Pogrom

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Pogrom – tradycyjnie, w znaczeniu słownikowym tyle co „zadanie komuś klęski”, „rozgromienie” (np. wrogich wojsk), „unicestwienie”, „wybicie”. Współcześnie, za rosyjskim погром, słowo to jest używane najczęściej w odniesieniu do zbiorowych, brutalnych ataków na przedstawicieli mniejszości narodowych, a potocznie, zwłaszcza w języku publicystyki, bywa uogólniane jako wszelki grupowy akt przemocy skierowany przeciw jakiejś grupie narodowościowej lub religijnej, często połączony z niszczeniem własności jej członków (domów, miejsc pracy, miejsc kultu).

Do pogromów dochodzi zarówno spontanicznie w wyniku jakiegoś wydarzenia lub planowo, gdy są one prowokowane przez grupy propagujące wrogość wobec jego ofiar.

Geneza pojęcia[edytuj | edytuj kod]

Pojęcie pogromu rozprzestrzeniło się na przełomie XIX i XX wieku w związku z trzema falami antyżydowskiej przemocy na terenach carskiej Rosji. Po zamachu na cara Aleksandra II w 1881 roku dokonanego przez organizację Narodnaja Wola, przez miasta i wsie przetoczyła się fala przemocy, która objęła około 250[1][2] przypadków masowego bicia żydowskich mieszkańców miast i wsi oraz dewastacji i grabieży ich domów i sklepów. Przyczyną ekscesów było kolektywne (i fałszywe) obwinienie Żydów o zabójstwo cara. Do drugiej fali przemocy doszło w latach 1903-1906 w związku z walką antycarskich rewolucjonistów ze stronnikami reakcji, jak również z wojną Rosji z Japonią. Ciąg pomówień antyżydowskich (por. Protokoły Mędrców Syjonu) oraz działalność bojówek Czarnej Sotni, otwarcie nawołujących do przemocy, zebrały żniwo 690 pogromów i ekscesów dokonanych na Żydach[3][4]. Podczas trzeciej fali przemocy, która rozlała się w latach 1919-1921 w trakcie rosyjskiej wojny domowej, doszło do 1326 pogromów i antyżydowskich ekscesów[5][6], w których zginęło co najmniej 50-60 tysięcy osób[7]. Niektóre mordy przybierały postać masakr całych dzielnic żydowskich: w Proskurowie (obecnie Chmielnicki) w przeciągu kilku godzin zamordowano ponad 1700 osób[8][9].

Według P. Gontarczyka określenie "pogrom Żydów" bywa niekiedy nadużywane wobec wydarzeń będących w istocie zamieszkami bądź obopólnym konfliktem; może być także nacechowane emocjonalnie i ideologicznie. Przykładowo w przypadku pogromu w Przytyku jego stosowanie jest powtarzaniem jednej z tez propagandy przedwojennej, żydowskiej prasy, podobnie jak endeckie określenie "wojna polsko-żydowska"[10].

Wcześniejsze pogromy[edytuj | edytuj kod]

De facto zjawisko pogromów ma skalę o wiele szerszą i długą historię. Pogromy Żydów miały wcześniej miejsce w wielu krajach średniowiecznej Europy, zwłaszcza zachodniej (Anglia, Francja, Niemcy), co spowodowało ich migrację do zapewniającego im bezpieczeństwo Królestwa Polskiego. Ówczesnym pogromom sprzyjały chrześcijańskie uprzedzenia wobec Żydów rozbudzone zwłaszcza w czasie krucjat. Jeszcze wcześniej pogromy miały miejsce już w starożytnym Rzymie, gdzie ich ofiarą padali z powodów religijnych zarówno Żydzi jak i chrześcijanie.

Za największy na ziemiach Polski pogrom, należy uznać rzeź galicyjską[potrzebne źródło], kiedy to niemal w tym samym czasie na rozległej przestrzeni od Wadowic po Dobromil doszło do znacznie ponad 500 wystąpień przeciwko ziemianom, urzędnikom dworskim i księżom, w czasie których w okrutny sposób zamordowano, tylko ze względu na samą przynależność do stanu szlacheckiego (nawet osoby lubiane przez miejscową społeczność), od 1200 do 3000 osób.

Pogromy innych grup etnicznych[edytuj | edytuj kod]

Zjawisko pogromów nie ogranicza się jednak wyłącznie do europejskiego kręgu kulturowego i antysemityzmu. W kategoriach tych można rozpatrywać także prześladowania:

Przypisy

  1. I.M. Aronson: Troubled Waters: Origins of the 1881 Anti-Jewish Pogroms in Russia. University of Pittsburgh Press, 1990, s. 50-56. [dostęp 2012-12-08]. (ang.)
  2. Alina Cała: Pogrom (pol.). Wirtualny Sztetł. [dostęp 2012-12-08].
  3. Y. Slutsky: Pogroms: 1903 to 1906 (ang.). 2008. [dostęp 2012-11-11].
  4. J.D. Klier, S. Lambroza: Pogroms: Anti-Jewish Violence in Modern Russian History. s. 230.
  5. Milton Kleg: Hate, Prejudice and Racism. State University of New York Press, 2001, s. 4. [dostęp 2008-12-08]. (ang.)
  6. Z.Y. Gitelman: A Century of Ambivalence: The Jews of Russia and the Soviet Union. Indiana University Press, 1988,2001, s. 65. [dostęp 2012-12-08]. (ang.)
  7. John Klier: Pogroms (ang.). YIVO Encyclopedia od Jews in Eastern Europe. [dostęp 2012-12-08].
  8. J. Klier, R.S. Levy: Russian Civil War [w: Antisemitism: A historical encyclopedia of prejudice and persecution]. ABC-Clio, 2005. [dostęp 2012-12-08]. (ang.)
  9. Russia (ang.). Jewish Virtual Library [za:] Encyclopedia Judaica, 2008. [dostęp 2012-12-08].
  10. Piotr Gontarczyk: Dwie recenzje książki o Przytyku. W: Glaukopis nr 2/3 [on-line]. 2005. s. 431, 439.
  11. Zapomniany pogrom oświęcimski. Stowarzyszenie Romów w Polsce.
  12. Marcin Szymaniak, Piotr Kościński: Zabić, spalić dom i kościół. Rzeczpospolita, 06-09-2008.
  13. Rzeź chrześcijan: nawet 500 zabitych. Wirtualna Polska, 2010.
  14. W związku z pogromami w kościołach aresztowano 120 Tanzańczyków. 2012.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]