Bitwa pod Peregonowką
Wojna domowa w Rosji | |||
Czas |
26 września 1919 | ||
---|---|---|---|
Miejsce |
okolice wsi Peregonowka (niedaleko miasta Humań) | ||
Terytorium | |||
Wynik |
zwycięstwo sił machnowskich | ||
Strony konfliktu | |||
| |||
Dowódcy | |||
| |||
Siły | |||
| |||
Straty | |||
| |||
Położenie na mapie Ukrainy ![]() | |||
![]() |
Bitwa pod Peregonowką – bitwa, która miała miejsce w 1919 roku, podczas rosyjskiej wojny domowej. Starcie niedaleko wsi Peregonowka, w okolicach Umania, w którym wzięły udział siły Rewolucyjnej Powstańczej Armii Ukrainy przeciwko Armii Ochotniczej wojsk białych. Jej wynik w znacznej mierze przyczynił się do klęski Białej Armii na terenach południowo-wschodniej Ukrainy.
Tło
[edytuj | edytuj kod]W połowie czerwca 1919 Andriej Szkuro z Dywizji Kozaków Kubańskich wykorzystał chaos między bolszewikami a anarchistami i dokonał grabieży miasta Hulajpołe, w czasie której palono domy, zabijano mężczyzn, gwałcono kobiety i wywłaszczano łupy, podobnie jak to miało miejsce w innych wioskach. Rewolucyjna Powstańcza Armia Ukrainy i tysiące uchodźców wycofały się setki kilometrów na zachód. Przeszli przez Dniepr przy moście niedaleko Aleksandrowska, aby dotrzeć do Jelizawetgradu, gdzie dowództwo sprawował ataman Matwij Hryhorjew. Ich sojusz z nim trwał tylko miesiąc (25 czerwca – 27 lipca), gdy ataman został zabity za odmowę walki z armią Antona Denikina, a także jego udział w pogromach. Czarna Armia kontynuowała swoją działalność w Dobrowełyczkiwce na południu Ukrainy, gdzie z początkiem sierpnia pojednała się z Armią Czerwoną. Rozpoczęto kontratak, który tymczasowo zepchnął wroga na wschód, ale Denikin wkrótce wysłał posiłki. Armia Machno kontynuowała swój zachodni odwrót, kiedy Biała Armia przybyła do Kurska na północy[1].
Po miesiącu odwrotu i potyczek, pozostawiając ponad 8000 rannych, pod koniec sierpnia 1919 do Umania przybyła siły machnowskie[1][2]. Będąc na granicy terytorium kontrolowanego przez siły Symona Petlury, anarchiści zdecydowali się na negocjacje. Petlurowcy byli również w stanie wojny z Białą Armią i nie chcieli mieć więcej wrogów[1]. Postanowili zaprzestać działań wojennych, wymienić się jeńcami, a na dwa tygodnie przed osiedleniem się we wsi Tekucze, niedaleko Umania, w szpitalach petlurowców przebywało 3000 anarchistów[2][1]. Z czasem jednak machnowcy przestali ufać siłom narodowym. Z wojskami Petruli na północy i zachodzie oraz Denikinem na południu i wschodzie, do 25 września, Biała Armia otoczyła Czarną Armię[1].
Bitwa
[edytuj | edytuj kod]Po czterech miesiącach oraz przebyciu 600 kilometrów na zachód, Czarna Armia postanowiła skręcić na wschód i zmierzyć się z Białą Armią we wsi Krutenkoje. Zaskoczona Biała Armia dokonała odwrotu[2][1]. Następny dzień okazał się decydującym starciem dla niespełna 8000 pozostałych anarchistycznych partyzantów[2].
Atak rozpoczął się o 03:00. Kiedy po sześciu godzinach linie Armii Białej nie złamały się, machnowcy uformowali się w nowym szturmie, do którego dołączyły również kobiety. Ten ruch zmniejszył liczbę żołnierzy Białej Armii i zredukował ostrzał z karabinów maszynowych. Machno, który wcześniej w nocy jechał naprzód z eskadrą kawalerii, aby otoczyć obrońców, zaatakował od tyłu i wkroczył do wioski, prowadząc walkę wręcz na ulicach. Atak z obu stron sprowokował białoarmistów do odwrotu. Byli jednak ścigani przez jeźdźców Armii Czarnej, pozostawiając za sobą wielu zabitych na polach, w tym topielców, próbujących przeprawić się przez pobliską rzekę[1].
Następstwa
[edytuj | edytuj kod]Około 4000 Białych żołnierzy rozjechało się po lasach na północy, gdzie w dużej części zostali zaatakowani i zabici przez chłopów[3]. Po zwycięstwie, anarchiści utworzyli trzy kolumny i ruszyli do Dniepru, eliminując wszystkich wrogów[1]. Ofensywa ta objęła 7000 Białych zabitych w Aleksandrowsku, w tym 2500 Czeczenów[2]. W ciągu dziesięciu dni Czarna Armia powróciła, aby odzyskać swoją nieformalną stolicę (tj. Hulajpołe), a także przejąć Mariupol, Połohy, Melitopol i Berdiańsk, a także inne strategiczne lokalizacje. 20 października anarchiści pokonali w Dnieprze Białą Armię, która schroniła się Taganrogu[1].
W szczytowym momencie Wolne Terytorium biegło od centrum guberni jekaterynosławskiej do północno-wschodniej części guberni taurydzkiej, obszaru zamieszkałego przez około trzy miliony osób[4].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h i Piotr Arszinow, History of the Makhnovist Movement (1918–1921), 1923 [dostęp 2020-09-18] [zarchiwizowane z adresu 2020-09-14] (ang.).
- ↑ a b c d e Alexandre Skirda , Nestor Makhno–Anarchy's Cossack: The Struggle for Free Soviets in the Ukraine 1917–1921, AK Press, 2004, ISBN 1-902593-68-5, OCLC 60602979 (ang.).
- ↑ А.В. Белаш , В.Ф. Белаш , Дороги Нестора Махно (Историческое повествование), Проза, 1993, ISBN 5-7707-3814-6 [zarchiwizowane z adresu 2020-09-18] (ros.).
- ↑ Stephen Velychenko , State Building in Revolutionary Ukraine: A Comparative Study of Governments and Bureaucrats, 1917-1922, University of Toronto Press, 2011, ISBN 978-1-4426-4132-7 (ang.).