Brugmansja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Brugmansja
Brugmansia suaveolens
Brugmansia suaveolens
Systematyka[1]
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klad okrytonasienne
Klad wczesne dwuliścienne
Klad astrowe
Rząd psiankowce
Rodzina psiankowate
Rodzaj Brugmansia
Nazwa systematyczna
Brugmansia Pers.
Syn. Pl. 1: 216 (1805)
Typ nomenklatoryczny
Brugmansia candida Pers.[2]
Synonimy

Elisia Milano
Methysticodendron R.E.Schult.
Pseudodatura Zijp[3]

"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Pokrój Brugmansia ×candida

Brugmansja (łac. Brugmansia Pers.) – rodzaj wieloletnich roślin z rodziny psiankowatych (Solanaceae), obejmujący 6 gatunków i 4 mieszańce, występujące naturalnie w południowoamerykańskich Andach[4], gdzie zasiedlają lasy mgliste[5]. Niegdyś gatunki zaliczane do tego rodzaju były włączane do blisko spokrewnionego rodzaju bieluń (Datura), stąd zachowała się ich zwyczajowa, aczkolwiek nieprawidłowa polska nazwa "bieluń"[6]. W handlu spotyka się je pod spolszczoną, angielską nazwą zwyczajową "trąby anielskie". Są to rośliny śmiertelnie trujące. W ich tkankach obecne są alkaloidy tropanowe: skopolamina i atropina[7].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Szerokie krzewy, osiągające wysokość do 4 m, rzadziej drzewa, dorastające do wysokości 10 m[6].
Liście
Ogonkowe, przeważnie jajowate[8], o długości 15–25 cm, u młodych roślin ząbkowane[6].
Kwiaty
Bardzo duże, promieniste, 5-krotne, zwisające, o długości do 30 cm[6], wyrastające pojedynczo z kątów liściowych, . Okwiat podwójny. Kielich rurkowaty, 5-klapowy lub pochwiasty. Korona kwiatu biała, różowa, czerwona, zielonkawa lub żółtawa, trąbkowata, z 5 ząbkowatymi wierzchołkami, wywiniętymi do tyłu. Pręciki niekiedy kolankowate, równe, o równowąskich główkach osadzonych u nasady. Zalążnia dwukomorowa[8].
Owoce
Zdrewniała, gładka, wydłużona lub okrągła, nieuzbrojona torebka[8].
Gatunki podobne
Przedstawiciele rodzaju bieluń, które są roślinami jednorocznymi, o kwiatach skierowanych pod kątem do góry i kolczastych owocach[9].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja rodzaju według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)
Rodzaj należy do podrodziny Solanoideae, rodziny psiankowatych, rzędu psiankowców, kladu astrowych, zaliczanych do wczesnych dwuliściennych[1].
Gatunki[10]
Mieszańce[10]

Zagrożenie[edytuj | edytuj kod]

Trzy gatunki Brugmansia, endemiczne dla Andów ekwadorskich, ujęte są w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych[5]:

  • Brugmansia aurea – ze statusem VU (narażony),
  • Brugmansia longifolia – ze statusem VU (narażony),
  • Brugmansia versicolor – ze statusem NT (bliski zagrożenia).

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Kwiaty Brugmansia
Brugmansia aurea
Brugmansia aurea
Rośliny ozdobne
Popularna roślina ozdobna ze względu na atrakcyjne, pachnące kwiaty[4]. W uprawie spotyka się przede wszystkim gatunki i mieszańce[4]:
  • Brugmansia aurea, o wysokości do 6 metrów i kremowych do bladozłotożółtych kwiatach,
  • Brugmansia ×candida, osiągająca 4,5 metra wysokości, o białych kwiatach, mocno pachnących nocą,
  • Brugmansia ×insignis, o wysokości 3 metrów i kwiatach białych,
  • Brugmansia sanguinea, o kwiatach pomarańczowoczerwonych z żółtym unerwieniem, osiągająca wysokość do 12 metrów,
a także kultywary[4]:
  • Brugmansia 'Charles Grimaldi', o wysokości do 180 cm i dużych, bladopomarańczowożółtych kwiatach,
  • Brugmansia 'Frosty Pink', osiągający wysokość 180 cm, o kwiatach bladomoreloworóżowobiałych.
Rośliny magiczne
W Ameryce Południowej liście i nasiona wykorzystywane są przez szamanów ze względu na działanie halucynogenne[11].

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Są to rośliny wrażliwe na mróz (strefy mrozoodporności 9–11), zazwyczaj nie przeżywają zim panujących w Polsce (szkodliwe są już temperatury około 0°C). Dlatego też brugmansje należy zimować w pomieszczeniach. Najlepiej rosną na stanowiskach osłoniętych, nasłonecznionych (gdzie wtedy zakwitają najbardziej obficie), w półcieniu kwitnienie jest mniej obfite. Znoszą doskonale letnie upały i ostre słońce (pod warunkiem stałej wilgotności podłoża). Brugmansje rosną najlepiej na zasobnych, żyznych glebach o średniej wilgotności. Można je uprawiać w podłożach dla roślin balkonowych z domieszką piasku lub drobnego żwiru[12]. Najlepiej uprawiać je na osłoniętych stanowiskach ze względu na dużą wrażliwość kwiatów i pędów na wiatr. Są często atakowane przez mączliki, przędziorki i ślimaki[4].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Peter F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001 (z późn. zm.). [dostęp 2011-02-17].
  2. Tropicos. Missouri Botanical Garden. [dostęp 2011-02-17].
  3. GRIN Taxonomy for Plants. [dostęp 2011-02-17].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Praca zbiorowa: Botanica. Könemann, 2005, s. 156-157. ISBN 3-8331-1916-0.
  5. 5,0 5,1 IUCN 2010. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2010.4. [dostęp 2011-02-17].
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Jens Rohwer: Atlas roślin tropikalnych. Warszawa: Horyzont, 2002. ISBN 83-7311-378-9.
  7. Louise Frost, Alistair Griffiths, Philip McMillan Browse: Plants of Eden (Eden Project). Alison Hodge Publishers. ISBN 978-0-906720-29-5.
  8. 8,0 8,1 8,2 Digital Flora of Taiwan. [dostęp 2011-02-17].
  9. Brugmansia (Angels Trumpets) (ang.). www.clisby.eclipse.co.uk. [dostęp 2011-02-17].
  10. 10,0 10,1 The Plant List (2010). Version 1. Published on the Internet. [dostęp 2011-02-17].
  11. Christina Pratt: An Encyclopedia of Shamanism. Rosen Publishing Group, s. 68. ISBN 978-1-4042-1140-7.
  12. Agnieszka Mike-Jeziorska: Brugmansja (pol.). 2013. [dostęp 2013-04-24].