Buławinka czerwona

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Buławinka czerwona
Buławinka czerwona: zdjęcie
Sporysz na kłosie żyta
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby workowe
Klasa Sordariomycetes
Rząd rozetkowce
Rodzina buławinkowate
Rodzaj buławinka
Gatunek buławinka czerwona
Nazwa systematyczna
Claviceps purpurea (Fr.) Tul.
Annls Sci. Nat., Bot., sér. 3 20: 45 (1853)
Askospory buławinki czerwonej

Buławinka czerwona (Claviceps purpurea) – gatunek grzybów należący do rodziny buławinkowatych (Clavicipitaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Claviceps, Clavicipitaceae, Hypocreales, Hypocreomycetidae, Sordariomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten opisał w 1823 r. E. F. Fries nadając mu nazwę Sphaera purpurea, do rodzaju Claviceps przeniósł go L. R. Tulasne w 1853 r[1].

Synonimów ma około 20. Niektóre z nich[2]:

  • Claviceps microcephala (Wallr.) Tul. 1853
  • Claviceps purpurea var. agropyri Tanda 1981
  • Claviceps purpurea var. purpurea (Fr.) Tul. 1853
  • Claviceps purpurea var. spartinae R.A. Duncan & J.F. White 2002
  • Cordyceps microcephala (Wallr.) Berk. & Broome
  • Cordyceps purpurea (Fr.) Berk.
  • Kentrosporium microcephalum Wallr
  • Pseudocenangium purpureum (Fr.) A. Knapp
  • Sclerotium clavus DC. 1815
  • Sphacelia segetum Lév. Paryż 1827
  • Sphaeria purpurea Fr. Lund 1823

Morfologia i rozmnażanie[edytuj]

Przetrwalniki buławinki czerwonej o nazwie sporysz przy sprzyjającej pogodzie kiełkują w glebie i wyrastają z nich nitkowate twory zakończone czerwoną główką o średnicy 2-3 mm. Są to podkładki z butelkowatymi perytecjami, w których powstają zarodniki płciowe – askospory. W okresie kwitnienia askospory są wyrzucane z worków. Rozwijają się dalej jeśli trafią na znamiona słupków roślin (głównie zbóż i traw) dokonując ich infekcji pierwotnej. Na znamieniu słupka askospory kiełkują nie tworząc przycistki, lecz wraz z łagiewką pyłkową wrastają do zalążni[3]. Wewnątrz słupka rozrasta się grzybnia buławinki wypełniając go całkowicie splecioną masą strzępek tworzących bezpłciowo zarodniki konidialne. Z kłosów porażonej rośliny wydzielany jest jednocześnie słodki sok przywabiający owady, które przenoszą konidia i rozprzestrzeniają grzyba. Konidia dokonują infekcji wtórnych[4]. Ich wytwarzanie trwa około 2 tygodni. Po tym czasie ustaje wydzielanie słodkiego nektaru z kwiatów i grzybnia zaczyna tworzyć przetrwalniki (sporysz). Mają kształt długich, purpurowoczarnych rożków i zachowują żywotność przez okres do 3 lat. Mogą zimować w ziemi wraz z resztkami pożniwnymi, lub dostać się do niej wraz z materiałem siewnym[3].

Znaczenie[edytuj]

  • Grzyb ten jest pasożytem, sprawcą choroby zwanej sporyszem zbóż i traw W przeszłości zakażenia zbóż buławinką czerwoną były przyczyną znacznych strat ekonomicznych i zatruć. Obecnie choroba ta wyrządza szkody głównie w uprawie żyta heterozyjnego[3].
  • Sporysz zawiera wiele alkaloidów – ergotaminę, ergometrynę, ergozynę i inne[3].
  • Sporysz jest wykorzystywany do produkcji niektórych leków. W tym celu wyhodowano szczepy buławinki czerwonej charakteryzujące się zawartością dużej ilości alkaloidów w sporyszu[3].

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2014-04-25].
  3. a b c d e red.: Selim Kryczyński i Zbigniew Weber: Fitopatologia. Tom 2. Choroby roślin uprawnych. Poznań: PWRiL, 2011. ISBN 978-83-09-01077-7.
  4. red. Alicja Szwejkowska, Jerzy Szwejkowski: Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1996, s. 76. ISBN 83-214-0140-6.