 1898 roku.
  2. W odróżnieniu od zwykłych dział odtylcowych – ang. breech loading (BL).
  3. Obaj książęta: Takehito i Yorihito, dowódcy "Chiyody", osiągnęli w późniejszej karierze najwyższy możliwy stopień admirała floty, aczkolwiek obaj pośmiertnie.

Przypisy

  1. Jeśli nie podano inaczej, dane za Conway's..., s. 223
  2. a b c d e f g Andriej W. Połutow: Diesantnaja opieracyja japonskoj armii i fłota w Inczchonie 8-9 fiewrala 1904 g. (czast' 1), "Morskaja Kampanija" nr 7/2007, ss.25-34 (ros.)
  3. a b c d Hiroshi Nishida: Chiyoda (jap.). Imperial Japanese Navy. [dostęp 2012-12-12].
  4. a b c d e f g h i Hansgeorg Jentschura, Dieter Jung, Peter Mickel: Warships of the Imperial Japanese Navy, 1869–1945. Naval Institute Press, 1976, s. 71–72. ISBN 087021893X. (ang.)
  5. a b c Siergiej W. Suliga: Korabli Russko-Japonskoj wojny 1904-1905 gg. Czast' 2: Japonskij fłot. Moskwa: Askold, 1993. (ros.)
  6. Jane 1904 ↓, s. 90.
  7. a b c d e f g h For Japan's Government. A Fine War Vessel Being Constructed in Scotland.. „The New York Times”, 23-10-1890 (ang.). 
  8. Roger Chesneau, Eugène Kolesnik: Conway's All the World's Fighting Ships, 1860–1905. London: Conway Maritime Press, 1979, s. 227. ISBN 0-85177-133-5.
  9. a b Leonard George Carr Laughton, Roger Charles Anderson. „The Mariner's Mirror”. 93, s. 488., 2007. The Society for Nautical Research. 
  10. a b c d e f g h i Roger Chesneau, Eugène Kolesnik: Conway's All the World's Fighting Ships, 1860–1905. London: Conway Maritime Press, 1979, s. 223. ISBN 0-85177-133-5.
  11. a b c d Jane 1904 ↓, s. 91.
  12. Wilson 1896 ↓, s. 58.
  13. J. Charles. Schencking: Making waves : politics, propaganda, and the emergence of the Imperial Japanese Navy, 1868-192. Stanford, Calif.: Stanford University Press, 2005, s. 60-63. ISBN 0-8047-4977-9.
  14. a b Chiyoda. W: Rotem Kowner: Historical Dictionary of the Russo-Japanese War. Toronto: Scarecrow, 2006, s. 90. ISBN 0-8108-4927-5.
  15. L. E. Bertin: Marine Boilers: Their Construction & Working, Dealing More Especially with Tubulous Boilers. New York: D. van Nostrand Company, 1906, s. 320.
  16. Wilson 1896 ↓, s. 312.
  17. Wilson 1896 ↓, s. 307.
  18. a b Hiroshi Nishida: Deck officers, in the cradle era (jap.). Imperial Japanese Navy. [dostęp 2012-12-12].
  19. a b Hiroshi Nishida: Graduates of Naval Academy class 3rd (jap.). Imperial Japanese Navy. [dostęp 2012-12-12].
  20. Jukichi 1895 ↓, s. 11.
  21. Jane 1904 ↓, s. 128.
  22. Jukichi 1895 ↓, s. 42.
  23. Wilson 1896 ↓, s. 93.
  24. Jukichi 1895 ↓, s. 55.
  25. Jukichi 1895 ↓, s. 62.
  26. Jukichi 1895 ↓, s. 77.
  27. James W. Davidson: The Island of Formosa, Past and Present. London: Macmillian & Co, 1903, s. 298. (ang.)
  28. Chemulpo, Battle of. W: Rotem Kowner: Historical Dictionary of the Russo-Japanese War. Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, Inc., 2006. ISBN 978-0810849273.
  29. Jarosław Witkowski. Upadek Tsingtao. „Morze, Statki i Okręty”. XVII, s. 84, 2012. Magnum-X. ISSN 1426-529X (pol.). 

Bibliografia[edytuj]

  • Fred. T. Jane: The Imperial Japanese Navy. Londyn: W. Thacker & co., 1904.
  • Jukichi Inouye: A Concise history of the war between Japan and China. Osaka i Tokyo: Z. Mayekawa i Y. Okura, 1895.
  • Herbert Wrigley Wilson: Ironclads in Action; a Sketch of Naval Warfare from 1855 to 1895. London: S. Low, 1896. (ang.)